BizLIVE - Đây là nội dung được sự quan tâm nhất tại buổi họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 10 vào chiều tối nay (30/10)
Lũ quét, lở đất ở miền Trung: Đâu là nguyên nhân và giải pháp nào cho người dân?
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Quang Hùng tại buổi họp báo. Ảnh: VGP
Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 10 (chiều tối 30/10), lãnh đạo Bộ Xây dựng và lãnh đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường nhận được khá nhiều sự quan tâm của báo chí về nguyên nhân của đợt lũ lụt diễn ra tại miền Trung gần đây và giải pháp khắc phục.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Quang Hùng đã trả lời câu hỏi của phóng viên về việc, năm 2018, Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng đã ký ban hành chỉ thị yêu cầu về công tác phòng chống lũ ống, lũ quét, sạt lở đất. Trong đó, yêu cầu Bộ Xây dựng và các bộ ngành liên quan rà soát, xem xét lại vấn đề quy hoạch cũng như các khu dân cư có nguy cơ sạt lở đất, hướng dẫn xây dựng nhà an toàn cho người dân ở những vùng này. Hiện nay, việc này thực hiện đến đâu, và đã có bản đồ cảnh báo những điểm sạt lở hay chưa?
Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết, hiện nay có 3 hình thái thiên tai: gió bão, lũ lụt và lũ ống, lũ quét, sạt lở đất.
Thứ nhất, về gió bão, theo Thứ trưởng Lê Quang Hùng, vấn đề này thường xảy ra ở khu vực biển với khoảng cách cự ly là 30-50km từ bờ biển vào. Giải pháp công trình có thể thực hiện được.
"Qua khảo sát, Bộ nhận thấy loại nhà có 3 cứng (sàn cứng, tường cứng, mái cứng) cơ bản là chịu được các gió bão; còn các công trình đổ vỡ chủ yếu nhà cấp 4, mái tôn, cổng chào, mái kính... Đối với hình thái thiên tai này, chúng ta đã có giải pháp công trình để có thiết kế cho phù hợp", ông Hùng nói.
Thứ hai, về lũ lụt, ông Hùng cho biết, cách đây 7 năm, đã có Quyết định số 48 về chương trình nhà ở vượt lũ cho đồng bào miền Trung. Thực tế, đã có trên 3.200 nhà có cốt sàn trên mức đỉnh lũ được xây dựng và đã phát huy hiệu quả đợt vừa rồi. Nếu khoảng 5-10m trên đỉnh lũ thì người dân và gia đình có thể rút lên nhà để cầm cự 10-15 ngày.
"Chúng tôi sẽ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) nghiên cứu để nhân rộng, phát triển thêm mô hình này, chủ yếu là cần nguồn lực. Đây cũng là một giải pháp khả thi thực hiện được", ông Hùng cho biết.
Thứ ba, với hình thái lũ ống, lũ quét sạt lở đất, Thứ trưởng Lê Quang Hùng nhấn mạnh "không có giải pháp công trình nhà ở nào có thể chịu được lũ ống, lũ quét, sạt lở đất".
Về giải pháp, ông Hùng cho rằng, đối với việc xây mới, quan trọng là lựa chọn cẩn thận địa điểm để tránh được lũ ống, lũ quét, sạt lở đất. "Hiện nay chúng ta đã có bản đồ về lũ ống, lũ quét, sạt lở đất nhưng tỉ lệ không cao, khoảng 1/20.000 hoặc 1/50.000, xã chỉ là một chấm nhỏ, vấn đề làm sao là phải đưa ra tỉ lệ 1/500. Chúng tôi sẽ phối hợp cùng các chuyên gia để chuyển tỉ lệ này về 1/500 thì khi đó chúng ta mới quản lý được", ông nói.
Còn với những công trình đã xây dựng rồi, như nhà đang tồn tại thì một là rà soát để di dời, lựa chọn địa điểm khác, hai là cần có hướng dẫn. Theo đó, Bộ Xây dựng đang phối hợp với Bộ TN&MT, các bộ có hướng dẫn rất cụ thể để người dân và hộ dân có thể nhận được cảnh báo.
"Đối với lũ quét, sạt lở đất, người dân nên nhận được những chỉ dẫn đơn giản về vấn đề địa chất, trung văn… trong bán kính khoảng 500m. Hiện nay Bộ Xây dựng đang phối hợp với Bộ NN&PTNT và các bộ khác tiến hành những việc như vậy", Thứ trưởng Hùng thông tin thêm.
Đã đề xuất loại bỏ 472 thuỷ điện nhỏ ra khỏi quy hoạch
Trong khi đó, trả lời về nguyên nhân dẫn đến lũ và sạt lở vừa qua, Thứ trưởng Bộ TN&MT Lê Công Thành cho rằng, đợt thiên tai vừa rồi khốc liệt hơn đợt thiên tai năm 1999 khi cùng lúc tại khu vực miền Trung xảy ra 4 trận bão liên tiếp (số 6, 7, 8, 9) trong đó cơn bão số 9 mạnh nhất 20 năm qua, mưa lớn kéo dài đã gây ra lượng mưa lớn hơn cả lịch sử năm 1999.
"Tuy nhiên, với sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng, các địa phương, đưa tin kịp thời của thông tin báo chí, đến giờ này, thiệt hại chỉ bằng một phần nhỏ so với năm 1999", Thứ trưởng Lê Công Thành cho biết.
Mưa lớn dài ngày đã gây ra sạt lở đất đá tại các tỉnh miền Trung. Ảnh: Báo Quảng Bình
Về nguyên nhân làm tăng thêm thiên tai, trong đó có sạt lở đất, lũ ống và lũ quét, Thứ trưởng Bộ TN&MT cho rằng, theo đánh giá của các chuyên gia về địa chất, khu vực miền Trung là một khu vực đồi núi cao, phân cách, về địa chất có nhiều loại đất đá cổ, bị đập vỡ nứt nẻ tạo ra các lớp vỏ phong hóa rất dày, nhiều đất sét. Đây là điều kiện hết sức bất lợi, khi mưa lớn, đặc biệt lâu ngày, nước chứa trong các lớp phong hóa này sẽ bị nhão và có lực trượt kéo xuống phía dưới.
Ngoài ra, hoạt động dân sinh cũng là một trong những nguyên nhân. "Khi chúng ta phát triển, cần phải mở đường, san ủi để có mặt bằng xây dựng nhà ở, trường học, xây dựng các cơ sở hạ tầng, trong đó có cả các nhà máy thủy điện để bảo đảm an ninh năng lượng cho đất nước. Đây là những hoạt động tạo ra việc cắt taluy, mất chân sườn dốc, làm mất ổn định… Các hoạt động này là nguyên nhân kích hoạt để thiên tai có thể xảy ra", ông Thành lý giải.
Còn về việc mất rừng có phải là nguyên nhân không, Thủ trưởng Bộ TN&MT cho rằng, cần đánh giá cụ thể rõ trong từng trường hợp cụ thể. Bởi vì, năm 2016 ở Yên Bái, từng xảy ra những trận sạt lở đất kinh hoàng ở khu vực rừng nguyên sinh. Khi đó, hình ảnh chụp từ flycam cho thấy rừng nguyên sinh sạt lở như vết hổ cào trên sườn núi. Do đó, có thể do rất nhiều nguyên nhân khác nhau.
"Trong vụ sạt lở đất vừa rồi, công trình thủy điện Rào Trăng 3 đang trong quá trình xây dựng thì xảy ra sự cố đáng tiếc. Thực tế với mưa lũ đều lớn hơn năm 1999 nhưng có thể nói chính quyền địa phương các tỉnh miền Trung đã thực hiện quy trình vận hành liên hồ chứa, điều hành, cắt được rất nhiều lượng nước. Nếu lượng nước này mà về hạ du thì diện ngập, mức độ ngập hơn mức năm 1999. Thời gian vừa rồi, chúng ta thấy chỉ có một số điểm ở mức lũ lịch sử thôi, còn ở hạ du đã được cắt lũ, diện ngập, độ sâu ngập thấp hơn đáng kể so với năm 1999", ông Thành thông tin.
Về đánh giá tác động môi trường cho các công trình thủy điện nhỏ, ông Thành khẳng định, Bộ TN&MT, các cơ quan chuyên môn, các chuyên gia luôn luôn đánh giá thẩm định về các yếu tố tác động đến đặc thù, bao gồm các tác động đến rừng, thảm thực vật và đa dạng sinh học, đánh giá dòng chảy tối thiểu mà thủy điện trả lại cho hạ du và các yếu tố liên quan khác.
Bên cạnh đó, theo Thứ trưởng Bộ TN&MT, Luật Lâm nghiệp đã có quy định hết sức chặt chẽ về việc chuyển đổi đất rừng cho tất cả các loại dự án, không riêng gì các dự án thủy điện với các biện pháp hạn chế hết sức chặt chẽ. Việc bảo đảm trồng lại rừng, phát triển rừng, hiện nay một số nhà máy thủy điện đã bắt đầu nâng cao nhận thức, thực hiện vừa giữ nguồn sinh thủy cho khu vực nhà máy của mình vừa bảo đảm tránh sạt lở đất.
Thứ trưởng Lê Công Thành cho biết, trong thời gian tới, để giảm thiểu các nguy cơ này, Bộ TN&MT, Bộ Công Thương và các bộ có liên quan đã tham mưu cho Chính phủ loại bỏ 472 quy hoạch thủy điện nhỏ ra khỏi quy hoạch và 213 điểm tiềm năng có thể xây dựng thủy điện cũng cần được xem xét hết sức kỹ lưỡng, chặt chẽ để đảm bảo phát triển kinh tế xã hội địa phương, đặc biệt là khu vực miền núi, bảo đảm bền vững, tránh được những rủi ro thiên tai như trong thời gian qua.

HOÀNG HÀ