BizLIVE - Theo ông Trương Duy Nghĩa, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Nhiệt Việt Nam, bài toán quy hoạch điện là phải làm sao đạt được giá thành sản xuất điện thấp nhất và đủ cung ứng cho nền kinh tế.
Quy hoạch phải để giá điện về mức thấp nhất
Toàn cảnh Diễn đàn Công nghệ và Năng lượng Việt Nam 2020
Ngày 17-9 tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phối hợp với Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn Công nghệ và Năng lượng Việt Nam năm 2020.

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ KH&CN Trần Văn Tùng cho biết, trong giai đoạn qua, ngành năng lượng Việt Nam đã có bước phát triển nhanh, tương đối đồng bộ trong tất cả các phân ngành, lĩnh vực, bám sát định hướng và đạt được nhiều mục tiêu đáng ghi nhận.

Tuy nhiên, ngành năng lượng nước ta vẫn còn nhiều hạn chế: các nguồn cung trong nước không đủ đáp ứng yêu cầu, phải nhập khẩu năng lượng ngày càng lớn; một số chỉ tiêu bảo đảm an ninh năng lượng đang biến động theo chiều hướng bất lợi; cơ sở hạ tầng ngành năng lượng còn thiếu và chưa đồng bộ; trình độ công nghệ trong một số lĩnh vực thuộc ngành năng lượng chậm được nâng cao...
Sản lượng điện gió, điện mặt trời chiếm tỷ trọng còn rất thấp
Phát triển tại diễn đàn, ông Nguyễn Tuấn Anh – Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo, Bộ Công Thương cho rằng, trong thời gian vừa qua, có rất nhiều các dự án nhà máy điện tại Việt Nam có sự tham gia của các nhà đầu tư tư nhân trong nước và nước ngoài.
Tỷ lệ nguồn điện được đầu tư theo hình thức BOT và IPP trong cơ cấu nguồn điện toàn quốc đã tăng lên đáng kể, từ 14,41% (tương đương 4.344 MW) vào năm 2010 đã tăng lên 27,29% (tương đương 15.591 MW) vào năm 2019 (chưa kể đến các dự án điện gió, điện mặt trời đã đưa vào vận hành và đang xây dựng năm 2020).
Đối với nguồn điện năng lượng tái tạo, tính tới thời điểm tháng 7/2020, trên hệ thống điện quốc gia có tổng cộng 99 nhà máy điện mặt trời vận hành với tổng công suất là 5.053 MW. Hiện cũng có 11 nhà máy điện gió đang hoạt động với tổng công suất là 429 MW và 325 MW điện sinh khối, điện chất thải rắn gần 10 MW. Tổng công suất điện gió và mặt trời đã là 5.482 MW, chiếm khoảng 9,5% tổng công suất nguồn đặt của hệ thống.
Riêng đối với điện mặt trời mái nhà, tính đến ngày 31/8/2020 đã có trên 47.000 hệ thống được lắp đặt với tổng công suất 1.128 MWp. Như vậy, nguồn điện năng lượng tái tạo đã đóng góp đáng kể để đảm bảo cung ứng điện cho phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu sinh hoạt của người dân.
Thừa nhận sự phát triển nhanh chóng của các dự án năng lượng tái tạo song ông Đinh Thế Phúc, Vụ trưởng Vụ Năng lượng, Ủy ban quản lý vốn nhà nước cũng cho rằng,  tỷ trọng sản lượng điện từ các nguồn điện gió, điện mặt trời tăng mạnh song vẫn chiếm tỷ trọng rất nhỏ.
"Mặc dù, sản lượng điện gió và điện mặt trời đã tăng từ mức 0,79 tỉ kWh vào năm 2018 lên 6,10 tỷ kWh vào năm 2019, tăng gấp 7,7 lần, nhưng cũng chỉ chiếm 2,64% sản lượng sản xuất và mua", ông Phúc nói. Do đó, theo ông Phúc, cần triển khai Nghị quyết 55 về phát triển năng lượng để đảm bảo tính đồng bộ, đặc biệt là năng lượng tái tạo.
PGS, TS. Trương Duy Nghĩa, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Nhiệt Việt Nam
Tránh lãng phí nhìn từ bài học tại Ninh Thuận, Bình Thuận
Tuy nhiên, một số đại biểu cũng cho rằng, ngoài vấn đề phát triển các dự án đầu tư năng lượng tái tạo thì việc làm sao để giảm tối đa giá thành điện cũng là một vấn đề rất quan trọng.
Theo PGS, TS. Trương Duy Nghĩa, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Nhiệt Việt Nam, điện năng là một lĩnh vực đặc thù. "Phải đảm bảo thật sự cân bằng giữa nguồn cung và cầu, thiếu thì ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của cả nền kinh tế còn thừa thì cũng không thể lưu trữ được", ông Nghĩa nói.
"Do đó, bài toán quy hoạch điện phải đạt được 2 mục tiêu, một là chi phí tối thiểu và hai là lợi nhuận tối đa ở quy mô toàn quốc. Vì vậy, với quy hoạch như thế này thì giá thành điện trên quy mô toàn quốc là bao nhiêu và trên cơ sở giá thành toàn hệ thống đó thì quốc gia sẽ điều hành giá điện", ông Nghĩa phân tích.
Như bài học tại Ninh Thuận và Bình Thuận vừa qua, sản xuất được nhiều nhưng không truyền tải được thì rất lãng phí. Một đặc điểm nữa của nước ta là chiều dài đất nước lớn trong khi trung tâm phát triển lại ở hai đầu, do đó quãng đường truyền tải lớn. 
Về vấn đề phát triển điện khí, ông Nghĩa cho rằng, trong quy hoạch điện XIII, các dự án điện khí được phát triển rất nhiều. Đặc điểm của điện khí là thời gian khởi động rất ngắn, chỉ khoảng 10 phút nhưng giá thành lại cao.
"Vì vậy, nguồn điện này thường được dùng để bổ sung vào giờ cao điểm. Ngược lại, điện than có thời gian khởi động dài, tính bằng giờ nhưng giá thành thấp, sẽ được dùng tại các khu vực ít có biến động về nhu cầu điện", ông Nghĩa nói.
"Như vậy, quan điểm không nên dùng điện khí vì giá thành cao là không đúng, nhất là khi điện gió, điện mặt trời có khoảng thời gian nghỉ khi tắt nắng, tắt gió thì phải được bù đắp công suất bởi điện khí. Song phải làm thế nào để bảo đảm giá điện tới người tiêu dùng ở mức hợp lý để người dân chấp nhận được", ông Nghĩa nhìn nhận.
Còn theo đại diện Bộ Công Thương, để thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo bền vững hơn, chính sách cần tập trung vào phát triển hạ tầng truyền tải, điều độ vận hành hệ thống điện. Đặc biệt tới đây, chính sách phát triển các dự án năng lượng tái tạo sẽ chuyển sang cơ chế đấu thầu.
Trong đó, nhà đầu tư được lựa chọn sẽ đưa ra giá bán điện từ dự án năng lượng tái tạo thấp nhất, nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch cũng như sự hài hòa, cân đối giữa phát triển các dự án điện tái tạo và lưới truyền tải. 

HẠ AN