Nhân tố có thể “nhấn chìm” quan hệ Trung - Ấn

Thảo Mai

08:16 20/04/2016

BizLIVE - Suy cho cùng, nước vừa là nguồn lực chiến lược, vừa là mặt trận để củng cố sức mạnh quân sự của các quốc gia tại châu Á. 

Nhân tố có thể “nhấn chìm” quan hệ Trung - Ấn

Ảnh hưởng dài hạn của chương trình xây đập tại Trung Quốc đặc biệt sâu sắc đối với Ấn Độ. Ảnh: Theeconomist

Ngày 18 - 19/4, Bộ trưởng quốc phòng Trung Quốc và Ấn Độ sẽ hội đàm tại Bắc Kinh về vấn đề biên giới.

Mục tiêu được ưu tiên trong chương trình nghị sự là ổn định an ninh dọc biên giới, ở những khu vực chồng lấn tuyên bố chủ quyền.

Gần đây nhất vào tháng Ba, việc quân đội Trung Quốc tiến hành tập bắn đạn thật gần Đường Kiểm soát Thực sự (Line of Actual Control - LAC) trong vùng lãnh thổ do Ấn Độ kiểm soát đã làm leo thang căng thẳng giữa Bắc Kinh và New Delhi.

Tuy nhiên có một nhân tố tiềm tàng khác, có khả năng đẩy mâu thuẫn về chủ quyền giữa hai nước lên một nấc thang mới, đó là dòng sông Brahmaputra.

Sông Brahmaputra bắt nguồn từ Tibet, chảy qua LAC và bang Arunachal Pradesh của Ấn Độ. Arunachal Pradesh nằm ở Đông Bắc Ấn Độ, giáp Trung Quốc ở phía Bắc.

Trung Quốc tuyên bố chủ quyền đối với hầu hết lãnh thổ Arunachal Pradesh, trên danh nghĩa đặt khu vực tranh chấp dưới sự quản lý của Khu tự trị Tây Tạng và gọi là Tạng Nam.

Đây là một trong hai điểm nóng về chủ quyền chạy dọc biên giới Trung - Ấn. Khu vực còn lại là Aksai Chin tới vùng viễn Tây, nơi quân đội Trung Quốc tập trận.

So sánh với các dòng sông lớn khác trên thế giới như Sông Nile hay Mekong, Brahmaputra không được quản lý chặt chẽ bằng. Không có tổ chức nào được thành lập để thúc đẩy hợp tác giữa ba quốc gia ven sông là Trung Quốc, Ấn Độ và Bangladesh.

Kể ra ở mức độ song phương, Trung Quốc và Ấn Độ cũng không có nhiều hoạt động, thỏa thuận liên quan đến việc khai thác sông Brahmaputra.

Đứng trên phương diện an ninh, có ba thách thức đang chờ đợi Bắc Kinh và New Delhi.

Đầu tiên là vấn đề kiểm soát và phòng hộ lũ lụt. Tháng 6/2000, một đập ở khu vực Trung Quốc kiểm soát bị vỡ, gây nên trận lũ lịch sử tại Arunachal Pradesh. 30 người dân Ấn Độ bị thiệt mạng và 15.000 người mất nhà cửa.

Quan chức Ấn Độ cáo buộc phía Trung Quốc giấu giếm thông tin quan trọng, ảnh hưởng tới công tác dự báo thảm họa thiên nhiên.

Sự kiện này dẫn đến thỏa thuận năm 2002, trong đó Trung Quốc đồng ý cung cấp thông số về dòng sông cho phía Ấn Độ trong mùa lũ (gần 6 tháng).

Tuy nhiên trong điều kiện băng tan ở Tibet do biến đổi khí hậu, lũ lụt vẫn là bóng đen lơ lửng.

Thứ hai là việc Trung Quốc xây đập khiến sông Yarlung Tsangpo chuyển dòng chảy khỏi Ấn Độ. Một số nhà quan sát gọi đây là “thủy chiến” Trung - Ấn.  

Trên thực tế, chiến lược can thiệp về mặt kỹ thuật để chuyển dòng chảy của các sông đã được quan chức Bắc Kinh đặt lên bàn thảo luận. Nó giúp nền nông nghiệp của nước này sống sót qua mùa hạn hán.

Tuy nhiên nhiều chuyên gia cho rằng đây là phương sách quá phức tạp về mặt kỹ thuật và tốn kém về mặt nguồn lực. Trong khi đó, có nhiều biện pháp khác hiệu quả hơn để khắc phục tình trạng hạn hán.

Do đó, đặt trong bối cảnh căng thẳng về chủ quyền chưa có dấu hiệu lắng dịu, New Delhi khó cảm thấy thuyết phục trước lý do cải thiện nông nghiệp mà Trung Quốc nêu lên.

Ảnh hưởng dài hạn của chương trình xây đập tại Trung Quốc đặc biệt sâu sắc đối với Ấn Độ. Chỉ riêng lưu lượng nước chảy qua biên giới hàng năm của sông Brahmaputra đã lớn hơn lưu lượng cộng lại của 3 con sông chảy từ Tây Tạng xuống Đông Nam Á - là sông Mekong, sông Salween và sông Irrawaddy.

Thứ ba, phía Trung Quốc cũng quan ngại trước kế hoạch “phát triển thủy điện và các cơ sở hạ tầng khác” dọc sông Brahmaputra tại Arunachal Pradesh của Ấn Độ.

Bắc Kinh cho rằng đây là cái cớ để Ấn Độ thắt chặt kiểm soát, thông qua dòng người Ấn Độ di cư tới khu vực tranh chấp này.

Nó sẽ phức tạp hóa quá trình đàm phán về chủ quyền lãnh thổ song phương, khiến Bắc Kinh gặp khó khăn hơn trong việc thâu tóm lại miền Nam Tạng.

Trong nỗ lực ngăn chặn Ấn Độ, Trung Quốc đã chặn các kênh tài trợ từ nước ngoài đối với dự án. Tuy nhiên đây chỉ là giải pháp tình thế.

Tựu chung lại, sông Brahmaputra tiềm ẩn nhiều trở ngại có thể làm leo thang căng thẳng giữa hai con hổ châu Á. Quyền kiểm soát dòng sông sẽ dẫn tới quyền kiểm soát một vùng lãnh thổ rộng lớn.

Suy cho cùng, nước vừa là nguồn lực chiến lược, vừa là mặt trận để củng cố sức mạnh quân sự của các quốc gia tại châu Á. 

* Bài viết phản ánh quan điểm cá nhân của nhà nghiên cứu chính trị Joel Wuthnow, thuộc Trung tâm nghiên cứu quân sự Trung Quốc (SCMA), Học viện quân sự Quốc gia Mỹ, đăng trên trang National Interest.

THẢO MAI

BizLIVE - Gặp gỡ