Căng thẳng Việt Nam - Trung Quốc: Cơ hội sốc lại nền kinh tế

Đinh Thơm

17:31 29/05/2014

BizLIVE - Quan hệ Việt Nam - Trung Quốc căng thẳng có thể gây tổn hại cho nền kinh tế Việt Nam trong ngắn hạn nhưng đồng thời cũng là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam tự sốc lại hoạt động của mình.

Căng thẳng Việt Nam - Trung Quốc: Cơ hội sốc lại nền kinh tế

TS. Nguyễn Đức Thành - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Kịch bản nào cho kinh tế Việt Nam nếu Trung Quốc gia tăng sức ép?

Bên lề Hội thảo báo cáo thường niên kinh tế 2014 diễn ra sáng 29/5, TS. Nguyễn Đức Thành - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) nhận định rằng, sự kiện Trung Quốc hạ đặt giàn khoan trái phép trong vùng biển của Việt Nam là một cú sốc trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc nhưng đồng thời cũng là cơ hội để Việt Nam tự nhìn nhận lại mình.

“Khi quan hệ kinh tế tốt đẹp mọi việc đều trôi chảy, nhưng khi gặp trục trặc mới lộ ra là Việt Nam bị phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc”, TS. Thành nói.

Chính sự phụ thuộc này sẽ gây rất nhiều khó khăn cho kinh tế Việt Nam khi có trường hợp bất trắc xảy ra. Các hành động leo thang của Trung Quốc đang ngày càng gia tăng. Vì vậy, Việt Nam cần tính trước nhiều  phương án để giảm bớt các tác động tiêu cực đối với kinh tế Việt Nam.  

Theo đánh giá của TS. Thành có hai kịch bản có thể xảy ra trong tương lai gần nếu Trung Quốc quyết định trả đũa về kinh tế:

Thứ nhất, nếu Trung Quốc thực sự có ý đồ trừng phạt kinh tế để gây ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam thì tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam sẽ giảm xuống, cụ thể trong năm 2014, có thể tốc độ tăng trưởng chỉ đạt 4,15%.

Thứ hai, trường hợp Trung Quốc chỉ “nói mồm” về chính trị nhưng vẫn để cho các các hoạt động thông thương giữa hai nước diễn ra bình thường thì tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam vẫn sẽ bị ảnh hưởng tuy nhiên sẽ ở mức khả quan hơn kịch bản thứ nhất,  khoảng 4,88% cho năm 2014.

Tuy nhiên trong cả hai trường hợp rõ rằng các doanh nghiệp Việt Nam sẽ không thể tránh khỏi phải đối mặt với cú sốc, cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài sẽ e ngại hơn về môi trường, hoạt động đầu tư cũng như kinh doanh sẽ giảm sút.  

Các doanh nghiệp Việt Nam cần tính đến khả năng có thể Trung Quốc sẽ ngừng không xuất khẩu và cũng có khả năng họ sẽ ngừng không nhập khẩu từ nước ta.

Năm 2013, xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc đạt 13,32 tỷ USD, chủ yếu là nông sản và các nguyên liệu thô. Trong khi đó, chúng ta nhập khẩu từ Trung Quốc 36,96 tỷ USD, chủ yếu là các nguyên vật liệu cho các thành phẩm như các linh kiện điện thoại di động, các phụ kiện cho dệt may và da giày, các trang thiết bị cho các nhà máy…

Với nguồn nhập khẩu các nguyên vật liệu phụ thuộc lớn vào Trung Quốc như vậy, nếu việc nhập khẩu bị cấm sẽ khiến giá nguyên vật liệu đầu vào trong nước tăng cao, doanh nghiệp trong nước sẽ phải cắt giảm hoạt động sản xuất, lượng hàng cung cấp cho thị trường ít đi, dẫn đến giá cả hàng hóa tăng lên, sản lượng và tăng trưởng kinh tế tạm thời giảm sút.

Nhưng khi các doanh nghiệp đã tìm được nguồn cung nguyên liệu thay thế, lượng hàng hóa sản xuất sẽ lại gia tăng, giá cả hàng hóa trở lại bình thường thì sự phụ thuộc của doanh nghiệp Việt Nam vào nguồn nguyên vật liệu của Trung Quốc sẽ giảm đi rõ rệt. Hơn thế nữa, còn tạo cơ hội cho doanh nghiệp trong nước tự sản xuất ra những loại nguyên vật liệu thay thế nguồn cung từ Trung Quốc.

Ngược lại, nếu Việt Nam ngừng xuất khẩu sang Trung Quốc, trước mắt các doanh nghiệp và người dân, đặc biệt là người nông dân sẽ gặp khó trong khâu xử lý và bảo quản nguyên liệu thô. Tuy nhiên, trong “họa” có thể có “phúc” nếu các doanh nghiệp Việt Nam biết sáng tạo ra cách để tự chế biến nguồn nguyên liệu thô, biến chúng thành thế mạnh và tự chiếm lĩnh thị trường trong nước.

Nhìn nhận một cách tổng quan về vấn đề này, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng: “Trước mắt nếu Trung Quốc sử dụng những công cụ kinh tế để gây sức ép cho Việt Nam, nền kinh tế Việt Nam sẽ chịu những thiệt hại không nhỏ trong ngắn hạn, song về lâu dài đó là cơ hội tốt để kinh tế Việt Nam tái cấu trúc, trở thành nền kinh tế có giá trị gia tăng cao hơn, tiến tới có một mối quan hệ bình đẳng và hai bên cùng có lợi với Trung Quốc”.

Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động trong các bước đi

Để đối phó với các đòn tấn công kinh tế từ phía Trung Quốc, vai trò của các doanh nghiệp Việt là rất quan trọng. Hơn lúc nào hết, các doanh nghiệp cần chủ động tìm hướng đi mới và lường trước các bước Trung Quốc có thể đi.

Theo TS. Nguyễn Đức Thành, trước tiên, các doanh nghiệp cần có sự chuyển dịch theo hai hướng, một là tăng cường khả năng sản xuất về cung ứng nguyên vật liệu của bản thân doanh nghiệp; hai là tìm những đối tác tương đương hoặc có chất lượng tốt hơn Trung Quốc như các nước trong khu vực ASEAN hoặc Hàn Quốc, Nhật Bản… vì hiện nay khả năng thay thế đầu vào của các đối tác này cũng rất tốt.

Việt Nam hiện có quan hệ thương mại với 243 nước trên thế giới nên các sản phẩm chúng ta nhập của Trung Quốc không phải là không thay thế được. Vì vậy, các doanh nghiệp tư nhân cần phải linh hoạt hơn, tự phát triển nhiều hơn và phải chủ động thay thế, tích cực thay thế. 

Đặc biệt khu vực nhà nước, khu vực đầu tư công Việt Nam cũng phải có kế hoạch hỗ trợ cho bản thân, không phụ thuộc vào nguyên vật liệu và các nguồn cung ứng từ Trung Quốc. 

“Chúng ta bắt buộc phải làm được điều này và hoàn toàn có thể làm được nếu không những khó khăn và suy giảm của nền kinh tế có thể nhìn thấy ngay trong tương lai gần”, TS. Thành khẳng định.

Trong thời kỳ khó khăn, các doanh nghiệp cần hướng tới tái cơ cấu chu kỳ sản xuất của chính doanh nghiệp mình, có thể chấp nhận nhập khẩu những hàng hóa đắt hơn từ Hàn Quốc, ASEAN, thậm chí các nước châu Âu, châu Mỹ. 

Điều này đồng nghĩa với việc kéo dài chu kỳ sản xuất của doanh nghiệp ra, không nhanh như trước đây được. “Nhưng đó là cách các doanh nghiệp sẽ phải làm, phải đối mặt để tránh được những rủi ro, sự bất nhất và không thể dự báo trước của Trung Quốc”, TS. Thành nói thêm.

 

ĐINH THƠM

Thăm dò ý kiến
Từ 1/1/2018 khi xăng A92 bị "khai tử", bạn sẽ sử dụng loại xăng nào?

Emagazine