BizLIVE - Sáng 9/6, Quốc hội thảo luận về Tờ trình điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020.
Nhiều băn khoăn về việc chuyển đổi dự án Mai Sơn - Quốc Lộ 45 và Phan Thiết - Dầu Giây sang đầu tư công
Toàn cảnh Phiên họp sáng 9/6
Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải (GTVT) Nguyễn Văn Thể đã thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020.
Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thể cho biết, năm 2017, Quốc hội đã thông qua chủ trương đầu tư Dự án xây dựng một số đoạn đường bộ trên tuyến Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020 với nội dung chủ yếu là: Giai đoạn 2017-2020 đầu tư khoảng 654 km chia thành 11 dự án thành phần, trong đó 3 dự án thành phần đầu tư công và 8 dự án thành phần đầu tư theo hình thức PPP.
Tổng mức đầu tư khoảng 118.716 tỷ đồng (bao gồm 55.000 tỷ đồng vốn ngân sách Nhà nước; 63.716 tỷ đồng vốn huy động ngoài ngân sách) với tiến độ thực hiện từ năm 2017 và cơ bản hoàn thành vào năm 2021.
Bộ trưởng Bộ GTVT đọc tờ trình của Chính phủ xin ý kiến Quốc hội điều chỉnh sang đầu tư công Dự án cao tốc Bắc- Nam (Ảnh: Quốc hội)
Tuy nhiên, sau hơn 2 năm triển khai, việc huy động tín dụng trong nước cho các dự án PPP đến nay đã phát sinh các yếu tố mới. Mặt khác, từ thực tế triển khai các dự án đầu tư kết cấu hạ tầng theo hình thức PPP trong những năm gần đây đã thể hiện rõ về những rủi ro cho nhà đầu tư, đặc biệt là các ngân hàng, tổ chức tín dụng với mức vốn cho vay chiếm hơn 80% tổng mức đầu tư.
Những rủi ro thực tế này đã ảnh hưởng đến tính khả thi huy động vốn tín dụng thực hiện các dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông theo hình thức PPP.
Mặt khác, về tiến độ thực hiện, đến nay, các nội dung về thiết kế kỹ thuật, dự toán đã cơ bản hoàn thành, công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành đạt hơn 70% công việc. Đây là những điều kiện thuận lợi để triển khai thực hiện ngay trong năm 2020 nếu chuyển sang đầu tư công.
Chính vì vậy, cần thiết điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án, chuyển đổi hình thức đầu tư từ đầu tư theo phương thức PPP có sử dụng một phần đầu tư công sang hình thức đầu tư sử dụng 100% vốn đầu tư công sẽ cơ bản giải quyết được “mục tiêu kép”: Vừa giải quyết được khó khăn, vướng mắc về huy động vốn tín dụng, tạo điều kiện giải ngân nhanh khối lượng vốn đầu tư công lớn, hỗ trợ mặt cầu cho tăng trưởng kinh tế.
Không chuyển sang đầu tư công, 2024 mới có thể hoàn thành
Để chuẩn bị cho phương án chuyển đổi sang đầu tư công, Chính phủ đã giao Bộ GTVT chủ động triển khai trước các thủ tục cần thiết, để ngay sau khi được Quốc hội thông qua chủ trương chuyển đổi hình thức đầu tư có thể hoàn thiện thủ tục và khởi công, giải ngân vốn đầu tư các gói thầu đầu tiên của các dự án chuyển đổi trong tháng 9/2020 và khởi công toàn bộ các gói thầu còn lại trong tháng 10, tháng 11/2020.
Khi đó, theo kế hoạch, đến cuối năm 2021 sẽ cơ bản hoàn thành và thông xe các dự án thành phần Cao Bồ - Mai Sơn, Cam Lộ - La Sơn; các dự án được chuyển đổi sang đầu tư công sẽ hoàn thành cơ bản nền đường và các công trình trong năm 2021 (ngoại trừ một số công trình hầm và cầu lớn), phấn đấu hoàn thành đưa vào khai thác trong năm 2022. Riêng đối với cầu chính cầu Mỹ Thuận 2, do tính chất kỹ thuật phức tạp sẽ hoàn thành trong năm 2023.
Trong khi nếu tiếp tục triển khai theo hình thức PPP sẽ khó có thể bảo đảm được tiến độ theo yêu cầu.
Cụ thể, Bộ GTVT cho biết, theo kế hoạch lựa chọn nhà đầu tư, nếu đấu thầu thành công, sớm nhất có thể lựa chọn được nhà đầu tư trong tháng 11/2020, đàm phán và ký kết hợp đồng trong tháng 12/2020; nhà đầu tư có thời gian tối đa 6 tháng để huy động vốn tín dụng. Trường hợp thuận lợi thì đến giữa năm 2021 mới có thể huy động được tín dụng để triển khai thi công, nếu vậy sẽ không thể hoàn thành dự án theo đúng tiến độ yêu cầu.
Còn trường hợp sau 6 tháng nhà đầu tư không huy động được vốn tín dụng, sẽ phải chấm dứt hợp đồng. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải thực hiện các thủ tục theo quy định để chuyển đổi hình thức đầu tư, nên có thể đến năm 2022 mới bắt đầu triển khai thi công và đến năm 2024 mới có thể hoàn thành.
Về tiến độ giải ngân, Bộ GTVT cho hay, theo kế hoạch triển khai như hiện nay, tổng giải ngân vốn đầu tư công tính đến hết năm 2020 chỉ đạt khoảng 16.594 tỷ đồng, chiếm khoảng 30% tổng số vốn 55.000 tỷ đồng đã được bố trí. Nếu tiếp tục đầu tư theo hình thức PPP, trường hợp thuận lợi thì đến giữa năm 2021 mới có thể triển khai thi công và giải ngân vốn đầu tư công đã bố trí. Trong khi nếu được chuyển đổi hình thức đầu tư sang đầu tư công, có thể khởi công các dự án thành phần và giải ngân ngay từ tháng 9/2020.
“Việc chuyển đổi sang hình thức đầu tư công bảo đảm chắc chắn triển khai thành công Dự án, giảm tổng mức đầu tư do giảm chi phí lãi vay trong giai đoạn xây dựng. Việc phát hành trái phiếu Chính phủ để triển khai đầu tư công trong giai đoạn hiện nay sẽ rất hiệu quả do lãi suất phát hành trái phiếu Chính phủ thấp hơn nhiều so với lãi suất huy động vốn tín dụng. Mặt khác, sau khi dự án hoàn thành, Chính phủ sẽ xây dựng phương án phù hợp để thu hồi vốn nhà nước. Mặc dù chưa thể bù đắp ngay cho ngân sách Nhà nước trong giai đoạn trước mắt, nhưng về lâu dài cơ chế này sẽ tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, phục vụ nhu cầu phát triển kết cấu hạ tầng trong các giai đoạn tiếp theo”, Tờ trình nhấn mạnh.
Theo Tờ trình của Chính phủ, Chính phủ đã xây tiêu chí lựa chọn một số đoạn chuyển đổi sang đầu tư công trên cơ sở bảo đảm các nguyên tắc: Các dự án được lựa chọn chuyến đổi sang đầu tư công phải thực sự cần thiết, cấp bách và được lựa chọn khách quan, khoa học; Khó có khả năng huy động vốn tín dụng và khả năng đấu thầu không thành công; Đảm bảo tính kết nối giao thông liên tục, đồng bộ để phát huy tối đa hiệu quả khai thác.
Chính phủ trình Quốc hội thông qua phương án điều chỉnh hình thức đầu tư đối với các dự án thành phần. Theo đó, tiếp tục triển khai 3 dự án thành phần đầu tư công (gồm các đoạn Cao Bồ - Mai Sơn, Cam Lộ - La Sơn và cầu Mỹ Thuận 2) theo Nghị quyết 52/2017/QH14 của Quốc hội và 5 dự án thành phần theo hình thức PPP (gồm các đoạn Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm, Cam Lâm - Vĩnh Hảo).
Chuyển đổi hình thức đầu tư từ hình thức PPP sang đầu tư sử dụng 100% vốn đầu tư công đối với 3 dự án thành phần, gồm: 1 dự án không có nhà đầu tư qua sơ tuyển (đoạn Vĩnh Hảo - Phan Thiết) và 2 dự án quan trọng, cấp bách, kết nối với cửa ngõ các trung tâm chính trị, kinh tế lớn của đất nước (gồm đoạn Mai Sơn - Quốc lộ 45 dài 63 km và đoạn Phan Thiết - Dầu Giây dài 99 km).
Về điều chỉnh tổng mức đầu tư và nguồn vốn, tổng mức đầu tư của Dự án là 100.816 tỷ đồng. Trong đó, vốn nhà nước tham gia thực hiện dự án là 78.461 tỷ đồng, trong đó bao gồm: 55.000 tỷ đồng thuộc kế hoạch đầu tư vốn ngân sách nhà nước giai đoạn 2016 - 2020 đã được bố trí; phần còn thiếu (23.461 tỷ đồng) Chính phủ sẽ tổng hợp, báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định theo đúng quy định của Luật Đầu tư công; vốn huy động ngoài ngân sách là 22.355 tỷ đồng.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh báo cáo một số nội dung
Nhiều ý kiến băn khoăn về đoạn Mai Sơn - Quốc Lộ 45, Phan Thiết - Dầu Giây
Trình bày báo cáo thẩm tra việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 – 2020, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh cho biết, đa số ý kiến thành viên Ủy ban Kinh tế cơ bản nhất trí với sự cần thiết phải điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ và thống nhất chuyển đổi 3 dự án thành phần từ đầu tư theo phương thức PPP sang đầu tư sử dụng 100% vốn đầu tư công và tiếp tục thực hiện đầu tư theo phương thức PPP đối với 5 dự án thành phần còn lại.
Việc lựa chọn các dự án thành phần nêu trên cũng phù hợp khi dự án Vĩnh Hảo - Phan Thiết đến nay không có nhà đầu tư qua vòng sơ tuyển, do đó, cần thiết phải chuyển đổi. Đối với việc lựa chọn dự án Mai Sơn - Quốc Lộ 45 và dự án Phan Thiết - Dầu Giây, mặc dù đã có nhà đầu tư qua vòng sơ tuyển, tuy nhiên do 2 dự án thành phần này có tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia ít, cần huy động số vốn lớn, nhất là vốn tín dụng, vì vậy việc lựa chọn được nhà đầu tư có thể gặp khó khăn.
Việc chuyển đổi 2 dự án thành phần này sang hình thức đầu tư sử dụng 100% vốn đầu tư công sẽ bảo đảm khả năng thành công cho các dự án thành phần này; đây cũng là 2 dự án kết nối các trung tâm kinh tế lớn của đất nước là Hà Nội và TP.HCM, giải quyết được tình trạng quá tải trên tuyến Quốc lộ 1 đoạn Dầu Giây - Phan Thiết (Quốc lộ 1 có 2 làn xe).
Bên cạnh đó, một số ý kiến khác đề nghị chỉ nên chuyển đổi dự án Vĩnh Hảo - Phan Thiết là dự án không có nhà đầu tư qua vòng sơ tuyển, đối với các dự án còn lại cần tiếp tục thực hiện đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư theo đúng Nghị quyết 52.
Tại kỳ họp thứ 8, Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật PPP nhằm tạo cơ chế huy động các nguồn lực cho phát triển kết cấu hạ tầng, nhưng nay lại đề xuất chuyển đổi một số dự án PPP là mâu thuẫn với mục tiêu xây dựng dự án Luật PPP, nhất là việc đề xuất nội dung này tại cùng kỳ họp xem xét thông qua dự án Luật PPP.
Mặt khác, việc lựa chọn dự án Mai Sơn - Quốc Lộ 45 và dự án Phan Thiết - Dầu Giây để chuyển đổi là chưa hợp lý vì 2 dự án này có tiềm năng, khả thi nhất để thực hiện theo hình thức PPP và đến nay đã được một số nhà đầu tư có tiềm lực quan tâm.
Ngoài ra, cũng có ý kiến quan ngại việc điều chỉnh phương thức đầu tư đối với 2 dự án thành phần này sẽ ảnh hưởng tới việc thực hiện được chủ trương huy động các nguồn lực của xã hội để tham gia đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông trong giai đoạn tới.
Về kiến nghị của Chính phủ, đối với kiến nghị giao Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư các dự án thành phần trong trường hợp đấu thầu không lựa chọn được nhà đầu tư hoặc sau 6 tháng nhà đầu tư không huy động được nguồn vốn tín dụng để triển khai dự án.
Ủy ban Kinh tế cho rằng Dự án xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 là dự án quan trọng quốc gia, vì vậy khi điều chỉnh nội dung của Nghị quyết này cần trình Quốc hội xem xét, quyết định, hơn nữa việc thay đổi hình thức đầu tư từ PPP sang đầu tư sử dụng 100% vốn đầu tư công còn phải cân đối bổ sung vốn đầu tư công thuộc thẩm quyền của Quốc hội; đây cũng là quy định tại Điều 34 Luật Đầu tư công. Do đó, kiến nghị nêu trên là chưa phù hợp.
Đối với kiến nghị cho phép cấp quyết định đầu tư dự án trước đây (Bộ GTVT) tiếp tục thực hiện thẩm quyền của người quyết định đầu tư để thực hiện điều chỉnh dự án và các trách nhiệm khác của người quyết định đầu tư, Ủy ban Kinh tế nhận thấy, theo quy định tại khoản 1 Điều 2 của Nghị quyết 52 và trong quá trình triển khai thời gian qua thì 11 dự án thành phần của Dự án được thực hiện theo trình tự, thủ tục, thẩm quyền thẩm định và quyết định đầu tư là dự án độc lập theo quy định của Luật Đầu tư công.
Trong trường hợp cả 3 dự án thành phần được chuyển sang hình thức đầu tư công sẽ thuộc tiêu chí dự án quan trọng quốc gia thì phải thực hiện theo quy định của Luật Đầu tư công. Theo đó, thẩm quyền quyết định đầu tư dự án thuộc Thủ tướng Chính phủ, quy định tại Điều 40 Luật Đầu tư công.

HẠ AN