BizLIVE -
VIB là cái tên đầu tiên được chú ý, với những khác biệt so với tất cả các ngân hàng còn lại.
Những ngân hàng nào đang rướn trên vùng vốn rẻ?
Khẩu vị rất khác nhau giữa các NHTM ở chỉ tiêu này
Ngân hàng Quốc tế (VIB) tiếp tục tạo ấn tượng trong kết quả kinh doanh quý 1 công bố đầu tuần này. Theo VIB, họ giữ vị trí vô địch về chỉ số sinh lời ROE với kỷ lục 31%.
Lợi nhuận VIB những năm gần đây tăng trưởng mạnh, gắn với chiến lược định hình rõ: bên cạnh mở rộng thu dịch vụ thì cho vay truyền thống dịch chuyển hẳn sang bán lẻ. Đến cuối quý 1/2021, dư nợ bán lẻ đã đóng góp đến trên 85% tổng dư nợ của ngân hàng này.
Mở rộng vùng vốn rẻ
Đã khẳng định xu hướng, những năm gần đây nhiều ngân hàng thương mại (NHTM) nêu rõ chủ trương dịch chuyển tín dụng sang bán lẻ, điển hình như thành viên từng bán buôn truyền thống là Vietcombank cũng đã nhanh chóng nâng cơ cấu vượt 50% tổng dư nợ; hay tương tự là VietinBank cũng dịch chuyển nhanh vài năm gần đây… Song, mức lên tới 85% như VIB là hiếm có.
Tín dụng bán lẻ có đặc điểm phân tán rủi ro qua nhiều món vay nhỏ thay vì cho vay tập trung những món lớn vào khách hàng tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp lớn. Lãi biên bán lẻ lớn hơn và tạo lực đẩy lợi nhuận mạnh hơn.
Đặc điểm trên trở nên nổi bật, thuận lợi khi các NHTM đang có một vùng vốn rẻ mở rộng, có thể nói thấp nhất trong lịch sử.
Từ cuối năm 2020, một lãnh đạo cấp cao của Vietcombank từng nhìn lại, trong suốt quá trình làm ngân hàng ông chưa bao giờ thấy lãi suất huy động thấp đến như vậy; trên thị trường liên ngân hàng cũng lập kỷ lục mặt bằng thấp.
Và cũng theo vị lãnh đạo Vietcombank nói trên, trong lần trò chuyện với báo chí gần đây, vốn rẻ của hệ thống NHTM không chỉ là lượng tiền gửi không kỳ hạn (CASA) mà còn ở vùng các kỳ hạn quanh 1 tháng.
Như BizLIVE đề cập ở bài viết vừa qua, chỉ riêng lượng CASA của khách hàng cá nhân, trong năm 2020 các nhà băng đã có thêm tới hơn 167.000 tỷ đồng, tổng nguồn này lên tới 666.782 tỷ đồng. Phần vốn rẻ này hiện chỉ có lãi suất khoảng 0,1-0,2%/năm.
Theo vị lãnh đạo trên, tiền gửi các kỳ hạn ngắn quanh 1 tháng cũng được họ xem là vùng vốn rẻ. Bởi ở vùng này, đặc biệt kỳ hạn 7 và 14 ngày lãi suất huy động cũng rất thấp với quanh 0,2-0,3%/năm, hay loại 1 tháng chỉ quanh 3%/năm.
Đáng chú ý, đối với tiền gửi của các tổ chức kinh tế, một số NHTM còn áp lãi suất thấp hơn so với tiền gửi khách hàng cá nhân.
“Ở thời điểm hiện tại chúng tôi chưa chủ trương đẩy mạnh huy động vốn. Tỷ lệ cho vay so với huy động (LDR) của chúng tôi chỉ trên mức 70% một chút và thấp hơn rất nhiều so với giới hạn 85% Ngân hàng Nhà nước quy định. Nếu muốn tăng cường huy động thì chỉ cần nhích thêm một chút lãi suất là khả thi”, vị đại diện lãnh đạo Vietcombank cho biết.
Sức rướn rất khác biệt
Vùng vốn rẻ mở rộng, ngân hàng có thuận lợi để thúc đẩy lợi nhuận nếu tập trung hơn ở tín dụng bán lẻ, để có lãi biên cao hơn. Tuy nhiên, trong tín dụng bán lẻ, một cấu phần lớn là cho vay cá nhân mua nhà và ô tô. Đây chính là một điểm đáng chú ý hiện nay, vì chủ yếu là nhu cầu vay trung và dài hạn.
Dữ liệu khảo sát của BizLIVE tại 23 NHTM với báo cáo tài chính kết năm 2020 cho thấy khẩu vị cho vay trong hệ thống rất khác nhau.
Cụ thể, với những thành viên có hướng tín dụng bán lẻ chủ đạo, điển hình như VIB nói trên, tỷ lệ cho vay trung và dài hạn trong tổng dư nợ ở mức rất cao, lên tới gần 80%. Một số thành viên tín dụng bán lẻ mạnh và cho vay khách hàng cá nhân lớn như TPBank, LienVietPostBank, Techcombank, VPBank cũng có tỷ lệ này khá cao với quanh 70%.
Trong khi đó, nhiều NHTM khá thận trọng ở cấu phần này, khi tỷ lệ cho vay trung và dài hạn chỉ quanh 50%.
Sức rướn trong đẩy mạnh hoặc giữ tỷ lệ cho vay trung và dài hạn cao hiện nay có thuận lợi và tranh thủ nền vốn rẻ nói trên, đặc biệt là việc sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn.
Không phải ngẫu nhiên, cũng tại VIB, tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn hiện khá cao với 35%, dù vẫn dưới trần quy định 40%. Tại Techcombank cuối năm 2020 cũng khá cao với 33,9% sau khi đã chủ động rút xuống từ mức từng lên tới 38,4% cuối năm 2019.
Đây là một trong những chỉ số cân đối kỳ hạn và liên quan đến phòng thủ thanh khoản, nên hầu hết các NHTM đều giữ một tỷ lệ quanh 25-27%, thấp hơn nhiều so với giới hạn 40% mà Ngân hàng Nhà nước cho phép. Dữ liệu của Ngân hàng Nhà nước cập nhật đến đầu quý 4/2020 cũng cho thấy bình quân toàn hệ thống tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trong và dài hạn chỉ ở 25,43%.
Như trên, tiền gửi ngắn hạn, như CASA và vùng kỳ hạn quanh 1 tháng được xác định là vốn rẻ. NHTM có thể tranh thủ thuận lợi này đẩy vào cho vay trung và dài hạn để có lãi biên và lợi nhuận tốt hơn. Ở đây cũng phản ánh khẩu vị và chiến lược của mỗi nhà băng.
Và gần đây, một số NHTM đã tăng lãi suất huy động ở vùng ngắn hạn, hẳn nhằm củng cố thêm sự thuận lợi đó.
Tuy nhiên, phía trước, việc tranh thủ thuận lợi này đang dần co lại.
Theo Thông tư số 08 Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh trong năm 2020, giới hạn tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từng bước siết lại. Không xa, từ 1/10 tới, trần 40% sẽ giảm xuống còn 37% và cùng kỳ năm tới chỉ còn 34%, đến 1/10/2023 về hẳn 30% - giới hạn từng áp dụng giai đoạn 2014 trở về trước.
Với lộ trình trên, cũng là thời điểm các NHTM chuẩn bị công bố báo cáo tài chính quý 1/2021, các tỷ lệ nói trên sẽ là những điểm được chú ý như một phần của miếng ghép sức rướn lợi nhuận trong tương lai.

MINH ĐỨC - TRẦN THÚY