BizLIVE - Đối tượng tham gia BHXH đều tăng qua các năm, một số năm có sự tăng hoặc giảm đột xuất do sự điều chỉnh chính sách.
Đối tượng tham gia BHXH tăng nhưng không đạt như kỳ vọng
Ảnh minh họa.
Báo cáo tổng kết việc thi hành Luật BHXH 2014 giai đoạn 2016 - 2020 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cho biết, ước đến cuối năm 2020 có khoảng 16,05 triệu người tham gia BHXH, chiếm 32,9% lực lượng lao động trong độ tuổi. Sau 5 năm thực hiện Luật, số người tham gia BHXH tăng gần 3,76 triệu người (tương ứng với 30,6%) so với cuối năm 2015, tốc độ phát triển đối tượng trung bình hằng năm là 5,5%.
Cụ thể, số người tham gia BHXH bắt buộc là 15,03 triệu người, chiếm 30,8% lực lượng lao động trong độ tuổi, tăng gần 3 triệu người (tương ứng 24,5%) so với cuối năm 2015, tốc độ phát triển đối tượng trung bình hằng năm là 4,5%.
Số người tham gia BHXH tự nguyện là 1,01 triệu người, chiếm 2,1% lực lượng lao động trong độ tuổi, tăng gần 800 nghìn người (tương ứng với 4,6 lần) so với cuối năm 2015, tốc độ phát triển đối tượng trung bình hằng năm là 36%.
Giai đoạn 2016 - 2020, đối tượng tham gia BHXH nhìn chung đều tăng qua các năm, nhưng có một số năm có sự tăng hoặc giảm đột xuất do sự điều chỉnh chính sách, điều chỉnh phương thức thực hiện hoặc do yếu tố khách quan.
Theo đó, năm 2016, đối tượng tham gia BHXH tự nguyện giảm 6,3% so với năm trước do có sự điều chỉnh về chính sách nên nhóm đối tượng là người làm việc không chuyên trách ở cấp xã chuyển từ tham gia BHXH tự nguyện sang tham gia BHXH bắt buộc .
Năm 2019 và năm 2020, số đối tượng tham gia BHXH tự nguyện tăng đột biến (gần gấp đôi so với năm trước liền kề) do có sự thay đổi về chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH cho người tham gia BHXH tự nguyện và đổi mới phương thức triển khai thực hiện .
Năm 2020, số người tham gia BHXH bắt buộc lần đầu tiên giảm so với năm trước liền kề (giảm 1,1%) kể từ khi thực hiện chính sách này theo nguyên tắc đóng - hưởng (từ năm 1995). Nguyên nhân là do đại dịch Covid-19 ảnh hưởng tới tình hình sản xuất, kinh doanh của một số doanh nghiệp dẫn đến tình trạng thiếu việc làm và thất nghiệp cục bộ trên toàn quốc.
Mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc, nhưng kết quả không được như kỳ vọng
Luật BHXH năm 2014 đã bổ sung quy định tham gia BHXH bắt buộc đối với 3 nhóm đối tượng, bao gồm người làm việc theo hợp đồng lao động từ 1 đến dưới 3 tháng; Người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn; Lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam. Đây được đánh giá là những nhóm đối tượng luôn biến động, không dễ quản lý. 
Theo thống kê từ BHXH Việt Nam, tính đến cuối năm 2019, có 13.533 người tham gia BHXH theo hợp đồng lao động có thời hạn từ 1 đến dưới 3 tháng. Con số này chỉ chiếm khoảng 0,1% số người tham gia BHXH bắt buộc. Như vậy, có thể đánh giá rằng việc quy định mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc sang nhóm đối tượng này không được như kỳ vọng. 
Đối với số người tham gia BHXH bắt buộc là cán bộ không chuyên trách cấp xã giai đoạn 2017 - 2020 lần lượt là: 137.131; 132.601; 129.155 và 116.403. Con số này giảm qua mỗi năm là do chính sách tinh giản biên chế. Tuy nhiên, mức trung bình cũng chỉ chiếm khoảng 0,9% tổng số người tham gia BHXH bắt buộc.
Một bộ phận những người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn (khoảng 40 nghìn người) chuyển từ tham gia BHXH tự nguyện sang tham gia BHXH bắt buộc nên số tăng mới thực sự chỉ khoảng 80 nghìn người.
Bên cạnh đó, một số địa phương cho rằng việc quy định nhóm này tham gia BHXH bắt buộc ở 2 chế độ với mức đóng bằng 1 lần mức lương cơ sở là hẹp về quyền lợi (thiếu các chế độ ngắn hạn) và thấp về mức hưởng kỳ vọng (so với việc tùy chọn mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện trong giai đoạn 2008 - 2015).
70% số lao động nước ngoài tham gia bảo hiểm xã hội
Báo cáo cho biết, Trong 3 năm từ 2018 - 2020, số người nước ngoài tham gia BHXH bắt buộc tăng dần, cụ thể lần lượt là 37.052, 68.178, 69.542 người, chiếm khoảng 70% số người nước ngoài làm việc theo giấy phép tại Việt Nam.
Sở dĩ số tham gia không đầy đủ 100% là do hiện mới quy định những đối tượng làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 12 tháng trở lên mới thuộc diện tham gia.
Trong khi đó, người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài nhìn chung còn thấp.
Tính đến cuối năm 2019, tổng số lao động Việt Nam hiện đang làm việc ở nước ngoài lên khoảng 650 nghìn người tại hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, làm việc hơn 30 nhóm lĩnh vực, ngành nghề khác nhau.
Tuy nhiên, theo báo cáo của BHXH Việt Nam, số lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đang tham gia BHXH bắt buộc mới chỉ là gần 9 nghìn người, bằng khoảng 1,4% tổng số người đang làm việc ở nước ngoài.
Số liệu cũng cho thấy, tốc độ tăng số người lao động đi làm việc ở nước ngoài tham gia BHXH bắt buộc giai đoạn 2015 - 2019  bình quân là khoảng 27%/năm, đây là một tốc độ tăng khá cao. Tuy nhiên, tỷ lệ người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài tham gia BHXH bắt buộc nhìn chung còn thấp hơn nhiều so với tiềm năng cũng như chưa đáp ứng được yêu cầu của Luật BHXH.

N. NGA