BizLIVE -

"Có nhiều việc ngày xưa chúng ta nghĩ bình thường thì làm được, nhưng khi gặp Covid-19, chúng ta đã không thể làm được, dù giàu có hay quyền lực đến đâu".

"Bản thân tôi, trong khoảng thời gian vừa qua cũng phải thay đổi cách sống của mình", doanh nhân Đỗ Cao Bảo - một trong những thành viên sáng lập FPT - trò chuyện với BizLIVE nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam (13/10), về những nhìn nhận và đánh giá của ông trong và sau thời Covid.
Cú sốc lớn nhất
Covid-19 đã làm thay đổi cuộc sống và cảm xúc của cá nhân ông thế nào?
Dịch bệnh này làm đảo lộn thế giới, gây ra cú sốc với tất cả, bởi nó làm thay đổi quá nhiều thứ trong cuộc sống và sinh hoạt hàng ngày của chúng ta. Có nhiều việc ngày xưa chúng ta nghĩ bình thường thì làm được, nhưng khi gặp Covid-19, chúng ta đã không thể làm được, dù giàu có hay quyền lực đến đâu. 
Ngày xưa, doanh nhân ra nước ngoài để hoạt động kinh doanh nhiều; giờ đây không đi được nữa, muốn gặp khách hàng không gặp được, nguyên thủ quốc gia muốn gặp nhau không gặp được, người có tiền muốn đi chữa bệnh ở nước ngoài vì cho rằng ở nước ngoài tốt hơn cũng không thể đi được... 
Ngày xưa, rất nhiều người nghĩ rằng có quan hệ, tiền bạc và quyền lực thì có thể làm việc này việc kia, nhưng đến thời Covid-19 này, người ta không làm được và sau này cũng có thể sẽ không làm được. Đây thực sự là cú sốc lớn nhất. Cá nhân tôi cũng vậy, tôi có thể muốn đi lại chỗ này chỗ kia, làm việc này việc kia, nhưng với điều kiện hiện tại không thể làm được. 
 
Ngay với tôi, giai đoạn đầu tương đối căng thẳng. Mình chưa thể quen được cái bối cảnh không được giao tiếp, không được ra ngoài, không được gặp gỡ người này người kia, không được đi lại, chưa kể mình cảm thấy lo lắng cho người thân này người thân kia. Nếu gia đình nào có người ở nước ngoài hoặc ở vùng dịch nữa thì cảm giác sẽ là không chỉ lo cho mình mà còn lo cho những người thân. Thực sự là một cú sốc, mình phải đối diện với điều chưa từng gặp phải. 
Dựa trên quan sát của bản thân ông thì các doanh nghiệp trên thế giới và tại Việt Nam đã và đang tìm cách vượt qua cuộc khủng hoảng lần này như thế nào?
Tôi nghĩ có thể chia theo nhóm. Nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất và thực sự chưa thấy nước nào có thể đối phó để vượt qua hoặc có thể đối phó tốt, ví dụ như ngành hàng không, nhất là tại những nước mạnh về giao thương quốc tế như Singapore, Thái Lan thì gần như đóng cửa, không biết bay đi đâu.  Còn những nước như Việt Nam thì lúc trong dịch có thể không bay được, nhưng hết dịch là bay nội địa.
Với ngành du lịch khách sạn cũng vô cùng khó khăn. Tôi đánh giá cao việc nhiều phi công, tiếp viên hãng hàng không nước ngoài sẵn sàng đi làm y tá trong bệnh viện, hướng dẫn ở ga tàu điện ngầm, tức là họ tìm mọi cách để trở lại xã hội để làm việc chứ họ không ngồi kêu ca khó khăn và muốn chính phủ phải giúp đỡ họ.
Nhưng cũng còn nhóm bao gồm rất nhiều doanh nghiệp khác, ví như chúng tôi, chúng tôi cố gắng không bán hàng offline được thì bán hàng online, kể cả bán, xuất khẩu phần mềm trực tiếp sang châu Âu, Mỹ, không gặp trực tiếp được thì cố gắng bán trực tuyến cũng vẫn bán được hàng. 
Hoặc ngay Chính phủ mình, tôi thấy cũng điển hình là trước đây nhiều cuộc họp quan trọng của Chính phủ đều tổ chức trực tiếp là chính, thì bây giờ chuyển sang họp trực tuyến, các tỉnh đều ngồi tại chỗ để họp với chính phủ. Các bộ ngành cũng họp online. Nhiều hoạt động khám chữa bệnh cũng thực hiện online. 
Từ cơ quan Chính phủ, Nhà nước cho đến các doanh nghiệp đều đã tìm mọi cách để duy trì hoạt động trong bối cảnh Covid-19 gây ra nhiều hạn chế, không được gặp gỡ nhau, không được đi lại. Đa số người ta chấp nhận cách làm việc online mới, hoặc làm việc tại nhà. 
Có người nói 2020 thực sự là năm để sống chậm hơn và chiêm nghiệm. Ông suy nghĩ ra sao về quan điểm này, và bản thân ông ứng xử thế nào?
Thời Covid-19, cách đi lại, làm việc kinh doanh của chúng ta đều phải thay đổi. Nhiều việc ngày xưa làm được, bây giờ không làm được. Và chắc chắn sau Covid-19, có một số thứ có thể quay lại, nhưng cũng có một số thứ thì không. 
Đa số chúng ta đều có những điều phải nghĩ lại. Chẳng hạn như, giá trị cuộc sống là gì? Trước kia nhiều người nghĩ rằng có tiền thì có thể làm thoải mái những điều mình muốn, đi du lịch hay đi chữa bệnh, hay rất nhiều thứ. Nhưng trong thời Covid-19 thì có tiền không làm được, vậy phải đặt lại vấn đề: tiền có còn quan trọng như ngày xưa nữa hay không, hay sau Covid-19 sẽ giảm quan trọng đi, và cái gì trong cuộc sống còn giá trị hơn tiền? Chúng ta phải suy nghĩ để định hướng lại cuộc đời. 
Bản thân tôi, trong khoảng thời gian vừa qua cũng phải thay đổi cách sống của mình. Đại dịch khiến cho con người ta phải ở nhà nhiều hơn, trước kia rất nhiều người mải công việc, chúng ta ra bên ngoài xã hội, gặp bạn bè, đối tác… Chúng ta thậm chí quan tâm đến họ nhiều hơn gia đình. Nhưng qua dịch này, chúng ta thấy chỉ có thể giao tiếp với họ trực tuyến, còn gia đình chúng ta mới là trực tiếp.
Tác động trái chiều
Từng là lãnh đạo chủ chốt tại một trong những doanh nghiệp tiên phong của ngành công thông tin (IT) Việt Nam, theo ông, Covid-19 đã thay đổi ngành này như thế nào?
Covid-19 có hai tác động trái chiều đến ngành công nghệ thông tin. Chắc chắn là ngành gặp khó khăn. Ngày xưa bán hàng trực tiếp được, giờ không bán hàng trực tiếp được, ngày xưa gặp nhau thường xuyên để trao đổi, giờ không gặp ai để trao đổi được, bán hàng khó khăn hơn, trình bày các giải pháp, sản phẩm khó khăn hơn, rồi trước kia đi ký hợp đồng cũng cần phải gặp nhau, đến cơ quan nhau để lắp đặt và đào tạo, tư vấn, thì bây giờ rất khó, nhưng buộc phải thích ứng để thay đổi để vượt qua khó khăn đó. 
Và ngoài ra, bản thân khách hàng gặp khó khăn, người ta cũng thiếu kinh phí, bản thân họ phải giữ tiền để duy trì hoạt động của công ty, trả lương nhân viên, vì vậy không còn nhiều để đầu tư mua sắm cái này cái kia. Lượng khách hàng và số tiền đầu tư của khách hàng giảm đi. 
Nhưng về mặt thuận lợi, bản thân nhiều khách hàng muốn tồn tại, phát triển trong bối cảnh Covid-19 này thì sẽ buộc phải online nhiều hơn. Ngành công nghệ thông tin chính là một trong những ngành mà trong nguy có cơ, khách hàng buộc phải online, mà online chỉ có bằng cách ứng dụng công nghệ thông tin, viễn thông. Doanh nghiệp nào biết tận dụng cái đó sẽ biến được nguy thành cơ. 
Đại dịch cũng đã thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong Chính phủ và các doanh nghiệp như thế nào, theo nhìn nhận của ông?
Theo cá nhân tôi, bản thân Chính phủ khi gặp Covid-19 đã tự thay đổi, đã rất nhanh chóng phải đẩy mạnh việc áp dụng chính phủ điện tử. Các loại hình cuộc họp hành, hội thảo phải thực hiện online, tiếp theo nữa là đẩy mạnh chuyển đổi số, bởi các biện pháp này có thể giúp mang lại nhiều sức cạnh tranh hơn so với kiểu truyền thống.  
Với chính phủ điện tử, trước khi các tỉnh làm rất chậm, trong dịp này có những tỉnh trong một thời gian ngắn đã làm rất nhanh, tôi đánh giá bước tiến về chính phủ điện tử cũng như chuyển đổi số của cơ quan chính phủ, doanh nghiệp trong năm Covid-19 này tiến nhanh bằng 3 năm thường. 
Chữ V cho IT
Ở một số nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới, việc đào tạo về công nghệ thông tin đã được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông từ khá sớm. Vậy trong bối cảnh Việt Nam thì nên thế nào, theo ông?
Từ những năm 1990, người ta đã nói rằng công nghệ thông tin là ngành nghề của tương lai.
Những năm gần đây đã chứng minh rằng nhu cầu đối với công nghệ thông tin nói chung ngày càng lớn, nhất là nhu cầu 4.0 và chuyển đổi số. Điều đó có nghĩa nhu cầu với công nghệ thông tin nói chung không chỉ tăng mà tăng rất mạnh, phần lớn thế giới đều đào tạo không kịp, nước nào cũng đào tạo không kịp. Có thể khẳng định rằng vài chục năm nữa, ngành này sẽ vẫn là ngành "hot". 
Điển hình như ở các doanh nghiệp công nghệ thông tin Việt Nam, tỷ lệ nhân viên nhảy việc cao đến mức mà ngày xưa chúng tôi cho rằng nó ở mức 10-12%/năm, tức 100 người có 12 người nhảy việc trong một năm đã là cao. 
Tuy nhiên những năm gần đây, tỷ lệ này tăng lên đến 26 cho đến 30%, tức là cứ 100 người thì sau mỗi năm có đến 30 người chuyển việc. Nhưng tóm lại cũng chỉ quanh quẩn công ty này lấy người công ty kia và để lấy người thì công ty lại phải trả cao hơn một tý, hoặc nghĩ ra cái gì hấp dẫn hơn. Có công ty bé vừa trả lương cao hơn vừa đưa ra cam kết hấp dẫn hơn, ví dụ sang được làm quản lý, trưởng phòng, giám đốc để câu người của nhau. Như vậy mọi chuyện biểu hiện rất rõ là nguồn lực thiếu rất trầm trọng, vì vậy cần phải tăng cường đào tạo.
 
Tôi nghĩ có hai lý do tại sao cần phải đào tạo công nghệ thông tin từ khi còn nhỏ, thậm chí từ cấp tiểu học. Thứ nhất, hiển nhiên cần phải đưa công nghệ thông tin vào các trường phổ thông, bởi công nghệ thông tin là công cụ làm việc của bất kỳ ngành nghề nào. Giờ gần như không có ngành nghề nào mà không dùng công nghệ thông tin cả. 
Ngay như cả trong ngành truyền thông báo chí, với những sự vụ nóng, phải truyền tải ngay hình ảnh câu chữ về, chứ đợi đi ô tô xe máy về đến nhà thì báo khác đã lên tin tức xong rồi. Còn nếu không rành công nghệ không nhẽ lại nhờ người khác làm cho mình. 
Công nghệ thông tin và ngoại ngữ là hành trang của bất kỳ ai, làm bất cứ ngành nghề gì. Như vậy bản thân không làm trực tiếp trong ngành công nghệ thông tin cũng đã phải biết rồi và muốn biết thì phải đào tạo. 
Thứ hai, ngành công nghệ thông tin vẫn đang cần rất nhiều nhân lực. Mà muốn làm giỏi, cần phải thử từ bé xem mình có năng lực về lĩnh vực này hay không, nếu cảm thấy không có năng khiếu thì chỉ cần học để làm công cụ làm việc thì rẽ sang đường khác, còn nếu có năng khiếu nên đi sớm theo nghề công nghệ thông tin.
Nhìn vào kinh tế thế giới còn khó khăn, ông kỳ vọng ra sao về triển vọng ngành công nghệ thông tin Việt Nam nói chung? 
Tôi tin là từ năm 2021, khi mà các nền kinh tế vượt qua giai đoạn dịch bệnh nặng nề, khách hàng sẽ phải đầu tư nhiều hơn cho công nghệ thông tin, chuyển đổi số.
Và như vậy cơ hội cho doanh nghiệp và ngành công nghệ thông tin Việt Nam cũng như thế giới sẽ tăng theo. Còn nhiều ngành khó khăn, nhưng tôi tin riêng ngành công nghệ thông tin sẽ đi lên theo hình chữ V.

NGỌC DIỆP