BizLIVE -

Đối với các ứng cử viên Tổng thống Mỹ, do mức độ chia rẽ xã hội dưới tác động tranh cử lớn hơn, nên sự hòa giải cũng "cầu kỳ", "phức tạp", và "nhiêu khê" hơn các vị trí tranh cử khác.

Các ứng cử viên Tổng thống Mỹ hóa giải mâu thuẫn hậu bầu cử ra sao?
Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược, Học viện Ngoại giao, ông Hoàng Anh Tuấn - Ảnh: Báo Quốc tế
Cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2020 đã có quá nhiều diễn biến bất ngờ. Cho đến hiện tại, đương kim Tổng thống Donald Trump vẫn tiếp tục có các khiếu kiện theo quy định của luật pháp Mỹ. 
Và chừng nào các khiếu kiện chưa được giải quyết xong và chưa có một cơ quan có thẩm quyền tuyên bố chính thức rằng ông Joe Biden là người chiến thắng và là Tổng thống tiếp theo của nước Mỹ thì quá trình bàn giao quyền lực chưa thể diễn ra.
Trong quá trình vận động tranh cử của các cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ, hai bên nhiều khi chỉ trích nhau thậm tệ. Tuy nhiên khi kết quả đã ngã ngũ, quá trình hòa giải được khởi động ra sao trong lịch sử các cuộc bầu cử và câu chuyện nào liên quan đến vấn đề này nổi bật nhất, tất cả những vấn đề trên được Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược, Học viện Ngoại giao, ông Hoàng Anh Tuấn đưa ra trong bài viết dưới đây. Dưới đây là nội dung bài viết:
Theo truyền thống và văn hóa chính trị Mỹ, các hoạt động như gây quỹ, vận động tranh cử, và... thất cử là những chuyện "bình thường" mà bất kỳ một nhân vật nào muốn tìm kiếm một vị trí trong hệ thống chính trị Mỹ phải hiểu và chấp nhận. 
Và cũng theo truyền thống, những quan chức ứng và thắng cử (elected officials) thường có xu hướng hãnh diện hơn những người tương đương vị trí, như các nhân vật chính trị được bổ nhiệm (political appointees) chẳng hạn. Có thể do con đường đạt đến vị trí của các nhân vật ra tranh cử khó khăn và vất vả hơn chăng?
Quá trình tranh cử ở Mỹ rất khó khăn và quyết liệt về đủ mọi nhẽ. Càng tranh cử ở cấp cao thì mức độ cạnh tranh càng lớn, càng khốc liệt. Khi đã chấp nhận và quyết định bước vào con đường chính trị, thì những người ra tranh cử gần như không còn "đời tư" nữa. Cuộc sống các mặt của họ và cả gia đình gần như bị đảo lộn, là đối tượng săn đón và săm soi 24/24 của báo chí. 
Kể cả sau khi đã trúng cử cũng vậy, "cơn ác mộng" chỉ tăng chứ không giảm. Người ở vị trí cao không chỉ có sức khỏe tốt, mà còn phải có hệ thần kinh thép. Trump không phải ngoại lệ, mà Obama, Clinton... đều phải trải qua những thời khắc "kinh hoàng" khi làm Tổng thống Mỹ.  . 
Vì tranh cử khốc liệt, và các đối thủ tìm đủ mọi cách để "hạ bệ" nhau, nên trong thời gian tranh cử sự chia rẽ giữa những người ủng hộ của cả hai ứng cử viên đối lập nhau là những điều khó tránh. 
Do đó, sau mỗi cuộc bầu cử kết thúc thường có màn "hòa giải' giữa hai đối thủ chính trị một thời. Nhưng quan trọng hơn là giúp "giảng hòa" giữa những người ủng hộ của hai phía, giúp họ vui vẻ được... 2 năm, sau đó lại tạm thời "chia rẽ" tiếp khi ủng hộ các ứng cử viên mới ở hai vị trí đối lập nhau. 
"Màn hòa giải" này thường diễn ra dưới hình thức gọi điện cho đối thủ chính trị, thừa nhận thất bại và chúc mừng đối thủ tiếp bước với mọi lời tốt đẹp nhất.
Còn đối với các ứng cử viên Tổng thống Mỹ, do mức độ chia rẽ xã hội dưới tác động tranh cử lớn hơn, nên sự hòa giải cũng "cầu kỳ", "phức tạp", và "nhiêu khê" hơn các vị trí tranh cử khác, và thường diễn ra dưới ba hình thức:
- Diễn văn thừa nhận thất cử (Concession Speech) phát vào "giờ vàng" trên TV gửi tới cử tri của mình và người dân Mỹ, kêu gọi hòa giải, hướng về phía trước và gọi đối thủ là "tổng thống" của mình, cũng như mọi người dân Mỹ.
- Gọi điện thoại cho đối thủ.
- Và tham dự lễ nhậm chức Tổng thống của đối thủ.  
Tất cả các hành động này, nếu được thực hiện nghiêm túc, sẽ giúp hòa giải nước Mỹ sau bầu cử. Sự hòa giải này cũng không phải là quy định bắt buộc và gần như trở thành "truyền thống" trong sinh hoạt chính trị Mỹ ngày nay.
Truyền thống này bắt nguồn từ cuộc bầu cử năm năm 1896 khi ứng cử viên Tổng thống Đảng Dân chủ William Jennings Bryan thua ứng cử viên Tổng thống của Đảng Cộng hòa William McKinley. Ông Bryan sau đó để lại lá thư, thừa nhận thất bại và gửi lời chúc mừng đến Tổng thống mới McKinley. 
Truyền thống này được duy trì đều đặn qua 32 cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ suốt từ năm năm 1896 cho đến trước cuộc bầu cử Tổng thống năm 2020 và tất cả các ứng cử viên Tổng thống thất cử đều gửi gửi lời chúc mừng đến Tổng thống đắc cử (President-elect).
Trước khi truyền thống này được bắt đầu từ năm 1896, trong các cuộc bầu cử trước đó, mỗi ứng cử viên thất bại có các hình thức tạm biệt, chúc nhau riêng hay thậm chí chả chúc nhau gì cả. 
Trong cuộc bầu cử năm 1800, ứng cử viên Tổng thống John Adams (người thua ông Thomas Jefferson, sau trở thành Tổng thống thứ ba của nước Mỹ) khi biết khả năng thắng cử của mình rất thấp nên đã lặng lẽ lên xe ngựa về quê vào ngày diễn ra bầu cử.
Câu chuyện hài hước nhất là trong cuộc bầu cử năm 2000, ứng cử viên Tổng thống Al Gore của Đảng Dân chủ thừa nhận thất bại đến hai lần trong cuộc bầu cử năm 2000. Đầu tiên, khi biết kết quả trên TV là thua phiếu ông Bush trong đêm bầu cử, Al Gore gọi điện thừa nhận thất bại, và chúc mừng đối thủ.
Nhưng chỉ ít phút sau, khi TV đưa tin là phiếu hai ứng cử viên suýt soát nhau thì ông Al Gore bèn gọi điện lại cho ông Bush, nói xin rút lại lời thừa nhận thất bại trước đó.
Nhưng rồi 37 ngày sau bầu cử, ông Gore bị thua 537 phiếu phổ thông theo phán quyết của Tòa án Tối cao, và kết quả là thua ở Florida và cả cuộc bầu cử.
Khi biết tin, Al Gore liền gọi điện cho ông Bush. Ông Bush nghe xong cũng hài hước hỏi lại liệu ông có rút lại lời thừa nhận thất bại này lần nữa hay không?
Sau cuộc bầu cử 3/11, hầu hết truyền thông dòng chính ở Mỹ đã "quyết định" gọi ông Biden là "Tổng thống đắc cử" (President-elect). Trong khi đó, theo quy định, khi các tranh chấp trong kết quả bầu cử chưa ngã ngũ, khi đối thủ Donald Trump, chưa thừa nhận "thất bại", thì cơ chế duy nhất quyết định việc này là Quốc hội vẫn chưa  có quyết định cuối cùng vì chưa đến thời hạn phải ra quyết định.
Mặc dầu vậy, hầu hết các lời phỏng đoán và thông tin loan tải hiện nay đều tập trung vào việc: Tại sao ông Trump vẫn chưa thừa nhận thất cử, liệu Trump có gửi lời chúc mừng và dự lễ nhậm chức của "Tổng thống" Biden hay không?
Tuy nhiên, do kết quả còn tranh chấp, nên cũng có khả năng, dù nhỏ hơn, là ông Biden sẽ thất cử. Và cũng chả thấy ai đặt vấn đề là nếu khi trường hợp này xảy ra thì ông Biden có thừa nhận thất bại hay chúc mừng ông Trump hay không?

HOÀNG ANH TUẤN