“Thiếu 13.000 đồng mà không cho doanh nghiệp thông quan, chúng tôi cũng chẳng muốn!”

Nguyễn Thoan

16:30 27/05/2016

BizLIVE - Một cán bộ của Cục Hải quan tỉnh Thanh Hoá (đề nghị giấu tên) đã thốt lên như vậy trong cuộc tham vấn về Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu mới, do Tổng cục Hải quan tổ chức vừa qua.

“Thiếu 13.000 đồng mà không cho doanh nghiệp thông quan, chúng tôi cũng chẳng muốn!”

Ảnh minh họa.

Đây cũng là cuộc đối thoại hiếm hoi mà những cán bộ hải quan địa phương được “rút ruột” nói lên cái khó của mình. Trong bối cảnh nhiều ý kiến đang chĩa mũi dùi vào thủ tục hải quan và cho rằng đây là một trong những bộ phận bị mắc bệnh “nghiện kiểm tra”, thì thực tế lại không hẳn như vậy. Nhiều cục hải quan địa phương cho rằng chính các chính sách quản lý hiện nay đang đẩy cán bộ vào tình huống không kiểm tra thì không được. Và doanh nghiệp trong nhiều trường hợp đợi được đến lúc giải quyết xong thì cũng chẳng khác nào “chờ được vạ má đã sưng”.
“Chúng tôi cũng chẳng thích kiểm tra nhiều đâu!”
Vị cán bộ của Cục Hải quan Thanh Hoá dẫn trường hợp doanh nghiệp nọ chưa kịp nộp khoản tiền 13.000 đồng thuế tài nguyên, nhưng cơ quan hải quan theo đúng quy định không thể giải quyết thủ tục thông quan cho doanh nghiệp được vì quy trình đã cài đặt tự động, phải có đầy đủ chứng từ thì hệ thống thông quan mới hoạt động.
“Nhiều trường hợp doanh nghiệp bất khả kháng và xin chúng tôi linh động vì khoản tiền thực ra quá nhỏ và họ sẽ nộp bù sao, nhưng cán bộ không thể làm khác được”, vị này phân trần. Vì vậy ông kiến nghị nên đặt ra ngưỡng, với các khoản thuế phải nộp dưới 50.000 đồng hoặc 100.000 đồng mà doanh nghiệp chưa kịp nộp thì giải quyết cho thông quan trước, trả thuế sau. Như vậy sẽ tạo thuận lợi rất lớn cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. 
Bên cạnh đó, lại có lĩnh vực không thuộc chuyên môn của hải quan, nhưng quy định vẫn bắt buộc phải làm. Chẳng hạn khâu kiểm tra trước và sau hoàn thuế trong quy trình thủ tục hoàn thuế, theo vị này không phải là lĩnh vực chuyên môn của cán bộ hải quan. Bởi nhiều loại sổ sách, văn bản cán bộ hải quan không đủ chuyên môn, trình độ để có thể kiểm tra. “Chi cục ít người và không phải ai cũng học tài chính kế toán, có khi đọc báo cáo tài chính còn không được thì kiểm tra cái gì”, ông thẳng thắn nói. 
Vì vậy, đại diện đến từ Cục hải quan Thanh Hoá đề xuất nên chăng cán bộ chi cục chỉ cần thực hiện đúng trình tự thủ tục hoàn thuế, doanh nghiệp thực hiện không đúng thì trả lại hồ sơ. Còn nhiệm vụ kiểm tra thì trả lại cho bộ phận chuyên ngành của thanh tra, hoặc kiểm tra sau thông quan. Như vậy vừa thông thoáng cho doanh nghiệp, vừa không trói buộc chính cán bộ hải quan. 
Phải “đặt đúng chỗ, làm đúng việc”
Phiên thảo luận thực sự nóng lên bởi những bức xúc, lo lắng của các cán bộ Hải quan cấp tỉnh. Cùng chung bức xúc như đại diện cục Hải quan Thanh Hóa, nhiều cục hải quan địa phương như Quảng Ninh, Bắc Ninh, Lào Cai… cho rằng các quy định của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu trước đây đã đẩy cán bộ hải quan vào tình thế không kiểm tra thì không được. Trong khi luật mới có vẻ cũng chưa khắc phục được tình trạng này.
Đại diện Hải quan Quảng Ninh cho biết, quy định về “Thông báo đăng ký danh mục hàng hóa miễn thuế” ở điều số 28 trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu mới đang gây rất nhiều bất bình từ phía doanh nghiệp. Theo đó, để được miễn thuế nhập khẩu đối với vật tư, thiết bị của các dự án thuộc lĩnh vực ưu đãi đầu tư, doanh nghiệp phải tự kê khai và áp mã số HS cho từng sản phẩm, linh kiện. 
Tuy nhiên trên thực tế, nhiều hàng hóa, sản phẩm thuộc loại “mới toanh”, còn chưa có tên (do cục Hải quan chưa cập nhật những sản phẩm này), vì vậy cả chủ đầu tư và nhà thầu đều chưa biết kê khai tên như thế nào cho chính xác. “Có trường hợp còn quy định phải kê khai cả mã số HS. Người ta khai tên phụ tùng linh kiện kèm theo còn chật vật, cứ bắt áp mã thì rất khó”, vị này phân trần hộ doanh nghiệp. 
Tóm lại, nhiều ý kiến đồng loạt cho biết “cán bộ hải quan rất bức bách, do nhiều vấn đề doanh nghiệp truy vấn đến nơi mà không giải thích được. Nhưng nếu không làm đúng quy định thì sai luật, phạm quy, cán bộ cũng phải chịu trách nhiệm”. 
Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan, ông Vũ Ngọc Anh thừa nhận rằng có tình trạng khâu kiểm tra, kiểm soát gây khó khăn cho cán bộ hải quan. “Có những loại sổ sách kế toán, khi cán bộ hải quan nhìn vào như nhìn một ma trận”, ông Ngọc Anh nói. Tuy nhiên trên thực tế cũng có tình trạng một bộ phận cán bộ, công chức hải quan thích kiểm tra nhưng kiểm cũng không nổi vì không đủ trình độ chuyên môn.
Ông nhận định, việc sắp xếp các vị trí công việc có tác động rất lớn đối với hoạt động của ngành hải quan. Theo đó, câu chuyện đặt ai vào vị trí nào cho đúng người đúng việc, về tổ chức bộ máy con người, giao việc cho bộ phận nào… sẽ được Tổng cục Hải quan tiếp tục xem xét trong thời gian tới. Ông cam kết Tổng cục Hải quan sẽ tiếp thu và nghiên cứu thay đổi để đảm bảo cơ cấu tổ chức bộ máy mới sẽ phù hợp với công việc của ngành hải quan.
Cho tới nay, hải quan vẫn được coi là một trong những thủ tục gây nhiều phiền hà, tốn kém nhất cho doanh nghiệp. Đây cũng là một trong những nội dung trọng tâm cần cải cách mà Nghị quyết 19 về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh đã đặt ra. 

NGUYỄN THOAN