BizLIVE - Kinh doanh lúa gạo là bài toán rất khó, đôi khi nông dân được giá thì nhiều doanh nghiệp lại khốn đốn...
Bán xa - Bài toán khó đối với doanh nghiệp xuất khẩu gạo
Ảnh minh họa/Nguyễn Huyền
Theo trang Lúa gạo Việt, khối lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam trong tháng 3/2021 đạt 539.908 tấn, so với tháng 3/2020 giảm 22,24%. Cộng dồn 3 tháng đầu năm 2021 đạt 1.188.432 tấn, giảm 26,74% so với cùng kỳ năm 2020.
Dù giảm mạnh so với cùng kỳ 2020, song theo chuyên gia phân tích thị trường thì kết quả xuất khẩu như vậy vẫn khá tốt.
Bán xa - Hình thức kinh doanh tiềm ẩn rủi ro 
Một chuyên gia phân tích thị trường cho biết, không thể cứng nhắc lấy kết quả xuất khẩu gạo của tháng 3/2021 so với khối lượng xuất khẩu gạo tháng 3/2020, vì thị trường vận hành mỗi lúc mỗi khác. Cùng kỳ năm ngoái Philippines “bung mạnh” nhập khẩu gạo, năm nay lại hạn chế mua vào nên ảnh hưởng đến khối lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. 
Năm nay Việt Nam có thêm hợp đồng Bangladesh nhưng hợp đồng này thực hiện trong tháng 4 và không lớn lắm. Ngoài ra, các doanh nghiệp khác vẫn giao hàng đều đặn các hợp đồng thương mại đi Philippines và châu Phi, đó là những đơn hàng đã ký trong 3 tháng đầu năm 2021. Do vậy khối lượng gạo xuất khẩu trong tháng 4 chắc chắn sẽ tăng so với tháng 3. 
Thông thường vào tháng 1 hàng năm các giao dịch bắt đầu, doanh nghiệp sẽ ký rất nhiều đơn hàng giao vào tháng 2 thậm chí tháng 3 (vụ Đông Xuân), vì không thương nhân nào chịu nhận hàng ngay trừ trường hợp quá cần thiết.
Chính vì vậy, dù trên thị trường giá gạo xuất khẩu cao nhưng khi ký bán xa doanh nghiệp thường ký giá thấp hơn thời điểm ký hợp đồng, do 2 bên bán và bên mua đều trong tâm thế “đón gió” vô vụ giá sụt. Nhưng nếu doanh nghiệp ký bán quá nhiều đến khi giao hàng huy động hàng không kịp, lúc đó giá gạo trên thị trường tăng hay không giảm như kỳ vọng thì lại thua.
Cũng vì bán xa mà trong thời gian qua đã có nhiều doanh nghiệp lao đao khi giá gạo trong nước tăng lên ngoài tính toán. Phần nhiều doanh nghiệp khi ký bán xa đều dự đoán “theo thông lệ cứ vô vụ thu hoạch rộ giá lúa gạo trên thị trường sụt giảm mạnh”. Kinh doanh lúa gạo là bài toán rất khó, đôi khi nông dân được giá thì nhiều doanh nghiệp lại khốn đốn. 
“Suốt năm 2020 đến nay giá lúa gạo trong nước vẫn ở mức cao cho dù có lúc lên lúc xuống, nhưng nhìn chung vẫn tốt so với thời gian trước. Tuy vậy, đa phần các doanh nghiệp đều nghĩ vào vụ giá sẽ sụt mà lại sụt mạnh, nhưng thực tế giá trên thị trường không như kỳ vọng nên thua lỗ.
Bởi khi thương nhân quốc tế mua xa và khi doanh nghiệp bán xa là hành động “mua đón đầu, bán đón gió” nên bao giờ giá mua và giá bán cũng thấp hơn giá đầu vụ (tháng 1, tháng 2) vì phải mấy tháng sau mới giao hàng nên doanh nghiệp thường sẽ ký bán thấp hơn giá thời điểm hiện tại bao nhiêu % còn tùy thuộc vào thời gian giao hàng”, nhà phân tích trên nói.
Mức giá nào là “vùng trũng” nhất để bán xa luôn thắng?
Năm nay, giá lúa gạo nội địa và giá xuất khẩu đều cao nhưng chưa chắc doanh nghiệp nào cũng thắng. Bởi thị trường luôn vận hành theo cách riêng của nó. Hầu hết doanh nghiệp khi thương thảo hợp đồng bán xa đều cố gắng giao hàng ở thời điểm giá lúa gạo trong nước ở “vùng trũng” nhất, nhưng mức trũng đó là bao nhiêu, khi nào thì lại phụ thuộc vào sự suy đoán và hành động của từng doanh nghiệp.
Kinh doanh gạo là bài toán khó. Lúc xưa, khi Tổng công ty Lương thực Miền Nam (Vinafood 2) còn rất mạnh, ký các hợp đồng Chính phủ (G2G) khối lượng lớn với các nước Indonesia, Philippines… thì Vinafood 2 có thể tác động lên thị trường lúa gạo nội địa. Còn bây giờ không có doanh nghiệp nào đủ lực để có thể can thiệp được mặt bằng giá lúa gạo trong nước.
Giai đoạn hợp đồng G2G chiếm trên 50% khối lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, khi đó giá của các hợp đồng này gần như chi phối toàn bộ thị trường lúa gạo. Nhưng nay hợp đồng thương mại chiếm gần 90% khối lượng gạo xuất khẩu thì giá lúa gạo trong nước không còn bị chi phối bởi thị trường tập trung mà bị ảnh hưởng bởi các hợp đồng thương mại của doanh nghiệp ký bán với thương nhân nước ngoài. 
“Bây giờ, thị trường có rất nhiều người bán và cũng có rất nhiều người mua, không ai có thể dự báo thị trường chính xác được. Ví dụ có rất nhiều người dự báo giá lúa gạo xuống và cùng ký bán quá nhiều thì lúc đó giá lại bật lên. Trong số các loại hàng hóa nông sản, thị trường lúa gạo là sôi động nhất, vì có rất nhiều khâu và có rất nhiều người tham gia vào mỗi khâu nên vô cùng phức tạp. 
Mỗi khi các tàu quốc tế vô nhận hàng sẽ lấy hàng ngàn tấn gạo từ rất nhiều nhà kho, nhưng không phải kho nào cũng đầy hàng nên khi tàu cập cảng các doanh nghiệp lại chạy gom hàng. Không có hàng phải đẩy giá lên nhưng có khi tàu phải chờ rất lâu mới đủ hàng, thậm chí phải hủy vì doanh nghiệp không giao hàng đủ. Chưa nói tình trạng để gom đủ hàng các kho đẩy giá lên tranh mua tranh bán. 
Mới vừa rồi, mọi người đang rất phấn khởi vụ Đông Xuân trúng mùa trúng giá thì trong vòng mấy ngày nay giá lúa gạo trên thị trường lại sụt giảm mạnh, lúa thu hoạch xong chưa bán được nông dân phải ngủ giữ lúa ngoài ruộng”, nhà phân tích trên nhận xét. 
Thị trường lúa gạo luôn vận hành theo cách riêng của nó và vô cùng phức tạp, nếu đơn giản đã không có nhiều doanh nghiệp xuất khẩu ở ngành này phá sản...

NGUYỄN HUYỀN