Trung Quốc quay sang công kích “yếu tố quốc tịch” trong hội đồng Tòa quốc tế

Thảo Mai

10:13 11/07/2016

BizLIVE - Mới đây, truyền thông Trung Quốc lại hướng mùi rìu vào quan tòa người Nhật Bản Shunji Yanai - người chỉ định hội đồng thẩm phán đại diện cho Manila và Bắc Kinh.

Trung Quốc quay sang công kích “yếu tố quốc tịch” trong hội đồng Tòa quốc tế

PCA đã trao quyền cho ông Shunji Yanai, khi đó là Chủ tịch của Tòa án quốc tế về Luật Biển (ITLOS), là người lựa chọn hội đồng thẩm phán đại diện cho Manila và Bắc Kinh. Ảnh: ctvnews.

Trước khi Tòa trọng tài thường trực quốc tế (PCA) đưa ra phán quyết về vụ kiện Philippines nhằm vào các tuyên bố chủ quyền phi pháp của Trung Quốc trên Biển Đông vào ngày 12/7 tới, Bắc Kinh liên tiếp phát đi các tín hiệu phản đối và bất tuân.

Mới đây, truyền thông Trung Quốc lại hướng mũi rìu vào quan tòa người Nhật Bản Shunji Yanai - người chỉ định hội đồng thẩm phán đại diện cho Manila và Bắc Kinh.

Theo quy định, “các thành viên của Tòa” là các trọng tài tiềm năng do các quốc gia thành viên chỉ định. Mỗi nước thành viên có quyền giới thiệu tới 4 người “có năng lực rõ ràng trong lĩnh vực luật quốc tế, có danh tiếng đạo đức cao nhất, và sẵn sàng chấp nhận các nghĩa vụ của trọng tài” với tư cách là “thành viên của Tòa”.

Tuy nhiên ngay từ đầu, khi Philippines nộp đơn lên tòa quốc tế năm 2013, Trung Quốc đã từ chối tham gia. Do đó, Philippines có 4 thẩm phán, còn phía Trung Quốc không có thẩm phán nào.

Theo quy định của UNCLOS, PCA đã trao quyền cho ông Shunji Yanai, khi đó là Chủ tịch của Tòa án quốc tế về Luật Biển (ITLOS), là người lựa chọn hội đồng thẩm phán đại diện cho Manila và Bắc Kinh.

Trong bài báo đăng trên tạp chí Qiushi, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Lưu Chấn Dân bày tỏ sự hồ nghi đối với "công bằng" của đội ngũ Hội đồng của PCA.

Ông Lưu cho rằng không ai trong số 5 thẩm phán – bao gồm 1 người châu phi và 4 người châu Âu – có đủ kiến thức về lịch sử cũng như địa lý của khu vực Đông Á cổ đại.

Ngoài ra, trong các thẩm phán ông Yanai bổ nhiệm có một thẩm phán từng tham gia vụ kiện tương tự, và ra ủng hộ phán quyết chống lại nước lớn hơn như Trung Quốc.

"Không có lời giải thích nào hợp lý hơn đối với động cơ và mục đích thẩm phán Yanai, là ông ấy cố tình làm vậy”, ông Lưu lớn tiếng đặt câu hỏi về sự “công bằng” của vụ kiện.

“Trong khi bản thân Nhật Bản với Trung Quốc cũng có tranh chấp lãnh hải trên biển Hoa Đông, đáng lẽ ông Yanai nên tránh tham gia”, ông Lưu nói trong bài báo.

Trong một bài xã luận, Tân Hoa Xã miêu tả ông Yanai là một trong những nhân vật “diều hâu, hữu khuynh tiêu biểu”.

Năm 2007, khi ông Shinzo Abe đang phục vụ nhiệm kỳ đầu với tư cách là Thủ tướng Nhật Bản, ông Shunji Yanai từng được bổ nhiệm là trưởng ban cố vấn ông Abe trong kế hoạch sửa đổi hiến pháp, cho phép Tokyo tiến hành các hoạt động quân sự ở nước ngoài.

Ông Yanai được cho là có lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc. Không lâu sau khi được bổ nhiệm chức Chủ tịch ITLOS, ông Yanai trả lời báo chí Nhật Bản, khẳng định quần đảo Điếu Ngư/Senkaku mà Nhật Bản tuyên bố chủ quyền đang bị “kẻ thù đe dọa”.

Mặc dù ông Yanai không nêu đích danh “kẻ thù” mà ông nhắc đến là ai, trong bối cảnh Bắc Kinh và Tokyo đang có tranh chấp với quần đảo này trên biển Hoa Đông, không khó để nhận ra thông điệp trong tuyên bố trên.

Tuy nhiên trên thực tế, tờ Bưu điện Hoa Nam cho rằng Trung Quốc đã hoàn toàn có thể ngăn ông Yanai tham gia vào vụ việc, nếu Bắc Kinh không tẩy chay vụ kiện từ đầu.

Khi đó, họ có thể chỉ định một trong những thẩm phán của tòa, và cùng Philippines chỉ định ba thẩm phán còn lại.

"Lý do duy nhất khiến ông Shunji Yanai, lúc đó là Chủ tịch ITLOS, tham gia chỉ định thẩm phán trong vụ kiện Biển Đông là vì Trung Quốc đã từ chối quyền lợi của mình trong việc lựa chọn thành viên hội đồng thẩm phán. Điều 3 trong Phụ lục VII của UNCLOS đã trao quyền cho chủ tịch ITLOS cử ra thành viên trong hội đồng nếu một bên không lựa chọn", ông Julian Ku, Giáo sư về luật hiến pháp tại Đại học Hofstra ở New York, bình luận.

Về phần mình, khi được tờ Japan Times hỏi về phản ứng trước bình luận từ phía Trung Quốc, ông Shunji Yanai nói mặc dù ông là người Nhật, “nhưng quy định chỉ rõ rằng trong trường hợp một bên tham gia không chỉ định thẩm phán, chủ tịch ITLOS sẽ phải thế vào vai trò này. Tôi cho rằng mình đã làm đúng quy tắc”.

Ngoài ra, ông Yanai khẳng định trên cương vị Chủ tịch ITLOS, ông không đại diện cho Nhật Bản.

Còn với vấn đề có quá nhiều công dân châu Âu trong hội đồng thẩm phán, ông Yanai giải thích rằng: "Đây là một cơ quan pháp luật, không phải một tổ chức chính trị đại diện cho Liên Hợp Quốc. Tiêu chuẩn đầu tiên để một thẩm phán được lựa chọn là khả năng của họ, chứ không phải yếu tố nào khác”.

"Tất cả các thành viên tòa án đều là những người rất am hiểu pháp luật. Họ được cả cộng đồng quốc tế công nhận, chỉ trừ Trung Quốc", ông Yanai chốt lại.

THẢO MAI