BizLIVE -
Theo Báo cáo Phát triển Thế giới năm 2020, mức độ tham gia của Việt Nam đang ở cấp độ “chế biến chế tạo mức hạn chế” và cần tiến lên trong GVC để nâng cao năng suất.
 

Mức độ tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu nông sản Việt còn rất thấp
Ông Lê Thanh Liêm, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM thăm gian hàng tại Diễn đàn xuất khẩu
Ngày 18/11/2020, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) tổ chức Diễn đàn xuất khẩu 2020 với chủ đề “Dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và phát triển bền vững vùng cung ứng nguyên liệu sau Covid-19”.
Mức độ tham gia vào các chuỗi giá trị còn hạn chế
Ông Nguyễn Hữu Tín, Giám đốc ITPC cho biết, năm 2020 đại dịch Covid-19 ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề làm đứt gãy chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, Việt Nam lại nổi lên với thành tích phòng chống dịch được cả thế giới ghi nhận và đánh giá cao.
GDP 9 tháng năm 2020 tăng trưởng dương 2,12%; xuất khẩu hàng hóa 10 tháng năm 2020 tăng 4,7% so với cùng kỳ năm trước, đạt 229,27 tỷ USD; thặng dư thương mại kỷ lục với giá trị 18,72 tỷ USD; EVFTA chính thức có hiệu lực từ 01/8; RCEP được ký kết ngày 15/11… mở ra rất nhiều cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam bứt phá.
“Với 13 FTA song phương và đa phương đã có hiệu lực, hiệp định RCEP mới được ký kết, đang đàm phán 02 FTA, Việt Nam là một trong những nền kinh tế mở nhất thế giới, tạo ra cơ hội lớn để phát triển chuỗi cung ứng mới", ông Tín nói.
Việt Nam đã trở thành “hình mẫu” trong việc phòng chống dịch Covid-19 và hạn chế tác động tiêu cực tới nền kinh tế đã mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam trước một viễn cảnh toàn cầu chứa đựng đầy thách thức.
Tuy nhiên, mức độ tham gia của Việt Nam vào các chuỗi giá trị (GVC) toàn cầu và khu vực vẫn còn hạn chế, cho dù là một trong những nền kinh tế mở nhất thế giới (theo WB, độ mở của Việt Nam cao gấp 1,5 lần Thái Lan và gấp 5 lần Trung Quốc).
Theo World Bank, năm 2018, Việt Nam chỉ tạo ra được 20,4 tỷ USD thông qua việc tham gia vào các GVC, xếp thứ 53 trên tổng số 174 quốc gia. Con số này chưa bằng 1/4 của quốc gia tiếp theo trong khối ASEAN là Philippines với 84,8 tỷ USD (xếp thứ 34). Đồng thời, mức độ tham gia vào các công đoạn tinh vi phức tạp của Việt Nam vẫn còn thấp.
GVC toàn cầu hiện chiếm tới 66% giao dịch thương mại, nhưng mức độ nội địa hóa của Việt Nam vẫn còn ở mức thấp, chỉ đạt 28% trong tổng kim ngạch thương mại, thấp hơn gần 2 lần so với Trung Quốc.
Không những vậy, Việt Nam hiện tập trung quá mức vào một số thị trường, sản phẩm, doanh nghiệp như: 04 sản phẩm hàng đầu (dệt may, điện tử, hóa chất và kim loại) chiếm 2/3; 04 thị trường lớn nhất (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ) chiếm tới 60%; 04 tập đoàn hàng đầu (Samsung, Foxconn, Intel, Panasonic) chiếm 70% kim ngạch thương mại trong GVC.
WDR, ước tính cứ 1% tăng lên trong sự tham gia GVC sẽ làm tăng mức thu nhập bình quân đầu người lên hơn 1% (nhiều hơn hai lần so với thương mại truyền thống), do vậy tăng cường sự tham gia vào GVC sẽ là quan trọng để thúc đẩy nhanh năng suất và tăng trưởng.
Nông sản chế biến sâu tỷ lệ thấp 
Ông Phạm Thiết Hòa, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Nông nghiệp Sài Gòn – TNHH MTV cho biết, năm 2020, dù bị tác động nặng nề của đại dịch Covid-19, nông lâm thủy sản vẫn là thế mạnh của Việt Nam, làm trụ đỡ cho lĩnh vực xuất khẩu khi vẫn duy trì tăng trưởng 1,6% so với cùng kỳ năm 2019, ước đạt 30,5 tỷ USD, xuất siêu lên tới 7,2 tỷ USD.
Tuy nhiên, theo số liệu điều tra của Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, tỷ trọng nông sản chế biến sâu được xuất khẩu của Việt Nam còn rất hạn chế, mới chỉ đạt khoảng 25 – 30% tổng sản lượng nông sản (bằng một nửa so với các nước ASEAN). Nhiều sản phẩm trong số đó đạt tỷ lệ rất thấp như rau, quả, thực phẩm chỉ đạt 10%, cà phê chỉ đạt 4 – 6%...
Theo ông Hòa, để thúc đẩy đưa nông sản vào chuỗi cung ứng toàn cầu, trước nhất cần tận dụng lợi thế từ các FTA thế hệ mới, như CPTPP, phần lớn hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam (rau quả tươi và rau quả chế biến, gạo, hạt khô…) được hưởng thuế suất 0% ngay sau khi có hiệu lực hoặc sau 3 – 5 năm. Hay EVFTA, EU cam kết sẽ đưa thuế suất về 0% sau một lộ trình nhất định đối với sản phẩm từ gạo và tự do hóa hoàn toàn đối với gạo tấm, giúp Việt Nam có thể xuất khẩu 100.000 tấn gạo tấm vào EU hàng năm.
Bên cạnh đó, thị trường EU có nhu cầu về các sản phẩm rau quả nhiệt đới rất lớn, vì vậy, cơ hội cho Việt Nam xuất khẩu mặt hàng này cũng được rộng mở. EU cam kết xóa bỏ ngay khi Hiệp định có hiệu lực 94% trong tổng số 547 dòng thuế rau quả và các chế phẩm từ rau quả.
“Để đưa hàng vào chuỗi cung ứng toàn cầu các doanh nghiệp cần tập trung một số giải pháp cụ thể như: Đầu tư công nghệ, thiết bị hiện đại trong sản xuất và chế biến, đa dạng hóa sản phẩm, tăng cường hợp tác kết nối với đối tác trong chuỗi cung ứng; tiếp cận và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu; tối ưu hóa hiệu quả của dịch vụ logistic trong xuất khẩu nông sản; xây dựng và phát triển nền nông nghiệp hữu cơ thông qua cơ chế liên kết “6 nhà” (nhà nước, nhà nông, nhà khoa học, ngân hàng, nhà doanh nghiệp và nhà phân phối); nhà nước quan tâm xây dựng cơ chế chính sách hỗ trợ cho ngành nông nghiệp phát triển bền vững…”, ông Hòa kiến nghị.

NGUYỄN HUYỀN