BizLIVE -
Chậm, rất chậm, vẫn chậm... Đó là “điệp khúc buồn” cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở cả báo cáo chuyên ngành và báo cáo chung về kinh tế, xã hội hàng năm.
Đích đến 2016-2020: “Điệp khúc buồn” cổ phần hóa
Ảnh minh họa/HNX
Với thị trường chứng khoán, tưởng như giai đoạn 2016-2020, đặc biệt trong năm nước rút 2020 sẽ thêm sôi động và hấp dẫn khi những tên tuổi lớn như Agribank, SJC, MobiFone… chính thức chào hàng.
Nhưng không, đến nay, hầu hết cả danh sách dài, đã được phê duyệt, vẫn nằm im đó.
Đầu năm, Covid-19 xẩy ra, diễn biến phức tạp và kéo dài, ảnh hưởng lớn tại hoạt động nhiều doanh nghiệp và các thị trường. Đây có thể trở thành một “bình phong” nào đó khi nói về nguyên nhân, về tiến độ, về kết quả ở các lĩnh vực nói chung.
Còn trên thị trường chứng khoán, sau những biến động mạnh, cho đến nay chỉ số VN-Index đã hồi phục mạnh mẽ, tháng 9 vừa qua trở thành chỉ số mạnh hàng đầu thế giới; giao dịch trên sàn bùng nổ với quãng ổn định 6.000 - 7.000 tỷ đồng, thậm chí những phiên 10.000 tỷ đồng…
TỪ NHỮNG CON SỐ BUỒN...
Thời điểm này, khi kết quả phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2016-2020 đang được tổng hợp lại, sự chậm trễ trong cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước (DNNN) không còn là những con số rời rạc.
Giai đoạn 2017-2020 phải hoàn thành cổ phần hóa 127 doanh nghiệp nhưng đến nay mới đạt 28% kế hoạch.
Đến hết năm 2020 phải hoàn thành việc công bố giá trị 93 doanh nghiệp, nhưng đến nay mới hoàn thành 3 doanh nghiệp.
Lũy kế 8 tháng đầu năm nay, đã thực hiện thoái vốn tại 20 doanh nghiệp, với giá trị sổ sách là 900 tỷ đồng, thu về 1.845 tỷ đồng.
Những con số trên được nêu tại một báo cáo về tình hình kinh tế - xã hội của năm 2020, chuẩn bị cho kỳ họp Quốc hội sắp tới.
Báo cáo 5 năm 2016-2020 chi tiết hơn. Đó là, kế hoạch cổ phần hóa giai đoạn 2017-2020 là 128 doanh nghiệp (nhiều hơn báo cáo năm nay 1 doanh nghiệp - PV). Lũy kế đến tháng 6/2020, đã có 174 doanh nghiệp được cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án cổ phần hóa với tổng giá trị doanh nghiệp là 443.126 tỷ đồng, trong đó giá trị vốn nhà nước là 206.748 tỷ đồng. Tuy nhiên, trong 174 doanh nghiệp đã cổ phần hóa chỉ có 36/128 doanh nghiệp thuộc danh mục cổ phần hóa giai đoạn 2017-2020 (đạt 28% kế hoạch).
Trong đó, tổng giá trị dự kiến bán cho các đối tượng (nhà đầu tư chiến lược, cán bộ công nhân viên, tổ chức công đoàn, bán đấu giá công khai) là 98.748 tỷ đồng (tương đương 48% giá trị phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp), tổng giá trị thực tế bán được là 22.748 tỷ đồng (đạt 23% kế hoạch dự kiến bán, tương đương 11% giá trị phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp), tổng giá trị thu về Quỹ Hỗ trợ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp từ công tác cổ phần hóa là 36.145 tỷ đồng (đạt 1,6 lần so với giá bán). Lũy kế tổng số thoái vốn từ năm 2016 đến tháng 6/2020 là 25.458 tỷ đồng, thu về 172.434 tỷ đồng.
Kết quả cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2016-2020 cho thấy cả hai mục tiêu trong lĩnh vực này đều có khả năng không hoàn thành.
Mục tiêu thứ nhất là thoái toàn bộ vốn nhà nước tại các doanh nghiệp thuộc các ngành không cần Nhà nước sở hữu trên 50% vốn.
Kết quả, theo báo cáo số 499/BC-CP ngày 16/10/2019 của Chính phủ, tính đến ngày 31/12/2018, có 855 doanh nghiệp có vốn nhà nước với tổng số vốn nhà nước đang đầu tư là 1.533.001 tỷ đồng. Trong đó gồm: 505 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ với số vốn là 1.368.867 tỷ đồng; 350 doanh nghiệp có cổ phần, vốn góp của Nhà nước với số vốn nhà nước là 164.134 tỷ đồng.
Mục tiêu thứ hai là thoái vốn nhà nước xuống mức sàn quy định đối với các ngành mà Nhà nước sắp xếp, cơ cấu lại vốn đầu tư. Năm 2017 có 135 doanh nghiệp, năm 2018 có 181 doanh nghiệp phải thực hiện thoái vốn, năm 2019 thoái vốn tại 62 doanh nghiệp, năm 2020 thực hiện thoái vốn tại 28 doanh nghiệp.
Lũy kế từ năm 2016-8/2020, đã thực hiện thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp 25.458 tỷ đồng, thu về 172.434 tỷ đồng, trong đó: thoái vốn tại 99 doanh nghiệp thuộc Quyết định số 1232/QĐ-TTg ngày 17/8/2017 của Thủ tướng Chính phủ có giá trị 4.791 tỷ đồng, thu về 9.216 tỷ đồng. thoái vốn tại các doanh nghiệp khác (ngoài Quyết định số 1232/QĐ-TTg) có giá trị 3.785 tỷ đồng, thu về 110.392 tỷ đồng. Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước thực hiện thoái 16.880 tỷ đồng, thu về 52.825 tỷ đồng.
Đến năm 2020, còn 138 doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm giữ trên 50% vốn phải thực hiện thoái toàn bộ vốn hoặc chuyển giao về SCIS để thực hiện thoái vốn theo kế hoạch mới tại Quyết định số 908/QĐ-TTg ngày 29/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ.
ĐẾN NHỮNG TÂM TƯ…
“Nỗi lo sợ của người quyết định liên quan đến bán vốn nhà nước lớn đến mức chấp nhận mọi sự phê phán trì trệ, chứ không hành động. Bán được cổ phần rồi mà giá cổ phiếu xuống thì còn yên ổn, chứ sau đó thị trường thuận lợi giá cổ phiếu lên thì những người quyết định có thể đối mặt với rủi ro bất cứ lúc nào.
Hối thúc doanh nghiệp tham gia thị trường nhưng bản thân chủ sở hữu nhà nước lại không dễ gì chấp nhận thực tế thị trường, khiến cho mục tiêu tham gia thị trường của các doanh nghiệp cổ phần hóa chỉ là nửa vời”, một người trên 20 năm giữ cương vị lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước đã viết như thế trên trang cá nhân của mình. Và nhận xét đó nhận được sự đồng cảm của không ít người quan tâm đến lĩnh vực này.
Không ít lần các báo cáo của các cơ quan chức năng nói rằng, việc thực hiện công bố thông tin còn mang tính hình thức dẫn tới không đủ thông tin khách quan về DNNN, khó thực hiện giám sát, tạo dư luận xã hội thiếu tích cực về tính minh bạch của DNNN.
Theo chuyên gia nói trên thì kênh thông tin giữa nhà đầu tư và các doanh nghiệp cổ phần hóa gần như phụ thuộc hoàn toàn vào quan điểm, tư duy của người đứng đầu doanh nghiệp chứ không phải sự nhận thức về nhu cầu tự nhiên cần phải có của doanh nghiệp.
Trong rất nhiều trường hợp giá cổ phiếu đang lưu hành của doanh nghiệp chỉ phản ánh những kết quả hoạt động ngắn hạn của doanh nghiệp, mà thiếu sự quan tâm lâu dài của các nhà đầu tư, do thiếu các thông tin từ doanh nghiệp. Những trường hợp này, việc huy động vốn của doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán được cho là không có lợi, nên càng có khoảng cách giữa doanh nghiệp và các nhà đầu tư. Một vài trường hợp bán vốn nhà nước theo thoả thuận nhà nước thu lợi lớn nên càng tự tin với các quyết định theo cách của mình.
Phó chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, ông Hồ Sỹ Hùng trong một diễn đàn gần đây đã tâm tư rằng, đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa DNNN luôn là mong muốn của Nhà nước, nhưng có những điều kiện thực tế lại đang níu kéo quá trình này. Chẳng hạn, chuẩn bị cổ phần hóa thì đất đai phải rà soát theo quy định về tài sản công nhưng doanh nghiệp đi thuê đất của dịa phương thì phải phụ thuộc vào việc địa phương chấp nhận quy hoạch đó không.
Tập đoàn Bưu chính viễn thông hơn năm nay phải rà soát hơn 4.000 điểm đất trên toàn quốc, ông Hùng nêu một ví dụ cho thấy sự gian gian của doanh nghiệp.
Hay với Agribank, quyền quản lý sử dụng gần 3 triệu m2 đất trải khắp trên cả nước cũng là một thách thức - trở ngại đối với kế hoạch cổ phần hóa suốt những năm qua.
Trước đó, tại một số diễn đàn khác, ông Hồ Sỹ Hùng cũng từng nêu thực tế nhiều doanh nghiệp cổ phần hóa gửi lấy ý kiến của địa phương về phương án sử dụng đất, nhưng rất chậm được trả lời. Và có doanh nghiệp đã chuyển thành công ty cổ phần mà chưa được phê duyệt phương án sử dụng đất, trong khi tài sản trên đất đã được tính vào giá trị doanh nghiệp để cổ phần hóa. Việc này ảnh hưởng đến quyền lợi của các nhà đầu tư mua cổ phần, gây khó khăn khi thực hiện quyết toán vốn nhà nước tại thời điểm doanh nghiệp cổ phần hóa.
Ông Hùng cũng nêu một cái khó nữa là “chúng ta đang yêu cầu doanh nghiệp nhà nước phải bảo toàn vốn nhưng phải thực hiện đầy đủ nhiệm vụ nhà nước giao, mà thực tế có lúc có thể hai nhiệm vụ này không đồng hành được”.
Tư nhân thì nghĩ doanh nghiệp nhà nước được ưu ái, doanh nghiệp có vốn nhà nước thì thèm sự chủ động của tư nhân. Doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn nhà nước lại ngước nhìn doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài khi họ vừa chuyên nghiệp vừa không sợ tầng tầng quản lý, giám sát - một vị chuyên gia bình luận.

TRUNG CHÍNH