“Dòng vốn nước ngoài vẫn e ngại khi rót vốn vào khởi nghiệp Việt Nam”

N.Mạnh

09:59 19/05/2017

BizLIVE - Đó là nhận định của ông Trịnh Minh Giang, Chủ tịch Nhóm công tác khởi nghiệp sáng tạo của Diễn đàn Kinh tế tư nhân. Ông Giang cho rằng một trong các lý do dẫn đến điều này là do thiếu hành lang pháp lý về huy động vốn cho công ty khởi nghiệp sáng tạo.

“Dòng vốn nước ngoài vẫn e ngại khi rót vốn vào khởi nghiệp Việt Nam”

Ông Trịnh Minh Giang.

Chính phủ đang rất nỗ lực trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, khuyến khích hoạt động khởi nghiệp. Mới đây nhất, Chính phủ cũng đã thông qua đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025” với nhiều giải pháp cho cộng đồng khởi nghiệp. 
Để có thểm góc nhìn về câu chuyện khởi nghiệp sáng tạo ở Việt Nam, phóng viên đã có cuộc trò chuyện với ông Trịnh Minh Giang, Chủ tịch Nhóm công tác khởi nghiệp sáng tạo của Diễn đàn Kinh tế tư nhân (VPSF).
Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về những thuận lợi và rào cản với hoạt động khởi nghiệp sáng tạo ở Việt Nam hiện nay?
Với vai trò là người tham gia các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo và đầu tư cho khởi nghiệp sáng tạo, tôi nhận thấy có khá nhiều điểm thuận lợi cho các startup.
Thứ nhất, hiện nay, các hạ tầng liên quan đến công nghệ đang vượt qua các giới hạn mà trước đây mọi người không hình dung được, chẳng hạn, đường truyền, lưu trữ, quản lý dữ liệu...và nhiều những thành quả công nghệ khác.
Trước đây, startup muốn làm thử nghiệm đã khó vì chưa có hạ tầng. Trong khi đó, hiện nay, với chi phí nhỏ thôi chúng ta cũng đã có thể sử dụng hạ tầng này. Ngoài ra, các công ty lớn dang cung cấp các hệ thống dịch vụ, trí tuệ nhân tạo với chi phí thấp cho ứng dụng lớn. 
Còn nhớ khi tôi bắt đầu khởi nghiệp 10-11 năm trước, không có nhiều người giúp mình về nhiều mặt. Trong đó, đặc biệt khó khăn về vốn, phải tự huy động và rất khó gọi vốn từ người xa lạ, khó tìm người giúp đỡ mình một cách hệ thống. Nhận thức xã hội lúc đó rất mù mờ, mọi người cảm giác, khởi nghiệp là cái gì đó dành cho người trẻ thôi. Hiện nay, tôi nhận thấy có sự thay đổi về nhận thức từ doanh nghiệp và Chính phủ. 
Việc tổ chức các diễn đàn khởi nghiệp sáng tạo là rất kịp thời khi các khái niệm về “khởi nghiệp”, “startup”…còn chưa được hiểu rõ. Việc hiểu rõ, và quy định rõ các khái niệm này sẽ giúp công tác hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo đúng đối tượng. 
Bên cạnh đó, ở Việt Nam đang hình thành mạng lưới hỗ trợ khởi nghiệp mạnh mẽ và hiệu quả, trong đó, nổi bật là vai trò của cố vấn khởi nghiệp của các hướng đạo sinh (mentor) vốn có từ lâu ở các nước giờ đã bắt đầu xuất hiện một cách khá chuyên nghiệp ở Việt Nam. 
Tuy nhiên, cũng giống các nước, khó khăn đầu tiên của khởi nghiệp là sao để có được nhóm làm việc. Đặc biệt ở Việt Nam, các công ty công nghệ lớn hút người tài nên việc tìm người giỏi công nghệ cùng sáng lập là khó. 
Thứ hai, làm thế nào có người ở mảng khác cùng tham gia vì một công ty và sản phẩm ra mắt được thì không chỉ cần mỗi công nghệ. Một nhóm làm sản phẩm cần bộ phận làm truyền thông, marketing. Không hiểu thị trường thì không làm ra được, một bạn thuần tuý công nghệ không thể ra một sản phẩm thành công. 
Mặc dù nhận thức xã hội đã thay đổi theo hướng hỗ trợ tích cực nhưng vẫn chưa đầy đủ. Cộng đồng startup nhận được sự hỗ trợ đồng đảo nhưng tính chuyên nghiệp và năng lực của từng người cố vấn khởi nghiệp chỉ dừng ở ngưỡng “biết gì làm nấy”, chưa đủ tri thức và quy trình để hỗ trợ tốt cho startups.
Một khó khăn nữa mà chúng tôi đang tìm cách tháo gỡ. Đó là việc nhiều startups có sản phẩm khá tròn trịa nhưng thiếu nhóm kinh doanh trong công ty, thiếu nhân sự có đủ năng lực tiếp cận thị trường như kế toán, kho hàng. Nhiều bạn trẻ đang nghiên cứu để giải quyết các bài toán này,
Do đó, chúng tôi mong muốn kết nối cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo với doanh nghiệp. Nếu sản phẩm đã hoàn thiện thì kết nối sản phẩm với người dùng, còn nếu sả phẩm chưa hoàn thiện thì kết nối để trao đổi tri thức thực tiễn. Số lượng doanh nghiệp Việt Nam đang rất lớn, nên thị trường cho các sản phẩm hỗ trợ công nghệ quản trị là lớn. 
Theo ông, để khởi nghiệp có thể thành công, chúng ta cần trang bị những yếu tố gì? Vốn có phải là yếu tố quan trọng nhất không?
Khởi nghiệp sáng tạo là nói tới doanh nhân – doanh nghiệp. Khi  bắt đầu nghĩ đến việc có thể làm sản phẩm gì phải nghĩ đến thị trường, hoặc từ thị trường nghĩ ra sản phẩm, đó là tư duy của một doanh nhân. 
Như vậy, để thành công các bạn không chỉ trang bị tri thức làm sản phẩm, mà còn cần tri thức về quản trị. May là hiện nay có một số chương trình hỗ trợ cho khởi nghiệp hoạt động nhiều năm nay và thành công.
Các bạn khởi nghiệp cần tìm người đủ năng lực kinh doanh để hỗ trợ. Như nhà sáng lập Facebook chẳng hạn, sau giai đoạn khởi nghiệp cũng cần những người hiểu về kinh doanh để hỗ trợ. Nếu không các bạn cũng nên tìm đến họ để tự học để trở thành doanh nhân. 
Học từ thuơng trường thì nhiều bài học xương máu. Nếu không học sớm, hiểu thị trường sớm thì sản phảm khi đã tròn trịa nhưng ra thị trường chưa chắc đã thành công.
Khi khởi nghiệp phải có tiền, nhưng với những yếu tố như tôi nói ở trên, tiền không phải là yếu tố duy nhất. Nếu không có năng lự hì có nhiều tiền đầu tư thì vẫn có nguy cơ thất bại.
Về môi trường khởi nghiệp sáng tạo và chính sách với hoạt động này, theo ông, cần những thay đổi gì để tạo điều kiện tốt nhất để các doanh nghiệp khởi nghiệp thành công? Chúng ta có thể học được gì từ các nước trên thế giới?
Quan trọng nhất của các bạn khi khởi nghiệp đó là cần dồn sức cho nhóm mình và sản phẩm của mình. Ngoài ra, cần đi học, đào tạo, ở đây cần vai trò của tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp. 
Ví dụ, để hỗ trợ khởi nghiệp, Chính phủ Singapore đơn giản hoá công việc hành chính cho startups. Ở đó, các startups ngồi cùng với nhau và ngồi cạnh phòng đại diện các sở, cơ quan nhà nước có đại diện ngồi làm việc ở đó để giảm thiểu thời gian đăng ký kinh doanh, khai thuế. Khi có sẵn và được hướng dẫn cặn kẽ thì startups sẽ thuận tiện hơn. Thực chất, các startups chưa cần chính sách cụ thể mà cần những hỗ trợ sát sườn như vậy. 
Nhiều nước có ngân sách cho chính sách dành cho công ty khởi nghiệp. Tôi nghĩ Nhà nước nên có quỹ để đầu tư ban đầu cho các startups, và không quá khắt khe trong việc xét rõ công ty khởi nghiệp là gì. Ở Hàn Quốc, họ cũng có những chính sách hỗ trợ nguồn vốn ban đầu.
Ở Việt Nam, đã có đề án 844 đang trong giai đoạn duyệt hồ sơ, đó là đề án hỗ trợ qua tổ chức hỗ trợ nhưng chưa đi thẳng vào công ty khởi nghiệp. Cách thức hỗ trợ chưa hiệu quả lắm và chưa đủ sức để kích thích làn sóng hỗ trợ khởi nghiệp. 
Bên cạnh đó, hệ sinh thái khởi nghiệp của Việt Nam còn non trẻ từ các startups cho đến nhà cố vấn khởi nghiệp và các nhà đầu tư. Sự non trẻ này cũng thể hiện ngay ở hệ thống pháp lý. Mà như chúng ta đều biết, nếu không có hệ thống pháp lý thì quyền lợi các nhà đầu tư sẽ bị ảnh hưởng lớn. Bởi vì, đầu tư cho khởi nghiệp là rủi ro, nhiệm vụ của hành lang pháp lý là giảm thiểu rủi ro.
Hai là, thiếu hành lang pháp lý về huy động vốn cho công ty khởi nghiệp sáng tạo. Do đó, cộng đồng khởi nghiệp kỳ vọng Diễn đàn Kinh tế Tư nhân đóng vai trò là tập hợp những ý kiến của các startup, qua đó đưa ra các đề xuất cụ thể về hành lang pháp lý. Hiện nay, các dòng vốn nước ngoài vẫn đang rất e ngại với định pháp lý tại Việt Nam.
Thêm vào đó, Diễn đàn Kinh tế Tư nhân có thể đưa ra các gợi ý chính sách hỗ trợ cho hệ sinh thái khởi nhiệp, khuyến khích với nhiều nhân tố tham gia vào hoạt động này.
Ngoài ra, các văn bản pháp lý còn thiếu một định nghĩa về “khởi nghiệp sáng tạo” do đó chưa thể đưa ra đề xuất về chính sách. Một số nước có chính sách hỗ trợ về thuế thu nhập cho quỹ hoặc cá nhân đầu tư công ty mới thành lập. Song tại Việt Nam, các thủ tục thành lập quỹ đầu tư cho khởi nghiệp sáng tạo chưa rõ ràng và thiếu yếu tố riêng.
Xin cám ơn ông về cuộc trò chuyện này!

N.MẠNH

Thăm dò ý kiến
Nếu thay đổi khung giờ làm việc, bạn sẽ chọn phương án nào?

BizLIVE Gặp gỡ