BizLIVE - Gạo là một trong số ít các mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam “thắng đậm” trong năm 2020, tuy nhiên bước sang đầu năm 2021 kết quả xuất khẩu gạo lại không tốt. Ước đạt 262 tấn, trị giá 72 triệu USD, giảm 36,33% về lượng và giảm đến 63,5% về kim ngạch.
Kim ngạch xuất khẩu gạo giảm mạnh
Thu hoạch lúa ở An Giang - ảnh Nguyễn Huyền
3 NGUYÊN NHÂN KÉO GIẢM XUẤT KHẨU GẠO
Theo ông Nguyễn Văn Thành, Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại Phước Thành IV, có 3 nguyên nhân khiến xuất khẩu gạo trong tháng 1/2021 giảm mạnh là do: nguồn hàng trong nước hạn chế, giá gạo Việt Nam cao nên khó đàm phán và thiếu container rỗng đẩy giá thành lên làm ảnh hưởng đến lượng gạo xuất khẩu.
Phân tích sâu sẽ thấy, thông thường vào tháng 12 của năm cũ hoặc tháng 1 của năm mới doanh nghiệp đã ký hợp đồng bán được khá nhiều gạo để đầu năm mới giao hàng, nên lượng gạo xuất khẩu trong tháng 1 đạt khá tốt, nhưng năm ngoái do nguồn cung hạn chế, giá gạo của Việt Nam cao nên nhiều doanh nghiệp và công ty Phước Thành IV e ngại trong việc ký hợp đồng mới.
"Nếu có ký bán cũng với số lượng nhỏ để giữ chân khách hàng là chính vì không có lãi, kinh doanh của doanh nghiệp gạo trong quý 4/2020 là rất khó khăn nhưng vẫn phải duy trì thị trường. Trong tháng 1, Phước Thành IV hầu như không giao hàng, tháng 2 cũng không được nhiều, trong tháng 3 là khá tốt, vì lúc này vụ lúa Đông Xuân đã vào chính vụ, nguồn cung dồi dào giá lúa sẽ cạnh tranh hơn", ông Thành nói. 
Cũng theo ông Thành, hiện nay, xuất khẩu gạo bằng cont rất thuận lợi nên nhiều doanh nghiệp chọn cách này, nếu xuất với khối lượng vài ngàn tấn xuất bằng cont sẽ phân ra được nhiều lô hàng nên không quá nặng nề về vấn đề tài chính. Vì vậy, khi các cont rỗng nằm nhiều ở các cảng trung chuyển như Trung Quốc, Singapore,… không quay đầu về lập tức Việt Nam bị thiếu cont rỗng cục bộ. 
Ngoài ra, do Việt Nam xuất nhiều, nhập ít nên các hãng tàu không chở cont rỗng về, các doanh nghiệp gạo muốn có cont rỗng phải trả tiền cao để lấy cont rỗng từ nước ngoài về, giá thành bị đẩy lên và làm ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng. Nếu nhu cầu thị trường chưa cần thiết lắm nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu ngồi lại đàm phán kéo giãn thời gian giao hàng chờ giá cont hạ nhiệt.
Như vậy, xuất khẩu gạo giảm sâu trong tháng 1 chỉ là tạm thời, đến khi tình hình được cải thiện nguồn cung trong nước dồi dào, khi đó giá gạo của Việt Nam hạ nhiệt cạnh tranh hơn, tiến độ mua bán, giao nhận sẽ trở lại bình thường. 
LÚA ĐÔNG XUÂN 2021 GIÁ GẠO XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM VẪN TỐT
"Thời gian qua, các công ty xuất khẩu gạo bị lỗ rất nhiều và hầu như ai cũng có kinh nghiệm về việc bán thấp, mua cao nên bây giờ mua được lượng gạo khoảng 70- 80% mới dám ký bán. Công ty đang bán loại gạo 5% tấm gọi là có thương hiệu vào các thị trường Philippines, Trung Đông hay châu Phi…. có giá dao động từ 530 - 535 USD/tấn, các loại gạo cao cấp hơn như ĐT 8 có giá 555 - 560 USD/tấn nhưng khối lượng không nhiều, vì xuất hàng vào các thị trường này đòi hỏi tiêu chuẩn rất cao”, ông Thành chia sẻ.
Ngành nông nghiệp đã quy hoạch sản xuất lúa tùy theo vùng nước mặn, nước lợ mà thời gian xuống giống vụ lúa Đông Xuân (ĐX) khác nhau, không còn xuống giống tập trung như trước mà rải đều ra nên thu hoạch vụ ĐX sẽ bị kéo dài ra. 
Hiện nay, nhu cầu cao mà nguồn cung lại hạn chế nên giá lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng ở mức cao, các doanh nghiệp, thương lái vào ruộng mua lúa tươi giá rất cao. Giá lúa chất lượng cao, giá lúa đặc sản và ST 21 khoảng 7.500 đ/kg, lúa ST 24 khoảng 7.800 đ/kg, OM 5451 khoảng 6.500 - 6.700 đồng/kg tại ruộng. Lúa DT 8, jasmine giá 7.000 đ/kg, lúa IR 50404 do diện tích sản xuất hạn chế nên giá lúa cũng ở mức cao khoảng 6.400 - 6.500 đ/kg.
“Nếu trong quý 1 và 2 tình hình dịch bệnh ở các quốc gia xuất khẩu gạo như Ấn Độ và Pakistan và Thái Lan vẫn còn phức tạp chưa ổn định thì tâm lý của các nhà nhập khẩu vẫn phải chuẩn bị mua gạo, nhất là Philippines thị trường gần Việt Nam nên việc mua bán vận chuyển sẽ thuận tiện hơn. Hiện nay, trước khi ký hợp đồng phần lớn doanh nghiệp đều có chân hàng trong kho từ 70 - 80% chứ không dám bán trước mua sau nên vụ lúa Đông Xuân 2021 giá gạo xuất khẩu của Việt Nam vẫn tốt”, ông Thành nhận định.
Để góp phần hạ nhiệt giá thuê cont rỗng một số doanh nghiệp cho biết, qua Tết âm lịch một số đơn vị sẽ thay đổi phương thức giao hàng, ví dụ hàng đi Philippines sẽ vận chuyển bằng tàu rời, sẵn sành chấp nhận chậm hơn một chút mà kéo giảm được giá thành. Đặc biệt, khu vực Đông Nam Á, Trung Quốc có khoảng cách địa lý gần sẽ đi tàu rời loại 5.000 - 3.000 tấn khi đó chắc chắn cont rỗng sẽ dôi ra. Riêng thị trường Trung Đông, châu Phi, EU … bắt buộc đi cont nhưng khi đó có thể cont còn giá cao.
Dự báo trong năm 2021, nhập khẩu gạo toàn cầu ước đạt 44,79 triệu tấn, tăng 1% so với năm 2020; theo đó, các thị trường xuất khẩu chính của gạo Việt Nam sẽ tiếp tục tăng nhập khẩu là: Philippines tăng 13%, Bờ Biển Ngà tăng 9,1%, Ghana tăng 5,6% và EU tăng 2,1%. Riêng thị trường Trung Quốc và Malaysia nhờ sản xuất nội địa phục hồi, nhập khẩu được dự báo giảm hơn 4% trong năm 2021. 
Do điều kiện thời tiết thuận lợi cho sản xuất lúa gạo nên sản lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2021 dự đoán sẽ tăng nhẹ 1,6% so với năm 2020. 

NGUYỄN HUYỀN