Nhìn lại lập trường các bên trong vụ Philippines kiện Trung Quốc

Thảo Mai

15:30 12/07/2016

BizLIVE - Nhiều nước không liên quan đến tranh chấp cũng đã lên tiếng thể hiện lập trường quan điểm.

Nhìn lại lập trường các bên trong vụ Philippines kiện Trung Quốc

Ảnh minh họa. Nguồn: Economist

Hiệu ứng của vụ Philippines kiện Trung Quốc đối với các tuyên bố chủ quyền phi pháp trên Biển Đông không chỉ dừng lại trong phạm vi khu vực. Nhiều nước không liên quan đến tranh chấp cũng đã lên tiếng thể hiện lập trường quan điểm.

Mỹ - nước đồng minh của Philippines, tạo sức ép ngoại giao ở phương Tây và châu Á, buộc Trung Quốc phải tuân theo phán quyết của Tòa thường trực quốc tế (PCA) tại Hà Lan.

Trong khi đó, Trung Quốc vẫn khăng khăng bác bỏ tính pháp lý của vụ kiện, dùng tiền để “mua chuộc” sự ủng hộ từ nhiều quốc gia, hầu hết ở khu vực châu Phi và Trung Đông.

Cùng nhìn lại lập trường của các vùng lãnh thổ và tổ chức trước thềm phán quyết của PCA vào ngày 12/7.

ASEAN

ASEAN đã mất nhiều năm để vạch ra một giải pháp về ngoại giao cho vấn đề Biển Đông. Tuy nhiên, tiến triển đạt được trong 10 năm là không đáng kể, trong khi mối quan hệ giữa 10 thành viên bắt đầu xuất hiện những vết nứt.  

Khó có khả năng ASEAN đạt được một tuyên bố chung sau phán quyết của PCA.

Tháng Hai, trong cuộc hội đàm với Tổng thống Mỹ Barack Obama, các lãnh đạo ASEAN đã nhất chí “tôn trọng hoàn toàn quá trình giải quyết bằng ngoại giao và pháp lý” theo Công ước của Liên hiệp quốc.

Nhưng cuối tháng Sáu, Thủ tướng Campuchia Hun Sen bất ngờ lên tiếng phản đối ASEAN ra tuyên bố ủng hộ quyết định của Tòa quốc tế, và bất cứ nước ngoài ngoài khu vực “sử dụng vũ lực chống lại Trung Quốc”.

Đầu tháng Bảy, Việt Nam đã đưa ra nguyện vọng muốn Toà Trọng tài công bằng, tạo cơ sở giải quyết hoà bình tranh chấp Biển Đông khi ra phán quyết về vụ kiện Philippines - Trung Quốc.

"Là quốc gia trực tiếp liên quan đến tranh chấp ở Biển Đông và là quốc gia thành viên Công ước của Liên hiệp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), Việt Nam luôn theo dõi sát diễn biến vụ kiện và mong muốn Tòa Trọng tài sẽ đưa ra phán quyết công bằng và khách quan, tạo cơ sở cho việc giải quyết hòa bình các tranh chấp ở Biển Đông",  Bộ Ngoại giao Việt Nam cho biết.

Nhưng nhìn chung, các quốc gia ASEAN khác tỏ ra cảnh giác trước phát ngôn vì lo ngại bị Trung Quốc cô lập.

Malaysia và Brunei không lên tiếng, mặc dù cũng là nước có tuyên bố chủ quyền chồng lấn với Trung Quốc trên Biển Đông. 

Indonesia và Singapore không có tranh chấp chủ quyền, nhưng lại là hai nước mạnh dạn hơn.

Tháng Sáu, Bộ trưởng ngoại giao Singapore Vivian Balakrishnan nhận xét phán quyết của tòa có thể có ảnh hưởng vượt ngoài phạm vi Biển Đông, và “không thể chấp nhận cái lệ rằng cứ nước lớn hơn thì luôn đúng”.

Tổng thống Indonesia Joko Widodo nhấn mạnh cam kết bảo vệ chủ quyền của quốc gia đối với quần đảo Natuna trên Biển Đông. Ông từng đáp máy bay tới đây sau khi hải quân Indonesia bắt giữ tàu cá và ngư dân Trung Quốc.

Bộ ngoại giao nước này từ chối bình luận về tính hiệu lực của phán quyết, nhưng cho rằng luật quốc tế cần được tôn trọng.

Tháng Sáu, ASEAN đưa ra tuyên bố chung trên sau kỳ họp đặc biệt các ngoại trưởng ASEAN - Trung Quốc tại thành phố Côn Minh, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Tuyên bố bày tỏ “quan ngại sâu sắc” về tình hình Biển Đông.

Tuy nhiên ngay sau đó, ASEAN đã rút lại tuyên bố chung này, và để các nước ra tuyên bố riêng nếu muốn.

Còn với nước khởi kiện Philippines, cựu Tổng thống Aquino không ngại thể hiện lập trường mạnh mẽ chống Trung Quốc khi đề cập đến những tranh chấp.

Trong khi đó, người kế nhiệm ông là Tổng thống Rodrigo Duterte quan tâm nhiều đến vấn đề khủng bố IS và thu hút đầu tư từ Trung Quốc. Ông muốn đàm phán song phương với Bắc Kinh trên cơ sở không đối đầu.

Mặc dù vậy, trước thềm cuộc bầu cử tổng thống, ông Duterte từng khẳng định sẽ không từ bỏ tuyên bố chủ quyền của nước ông. Nếu phán quyền của tòa có lợi cho Philippines mà Trung Quốc không chấp nhận, ông sẽ đi tàu ra vùng tranh chấp rồi cắm cờ Philippines lên đó.

Nga

Mối quan hệ giữa Washington và Moscow cũng đang căng thẳng vì các xung đột ở Ukraine.

Giống như Trung Quốc, Nga cho rằng tranh chấp nên được giải quyết thông qua đàm phán giữa các bên trực tiếp liên quan, nhưng không nêu rõ phản ứng trước phán quyết của tòa.

Trong khuôn khổ chuyến thăm Trung Quốc vào tháng Tư, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cho biết Nga phản đối bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài vào Biển Đông – ngụ ý nhắc tới Mỹ - hoặc “bất kỳ nỗ lực quốc tế hóa các tranh chấp nào".

Một số nước tại châu Phi – Trung Đông

Truyền thông Trung Quốc loan tin khoảng 60 quốc gia đã bày tỏ ủng hộ lập trường của Bắc Kinh về vụ kiện, chủ yếu là các quốc gia ở châu Phi, Trung Đông và Trung Á.

Nhưng trên thực tế, ít quốc gia trực tiếp lên tiếng. Ngược lại, một số nước như Fiji và Slovenia đã bác bỏ thông tin trên.

Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế ở Washington cho biết họ ghi nhận được các tuyên bố ủng hộ chính thức đến từ Afghanistan, Gambia, Kenya, Lesotho, Niger, Sudan, Togo và Vanuatu.

Liên minh châu Âu và G7

EU và nhóm G7 đã kêu gọi tất cả các bên tranh chấp Biển Đông giải quyết thông qua các biện pháp hòa bình và phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước của Liên Hiệp Quốc.

Tháng Sáu, Bộ trưởng quốc phòng Pháp Jean-Yves Le Drian đề xuất hải quân các quốc gia châu Âu phối hợp tuần tra tại các vùng biển châu Á để thúc đẩy trật tự hàng hải dựa trên luật pháp.

Ông cảnh báo nếu luật biển không được tôn trọng tại khu vực này thì chúng cũng có thể bị thách thức tại Địa Trung Hải hay Bắc Cực. 

Nhật Bản thì được cho là đang ráo riết vận động các đối tác trong nhóm G7 để cùng có một tiếng nói chung về phán quyết của PCA.

Úc

Trước thềm chuyến thăm Trung Quốc vào tháng Hai, Ngoại trưởng Julie Bishop cho biết Úc không đứng về phía nào trong tranh chấp giữa Philippines và Trung Quốc, chỉ mong đợi kết luận từ PCA.

“Chúng tôi ủng hộ quyền tìm kiếm sự phân xử tranh chấp trên biển Đông thông qua tòa án trọng tài của Philippines. Chúng tôi kêu gọi các bên liên quan giải quyết một cách hòa bình, không sử dụng các biện pháp đe dọa, ép buộc hay gây hấn”, bà nhấn mạnh.

Ấn Độ

Ấn Độ chưa đưa ra tuyên bố lập trường cụ thể về vụ kiện, tuy nhiên đã thể hiện công khai sự ủng hộ việc áp dụng luật pháp quốc tế để giải quyết tranh chấp.

Giống như Mỹ, Ấn Độ cũng có cùng mối lo ngại về những tham vọng ngày càng lớn của Trung Quốc trên các vùng biển châu Á.

Bộ Ngoại giao Ấn Độ khẳng định "các nước phải tuân thủ luật pháp và thông lệ quốc tế trong các vấn đề biển".

Năm 2014, Ấn Độ từng chấp nhận một phán quyết của PCA có lợi cho Bangladesh nhằm giải quyết tranh chấp biên giới biển giữa hai nước.

Nhật Bản

Ngay từ ban đầu, Nhật Bản đã thể hiện sự ủng hộ vụ kiện của Philippines và tuyên bố hai nước phải tuân thủ phán quyết của tòa.

Nhật Bản coi đây là hành động củng cố luật pháp quốc tế trên Biển Đông, nhưng cũng phán ánh sự lo ngại của việc Trung Quốc tìm cách kiểm soát tuyến đường hàng hải trọng yếu của Tokyo.

Hàn Quốc

Giống Nhật Bản, Hàn Quốc phụ thuộc rất lớn vào tuyến đường vận chuyển dầu thô đi qua Biển Đông.

Tuy nhiên, sau khi xích lại gần hơn với Trung Quốc, Seoul đã kiềm chế các tuyên bố quyết liệt.

Bộ Ngoại giao Hàn Quốc chỉ nói các tranh chấp trên Biển Đông cần được giải quyết theo các quy tắc quốc tế sẵn có và họ đang "quan tâm xem xét" vụ kiện của Philippines.

THẢO MAI

BizLIVE - Gặp gỡ