“Một cái nồi cơm điện 3 bộ kiểm tra, quản lý!”

Nguyễn Thoan

10:03 04/11/2016

BizLIVE - Đó là ví dụ của ông Phạm Thanh Bình, nguyên Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan, Tổng cục Hải quan đưa ra cho thấy tình trạng 72% vướng mắc làm kéo dài thời gian thông quan là do các thủ tục quản lý chuyên ngành chứ không phải thủ tục hải quan. 

“Một cái nồi cơm điện 3 bộ kiểm tra, quản lý!”

Ông Phạm Thanh Bình, nguyên Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan, Tổng cục Hải quan

Những vấn đề không mới!
Trao đổi trong buổi hội thảo “Rà soát pháp luật việt nam với cam kết EVFTA về kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu” do Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) mới đấy tổ chức, đại diện Đại sự quán Anh và Bắc Ailen tại Việt Nam tỏ ra lạc quan về sự cải thiện môi trường pháp luật tại Việt Nam và cho rằng trong thời gian qua, thủ tục hải quan ở Việt Nam đã có một số cải tiến, cải thiện về kiểm tra chuyên ngành với hàng hóa xuất nhập khẩu. 
“Ví dụ như thời gian thông quan đã được rút ngắn đáng kể và đã giảm bớt 1 số thủ tục hải quan. Tuy nhiên, đây là một quá trình dài hạn, chúng ta vẫn cần có sự kết hợp tốt hơn nữa giữa các cơ quan chức năng với nhau để có thể bỏ thêm nhiều thủ tục không cần thiết và rút ngắn hơn nữa thời gian thông quan còn dài như hiện nay”.
Chia sẻ về vấn đề này bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và hội nhập nhận định: “Rà soát luật Việt Nam trong thời gian qua cho thấy, nếu ví Việt Nam có một rừng luật thì xuống tới cấp thông tư nó là một khu rừng Amazon và có những quy định nằm lặng lẽ đâu đó, chỉ những doanh nghiệp vướng phải mới thấy khó, thấy khổ, mới biết”. Vấn đề kiểm tra chuyên ngành “gây khó” cho hàng hóa xuất nhập khẩu không còn là một câu chuyện mới, tuy nhiên, chúng ta cần luôn “làm mới” nó để đánh động về hệ thống pháp luật Việt Nam trước thềm một loạt các EVFTA có hiệu lực.
Nói rõ hơn về vấn đề này, bà Trang cho biết, rà soát về các thủ tục, văn bản kiểm tra chuyên ngành với hàng hóa xuất nhập khẩu cho thấy tỉ lệ không tương thích của luật Việt Nam với các cam kết thế giới đang ngày càng nhiều hơn, và có vẻ càng đi xuống dưới những thông tư, nghị định thì mức độ tương thích càng thấp.
 Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và hội nhập
72% vướng mắc khiến thông quan kéo dài là thủ tục kiểm tra chuyên ngành
Trình bày về kết quả rà soát luật của Việt Nam trong độ tương thích với các EVFTA ông Phạm Thanh Bình, nguyên Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan, Tổng cục Hải quan cho biết: Hiện nay đa số các luật của Việt Nam đã tương thích với các cam kết EVFTA, tuy nhiên, vẫn còn một số quy định kiểm tra chuyên ngành ở các bộ ngành khác nhau “gây vướng”, còn chồng chéo nhau, ảnh hưởng tới hoạt động xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp.
“Theo phân tích, thì yếu tố làm ảnh hưởng tới thời gian thông quan của doanh nghiệp chủ yếu là các thủ tục quản lý, kiểm tra chuyên ngành chiếm 72%, còn lại thủ tục hải quan chỉ chiếm 28% và chỉ mất vài tiếng cho thủ tục này”. Vì thế nếu không giải quyết vấn đề kiểm tra chuyên ngành với hàng hóa xuất nhập khẩu thì khó có thể bàn tới chuyện giảm thủ tục hải quan hay thời gian thông quan được cho doanh nghiệp, ông Bình nhấn mạnh.
Kết quả khảo sát về độ tương thích của luật hải quan Việt Nam với các EVFTA cho thấy có 16 cam kết là hoàn toàn tương thích; 04 cam kết là tương thích một phần và 06 cam kết là chưa tương thích, cần sửa đổi.
Một vài cam kết chưa tương thích trong lĩnh vực hải quan như Cam kết áp dụng các phương pháp hiện đại; Cam kết áp dụng thủ tục một chứng từ hành chính; Cam kết áp dụng chế độ kiểm tra sau thông quan trong Quản lý chuyên ngành; Cam kết áp dụng quản lý rủi ro; cam kết công ty tư nhân không tham gia kiểm tra hàng hóa nhập khẩu.
Tóm lại vấn đề, ông Bình, trưởng nhóm nghiên cứu cho rằng hiện nay với các thủ tục kiểm tra chuyên ngành với hàng hóa xuất nhập khẩu ở Việt Nam vẫn còn có sự quản lý chồng chéo của các bộ như "một nồi cơm điện có tới 3 bộ quản", từ kiểm tra chất lượng về điện đến kiểm tra về dán nhãn năng lượng, rồi đến kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm. “Và cuối cùng các loại phí kiểm tra thì doanh nghiệp vẫn là người phải gánh”.
Ngoài ra thủ tục kiểm tra chuyên ngành hiện nay còn máy móc, ví dụ có trường hợp cả 3 cán bộ cầm 3 sản phẩm cùng loại, giống nhau về nhà sản xuất, các chỉ số vào cùng một thời điểm nhưng của 3 doanh nghiệp nhập khẩu khác nhau đi kiểm tra chuyên ngành. Đặt vấn đề chỉ cần kiểm tra 1 sản phẩm lấy giấy chứng nhận cho 3 nhà nhập khẩu thì quy định không cho phép, vậy là phải “phá tung” cả 3 sản phẩm ra để kiểm tra và cho một kết quả giống nhau. “Đó là sự máy móc không cần thiết, gây lãng phí cả về vật chất lẫn thời gian, công sức”, ông Bình nhấn mạnh.
“Cần cơ chế công nhận lẫn nhau”
Theo phân tích trên, ông Bình đề xuất chúng ta cũng cần có cơ chế công nhận lẫn nhau, công nhận giữa các cơ quan trong nước với nhau và giữa ta với các nước trên thế giới. Cụ thể có trường hợp chỉ ở trong nước mà hải quan TP.HCM không công nhận kết quả kiểm tra ở Hải Phòng hoặc ngược lại vì cho rằng chưa có cơ chế.
Đánh giá chung về, ông Bình cho rằng đa số các yêu cầu về quản lý đã đáp ứng nhưng về vấn đề thực thi tạo thuận lợi còn chưa tương thích. Việt Nam cần rà soát, loại bỏ một số luật quản lý chuyên ngành chồng chéo, có nhưng cơ chế linh hoạt, lưu thông về chứng nhận kiểm tra giữa các vùng miền và các quốc gia tiên tiến trên thế giới. 
Nói về bất cập của vấn đề trên, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và hội nhập cũng cho biết: Vấn đề hợp quy, hợp chuẩn công nhận lẫn nhau lâu nay vẫn thực hiện trên nguyên tắc có đi có lại. Việt Nam ở vị thế một nước thấp hơn, thường các chuẩn của ta không được các nước tiến bộ công nhận nên ta cũng không công nhận của họ. “Tuy nhiên, như vậy là thiệt cho Việt Nam, bởi theo thống kế kết quả kiểm tra cho thấy tỉ lệ vi phạm của các nước chưa đến 1%, nhưng chúng ta vẫn phải bỏ 1.600 tỷ đồng và 2,5 triệu ngày công mỗi năm để làm thủ tục quản lý chuyên ngành”.

NGUYỄN THOAN