BizLIVE - Hệ thống đã không lùi bước trước thử thách lớn và bất thường; chính sách tiền tệ và các NHTM đã vào cuộc hỗ trợ, đồng hành cùng khách hàng trong đại dịch.
Năm 2020 đang khép lại với tác động của đại dịch Covid -19 hằn rõ trên hầu hết các lĩnh vực trong nền kinh tế, đặc biệt ở chính sách tiền tệ và hoạt động của các ngân hàng thương mại (NHTM).
Nhiều quyết sách lớn được đưa ra, nhiều giá trị được kiểm định và những thành quả đang định hình. Chính sách tiền tệ và các NHTM đã vào cuộc hỗ trợ, đồng hành với khách hàng trước khó khăn bất thường bởi đại dịch. Bản thân hệ thống cũng không lùi bước trước thử thách lớn này, thể hiện qua năng lực tài chính và kết quả kinh doanh nhìn chung tiếp tục được củng cố.
Dù vậy, vẫn có những mục tiêu chưa thể hoàn thành và thậm chí tiềm ẩn thêm áp lực chuyển tiếp cho năm tới.
BizLIVE điểm lại 10 dấu ấn nổi bật của ngành ngân hàng Việt Nam năm qua.
1. Chính sách tiền tệ nới lỏng có kiểm soát với 3 lần hạ lãi suất
Ứng phó với đại dịch Covid-19, như xu hướng mở rộng trên toàn cầu, 2020 là năm ghi dấu đậm nét của hướng đi nới lỏng chính sách tài khóa và tiền tệ, tăng hỗ trợ cho nền kinh tế.
Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã liên tiếp điều chỉnh giảm 3 lần các mức lãi suất điều hành, tổng mức giảm 1,5-2,0%/năm đối với các loại, được nhìn nhận là một trong những mức độ điều chỉnh mạnh trong khu vực. 
Lần giảm lãi suất điều hành đầu tiên năm nay diễn ra vào giữa tháng 3, ngay sau khi dịch Covid-19 bùng phát. Các lần cắt giảm tiếp theo được tiến hành vào tháng 5 và cuối tháng 9, khi hệ quả tác động từ đại dịch trong nền kinh tế thể hiện, cũng như trước yêu cầu gia tăng hỗ trợ.
Tính đến tháng 10/2020, mặt bằng lãi suất cho vay tại Việt Nam giảm bình quân khoảng 0,6-0,8%/năm so với cuối năm 2019; trong đó có một số ngân hàng đã giảm từ 1-2,5%/năm, lãi suất cho vay đối với các lĩnh vực ưu tiên giảm 1,5%/năm so với đầu năm, hiện ở mức 4,5%/năm.
Lãi suất huy động VND trên biểu niêm yết của các NHTM, cũng như trên thị trường liên ngân hàng liên tục giảm sâu, xuống vùng thấp kỷ lục.
Cùng với giảm lãi suất điều hành, động thái nới lỏng có kiểm soát cũng thể hiện ở hoạt động điều tiết nguồn. NHNN mua vào lượng lớn ngoại tệ, nhưng đã gần như ngừng hẳn kênh phát hành tín phiếu hút bớt tiền về, gián tiếp tạo cung nguồn thuận lợi trên thị trường.
2. Cơ chế hỗ trợ cấp bách - Thông tư 01 ra đời
Trước tác động tiêu cực và rộng lớn của dịch Covid-19, NHNN là một trong những cơ quan chức năng phản ứng một cách nhanh nhất về cơ chế hỗ trợ. Bên cạnh quyết định giảm lãi suất điều hành, cơ chế hỗ trợ nổi bật cho doanh nghiệp là Thông tư 01, cho phép cơ cấu lại nợ mà không phải chuyển nhóm.
Chỉ sau hơn một tháng kể từ thời điểm Việt Nam ghi nhận ca nhiễm Covid-19 đầu tiên, cơ chế và thông tư trên được ban hành, có hiệu lực tức thì. Dù còn những vướng mắc thời gian đầu triển khai, nhưng Thông tư 01 đã tạo điều kiện hỗ trợ ngay và diện rộng cho nhiều doanh nghiệp.
Cập nhật đến ngày 9/11/2020 cho thấy, các tổ chức tín dụng đã cơ cấu lại thời hạn trả nợ cho 272.183 khách hàng với dư nợ 341.855 tỷ đồng. Bên cạnh đó, miễn, giảm, hạ lãi suất cho 552.725 khách hàng với dư nợ 931.018 tỷ đồng. Đồng thời, cho vay mới lãi suất ưu đãi với doanh số lũy kế từ ngày 23/1 đạt 2.017.761 tỷ đồng cho 356.385 khách hàng.
Cùng với Thông tư 01, hệ thống NHTM, các đơn vị liên quan có thu của NHNN cũng đã vào cuộc nhanh bằng các chương trình miễn, giảm phí dịch vụ; triển khai các hoạt động chung tay cùng cộng đồng phòng, chống dịch, cũng như với thiên tai bão lũ miền Trung sau đó.
3. Mỹ đưa Việt Nam vào danh sách thao túng tiền tệ
Ngày 16/12, Bộ Tài chính Mỹ công bố báo cáo với quyết định đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia thao túng tiền tệ. Sự kiện này là điểm đến mới, cụ thể vấn đề đã nổi lên trong năm 2019.
Theo luật Mỹ, việc bị dán nhãn thao túng tiền tệ sẽ khiến Việt Nam có nguy cơ bị Mỹ hạn chế quyền tiếp cận các hợp đồng mua sắm chính phủ và nguồn tài chính cho phát triển. Ngoài ra, Việt Nam cũng có thể bị Mỹ đánh thuế lên một số hàng hóa xuất khẩu.
Về phía Việt Nam, NHNN cho biết sẽ làm việc với các cơ quan chức năng của Mỹ để đảm bảo một mối quan hệ thương mại "hài hòa và công bằng", đồng thời, khẳng định Việt Nam coi trọng mối quan hệ kinh tế - thương mại ổn định và bền vững với Mỹ.
"Chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam trong nhiều năm đã được điều hành theo hướng kiềm chế lạm phát, đảm bảo ổn định vĩ mô và không nhằm tạo lợi thế cạnh tranh thương mại quốc tế không công bằng”, NHNN khẳng định khi thông tin về sự kiện này.
4. "Big 4" được mở đường tăng vốn
Do vướng mắc về cơ chế, tăng vốn là một trong những vấn đề nan giải của bốn ngân hàng thương mại có vốn Nhà nước trong suốt nhiều năm qua. Tuy nhiên, nút thắt này cuối cùng cũng đã được tháo gỡ khi đầu tháng 10/2020, Chính phủ vừa ban hành Nghị định 121/2020/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung khoản 2, Điều 12, Nghị định 91/2015/NĐ-CP ngày 13/10/2015 về đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp và quản lý, sử dụng vốn, tài sản tại doanh nghiệp, đã được sửa đổi, bổ sung tại khoản 5, Điều 1, Nghị định 32/2018/NĐ-CP ngày 8/3/2018.
Theo đó, Nghị định 121/2020/NĐ-CP mở rộng phạm vi đầu tư bổ sung vốn Nhà nước đầu tư tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên.
Trường hợp được bổ sung là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng áp dụng đối với các ngân hàng thương mại cổ phần do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
Với việc sửa đổi nghị định trên, Chính phủ đã tạo cơ sở pháp lý, giúp các ngân hàng như VietinBank, Vietcombank, BIDV có thể tăng vốn điều lệ từ việc chia cổ tức bằng cổ phiếu.
Trong khi đó, Agribank cũng đã được Quốc hội thông qua kế hoạch tăng vốn thêm 3.500 tỷ đồng, lấy từ nguồn ngân sách Nhà nước.
5. Loạt cổ phiếu ngân hàng chào sàn trong con sóng lịch sử TTCK
Theo Đề án “Cơ cấu lại thị trường chứng khoán và thị trường bảo hiểm đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025”, đến hết năm 2020, toàn bộ các ngân hàng thương mại phải niêm yết, đăng ký giao dịch trên thị trường chính thức bao gồm HoSE, HNX và UPCoM.
Để đáp ứng quy định của Nhà nước, trong năm 2020, hàng loạt ngân hàng lần lượt đưa cổ phiếu chào sàn, trong đó phải kể đến những cái tên như VietCapitalBank, SaigonBank, NamABank, MSB, PG Bank và sắp tới là ABBank, OCB và SeABank.
Đến thời điểm hiện tại, đã có 24/31 cổ phiếu ngân hàng đang được giao dịch trên cả ba sàn, trong đó có 14 ngân hàng niêm yết trên HOSE, 2 ngân hàng niêm yết trên HNX và 9 ngân hàng đăng ký giao dịch trên UPCoM. 
Hàng loạt ngân hàng lên sàn trong bối cảnh thị trường chứng khoán phục hồi mạnh mẽ, các chỉ số liên tục lập đỉnh mới, vượt xa đỉnh năm 2019, hiện đang ở mức cao nhất trong một năm rưỡi qua, và đặc biệt là quy mô dòng tiền giao dịch liên tục bùng nổ.
6. Tỷ giá đi xuống, dự trữ ngoại hối quốc gia liên tiếp nâng kỷ lục
Năm 2020, tỷ giá USD/VND đang hướng đến bước giảm nhẹ trên tất cả các thị trường. NHNN đã có lần hạ mức giá mua vào USD khá mạnh trong tháng 11.
Tỷ giá USD/VND giảm khi nguồn cung ngoại tệ dồi dào, và điều này đã giúp NHNN tiếp tục mua vào lượng lớn ngoại tệ trong năm qua. Cập nhật đến đầu tháng 10, dự trữ ngoại quốc gia đã ở mức 93 tỷ USD, tăng mạnh so với con số 84 tỷ USD mà Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Minh Hưng cập nhật hồi tháng 4/2020.
Cùng với bối cảnh thuận lợi trên, Chính phủ kỳ vọng sẽ tăng dự trữ ngoại hối lên mức 100 tỷ USD vào cuối năm nay.
7. Cao điểm chuyển đổi số với loạt dự án mới
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển, lĩnh vực ngân hàng số đang trở thành định hướng và xu hướng phát triển mạnh mẽ, tạo ra các dịch vụ mới và xây dựng nên lợi thế cạnh tranh của các nhà băng.
Bên cạnh đó, đại dịch Covid-19 diễn biến phức tạp ảnh hưởng lớn đến hành vi người tiêu dùng càng khiến chuyển đổi số trở thành động lực mới của tăng trưởng, là chìa khóa để biến nguy thành cơ, nắm bắt cơ hội tăng trưởng nhanh và bền vững của các nhà băng.
Cuộc đua ngày càng trở nên sôi động khi hàng loạt ngân hàng quy mô từ lớn đến nhỏ đều tăng đầu tư về công nghệ để chuyển đổi số.
Năm 2020 chứng kiến loạt NHTM tiếp tục triển khai các dự án mới, cụ thể hóa quá trình chuyển đổi số bằng các sản phẩm, dịch vụ mới đi vào thị trường. Điển hình như Vietcombank ra mắt dịch vụ ngân hàng số VCB Digibank; BIDV phát động Chiến dịch chuyển đổi số; VietinBank triển khai ứng dụng VietinBank iPay Mobile 5.1; VPBank ra mắt ngân hàng số Yolo sau mô hình Timo; Techcombank ra mắt "Zero fee" trên F@st Ebank; TPBank ra mắt ứng dụng LiveBank; HDBank với dịch vụ HDBank mBanking; LienVietPostBank ra mắt ngân hàng số LienViet24…
8. Nợ xấu gia tăng và chỉ tiêu không đạt kế hoạch bởi Covid-19
Nhìn lại 3 năm thực hiện hoạt động tái cơ cấu hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu theo Nghị quyết 42/2017/QH14 của Quốc hội và Quyết định 1058/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nhiều chuyên gia nhận định hoạt động của các TCTD đã có sự chuyển biến về chất và lượng. Qua đó, góp phần đặt nền móng quan trọng cho sự phát triển bền vững hơn trong giai đoạn tới.
Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 ập đến đã khiến mục tiêu đưa tỷ lệ nợ xấu nội bảng xuống dưới 2% và đưa tổng nợ xấu về dưới 3% tổng dư nợ vào trong cuối năm nay trở nên khó hiện thực, phải chuyển tiếp cho giai đoạn sau.
"Đại dịch Covid-19 còn diễn biến phức tạp nên chưa thể biết được khi nào kết thúc. Do đó, trong thời gian tới, hoạt động của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp tham gia vào hoạt động kinh doanh và đầu tư quốc tế chắc chắn sẽ gặp khó khăn. Trong bối cảnh như vậy nhiều khả năng cũng sẽ tác động đến nợ xấu của hệ thống ngân hàng và khiến nợ xấu có thể tiếp tục tăng", Thống đốc Nguyễn Thị Hồng cho biết tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 10.
Cập nhật đến cuối năm, nợ xấu nội bảng của hệ thống đã tăng lên trên 2%. Áp lực được dự báo thể hiện trong năm tới, khi lượng nợ được cơ cấu lại mà không phải chuyển nhóm theo Thông tư 01 dần đáo hạn.
9. 19 ngân hàng sạch nợ tại VAMC, nhiều thành viên vẫn lỡ hẹn Basel II
Từ đầu năm đến nay, có thêm 7 ngân hàng tất toán toàn bộ nợ xấu tại VAMC, nâng tổng số đơn vị hoàn thành lên con số 19, bao gồm: Vietcombank, Techcombank, MB Bank, ACB, VIB, TPBank, Nam A Bank, SeABank, OCB, VPBank, Kienlongbank, HDBank, LienVietPostBank, BIDV, VietCapital Bank, MSB, VietBank, Agribank và VietinBank.
Danh sách những ngân hàng sạch nợ VAMC dự kiến sẽ tiếp tục được nối dài khi nhiều ngân hàng khác cũng đặt mục tiêu sớm mua lại toàn bộ nợ đã bán cho VAMC trong năm nay như Eximbank, ABBank, SHB hay Sacombank.
Ở một chỉ tiêu khác, một số NHTM hết năm 2020 vẫn chưa thể thực hiện xong việc tuân thủ Basel II theo Thông tư 41, trong khi đã có khoảng 20 thành viên áp dụng và một số trường hợp tiến tới hoàn tất cả ba trụ cột của Basel II.
10. Việt Nam có nữ Thống đốc đầu tiên trong lịch sử
Tân Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng 
Ngày 12/11, Quốc hội đã chính thức thông qua Nghị quyết số 2020/QH14 phê chuẩn đề nghị của Thủ tướng Chính phủ về việc bổ nhiệm bà Nguyễn Thị Hồng giữ chức vụ Thống đốc NHNN, thay ông Lê Minh Hưng chuyển sang làm Chánh Văn phòng Trung ương Đảng. 
Bà Hồng sinh ngày 27/3/1968 tại Hà Nội, từng tốt nghiệp Cử nhân tại Học viện Ngân hàng và có học vị Thạc sĩ kinh tế tại Đại học Kinh tế Quốc dân. Bà Hồng đã có gần 30 năm công tác tại NHNN, đảm nhận nhiều vị trí khác nhau và là Phó thống đốc trước khi được bổ nhiệm làm tư lệnh ngành.
Với quyết định này, bà Hồng chính thức trở thành Thống đốc thứ 15 và là nữ Thống đốc đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, đồng thời cũng là người phụ nữ đầu tiên giữ vị trí người đứng đầu một bộ, cơ quan ngang bộ về lĩnh vực kinh tế.

TRẦN THÚY