Doanh nghiệp cần chia sẻ lợi nhuận cho nông dân trồng cà phê?

Hoàng Anh

11:17 08/12/2018

BizLIVE - Cây nông sản xuất khẩu chủ lực là cà phê đang đứng trước tình trạng nhiều nông dân chặt bỏ chuyển sang trồng bơ, sầu riêng… vì năng suất thấp, thu nhập thấp.

Doanh nghiệp cần chia sẻ lợi nhuận cho nông dân trồng cà phê?

Ảnh minh họa.

Cà phê rớt giá, nông dân lỗ chỏng gọng
Giá cà phê thế giới hiện đang ở mức thấp nhất từ quý I/2016 đến nay, ở mức 32.000 đồng/kg. Ông Phan Xuân Thắng, Phó Chủ tịch Hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam cho hay với mức giá này người nông dân trồng cà phê không có lãi.
Nhiều nông dân trồng cà phê tỉnh Đắk Lắk không muốn tái canh do giá cà phê thấp, không còn có lãi, thậm chí, vườn cà phê cho năng suất thấp thì lỗ nặng. Do vậy, nhiều hộ đã hạn chế đầu tư, phá bỏ các vườn cà phê già cỗi hết chu kỳ kinh doanh, nhiễm sâu bệnh hại, cho năng suất thấp, hiệu quả kinh tế kém để trồng tái canh.
Theo Hiệp hội Cà phê – Cacao Việt Nam, một số diện tích tái canh lại chuyển sang trồng sầu riêng, bơ, chanh leo và cây khác có giá trị cao hơn, dẫn tới diện tích cà phê giảm.
Tại hội thảo “Hợp tác công tư phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam 2018”, do Ban điều phối ngành hàng cà phê Việt Nam (VCCB) tổ chức mới đây, ông Trương Hồng, Quyền Viện trưởng, Viện khoa học kỹ thuật Nông Lâm Nghiệp Tây Nguyên, cho biết hiện nay, một người nông dân trồng cà phê giỏi, có áp dụng nhiều kỹ thuật cho thu hoạch 10 tấn/ha, họ lãi 70-100 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, so về giá trị tương đối lại giảm 40-50% so với thu nhập trước kia, vì giá trị tuyệt đối không thay đổi trong khi công lao động cao, giá bán cà phê lại thấp hơn….
Ông Trương Hồng nêu vấn đề, chất lượng cà phê vối và chè của Việt Nam được thế giới đánh giá rất tốt. Chúng ta có suy nghĩ gì khi trong chuỗi sản xuất – chế biến – phân phối thì người nông dân được hưởng mức lợi nhuận thấp nhất. Đề nghị các nhà thu mua, nhà xuất khẩu, nhà rang xay cà phê phải chia sẻ giá trị cho nông dân. Nếu không có biện pháp tốt tăng thu nhập thì người nông dân sẽ chuyển sang cây trồng khác.
Cần có PPP
Theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Phó trưởng ban VCCB, Viện trưởng IPSARD, trong chuỗi giá trị cà phê thì nhóm sản xuất đang làm tốt nhất, các nhóm khác còn yếu như: bảo quản, chế biến... Thời gian tới, không sản xuất nhiều cà phê hơn nhưng phải tốt hơn để người nông dân thu nhập nhiều hơn.
Do đó, nên thực hiện mô hình hợp tác công tư (PPP) giữa doanh nghiệp - nhà nước - nông dân. Đối với PPP, tiền của Nhà nước bỏ ra cho khối tư nhân sử dụng cần phải có hướng dẫn. Khó khăn là cần phải quản lý và xử lý dòng tiền như thế nào? Nghị định 116 có quy định về vấn đề này, cần ngân hàng và doanh nghiệp cùng viết ra được quy trình quản lý dòng tiền.
Đại diện doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn tại Việt Nam, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch công ty TNHH Vĩnh Hiệp, cho biết việc tổ chức chuỗi trong cà phê là rất tốt, nhưng khó khăn là người nông dân nhỏ lẻ quá nhiều.
Bên cạnh đó, việc liên kết vẫn có rủi ro về giá khi không có hành lang pháp lý về việc này. Với việc thành lập tổ nhóm để nông dân dễ tiếp cận vốn vẫn vướng khi quy định chồng chéo giữa Nghị quyết 98 và Nghị định 55.
Cong ông Đỗ Ngọc Sỹ, Giám đốc phát triển bền vững Châu Á, Tập đoàn JDE, trong chuỗi liên kết, việc tiếp cận tài chính đối với nông dân trồng cà phê còn khó khăn, cả về cơ chế, chính sách, tỷ suất lợi nhuận đòi hỏi của nhà đầu tư vẫn còn cao…
Một kinh nghiệm đến từ quốc tế, theo ông Grahame Dixie, Giám đốc điều hành Grow Asia, các quốc gia có nền nông nghiệp phát triển đều có PPP, và có các hiệp hội liên quan hỗ trợ ngành nghề.
Ngay như đất nước Kenya có rất nhiều hiệp hội giúp tạo ra sự thay đổi lớn trong các ngành hàng nông nghiệp. Vấn đề là làm sao đảm bảo tính bền vững trong PPP? Do đó, cần tìm kiếm đối tác có thể hợp tác, tiếng nói của nông dân và doanh nghiệp được lắng nghe khi thực hiện chính sách. Mấu chốt là phải có sự tin tưởng giữa các bên với nhau trong chuỗi cung ứng.
Trước việc nâng năng suất cho cây cà phê, Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) cũng đã có đề án tái canh cây cà phê đến năm 2020 là 120.000 ha. Đến năm 2018 đã thực hiện được 100.000 ha.
Ông Lê Văn Đức, Phó Cục trưởng Cục trồng trọt, Bộ NN&PTNT, cho biết Việt Nam đang có sản lượng cà phê rất lớn, là cây nông sản xuất khẩu chủ lực. Mục tiêu cần giữ nguyên sản lượng như hiện nay nhưng cần nâng cao chất lượng và giá trị cho cây cà phê.
Việt Nam cũng đang phải đối mặt với biến đổi khí hậu, cây cà phê chịu tác động rất lớn, sẽ ảnh hưởng đến năng suất. Đề án tái canh cây cà phê theo giống mới đến năm 2020 là 120.000 ha, hiện đã tái canh xong 100.000 ha. Bộ NN&PTNT đã trình Chính phủ đưa cây cà phê vào chiến lược sản phẩm quốc gia, sẽ có nhiều hỗ trợ cho cây cà phê như thương hiệu cà phê quốc gia…
Trong PPP cũng như việc thực hiện chuỗi liên kết giữa sản xuất – chế biến cà phê vẫn còn nhiều thách thức lớn. Tại Việt Nam, PPP trong lĩnh vực cà phê tính đến nay còn khá ít vì chỉ có Nestlé Việt Nam, còn gần như chưa có công ty FDI lẫn công ty trong nước nào áp dụng mô hình này.
Chuyên gia nông nghiệp Đặng Kim Sơn chia sẻ, với mô hình PPP, nhà nước cần thể hiện vai trò quản lý, thi hành các chính sách về cơ sở hạ tầng, tín dụng, đất đai, pháp lý bảo đảm cạnh tranh và tuân thủ hợp đồng. Nâng cao năng lực hợp tác xã, tổ hợp tác cà phê, tổ chức nông dân; có chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư, phát triển công nghiệp chế biến, phát triển dịch vụ hậu cần, hỗ trợ kết nối chuỗi giá trị giữa các đối tác trong ngành cà phê.

HOÀNG ANH

Bảng giáThị trường

VN-Index 954.89 ▼ -3.7 (-0.39%)

 
VN-Index 954.89 -3.7 -0.39%
HNX-Index 106.49 -0.65 -0.6%
UPCOM 53.38 -0.4 -0.75%
DJIA 25,283.0 -12.87 -0.05%
Nasdaq 7,157.39 20.83 0.29%
Nikkei 225 23,849.99 135.46 0.57%
FTSE 100 7,724.08 27.57 0.36%
Thăm dò ý kiến
Năm 2018, kênh đầu tư nào sẽ sinh lợi nhất?