Mỹ rời “cuộc chơi” có làm thay đổi diện mạo thế giới?

Minh Anh

08:00 30/03/2016

BizLIVE - Chuyển trục sang châu Á, ngập ngừng trong khủng hoảng Trung Đông và Ukraine hay như lạnh nhạt với châu Âu, Hoa Kỳ đã có những thay đổi trong chính sách đối ngoại, nhất là kể từ khi ông Barack Obama bước chân vào Nhà Trắng.

Mỹ rời “cuộc chơi” có làm thay đổi diện mạo thế giới?

Chuyển trục sang châu Á là một trong những trọng tâm chiến lược của Hoa Kỳ. Ảnh : AFP

Chuyển trục sang châu Á, ngập ngừng trong khủng hoảng Trung Đông và Ukraine hay như lạnh nhạt với châu Âu, Hoa Kỳ đã có những thay đổi trong chính sách đối ngoại, nhất là kể từ khi ông Barack Obama bước chân vào Nhà Trắng. Câu hỏi đặt ra "Liệu việc Hoa Kỳ thoái lui có làm thay đổi diện mạo thế giới hay không?". Trên mục Ý kiến độc giả của Le Figaro (28/03/2016), bà Isabelle Lasserre lần lượt giải đáp thắc mắc này qua bốn ý chính, RFI giới thiệu.
Tại sao Hoa Kỳ ngày càng ít can dự vào những vấn đề thế giới?
Chấm dứt phiêu lưu quân sự tại Iraq hay tại Afghanistan từng là những cam kết của ông Barack Obama trong quá trình vận động tranh cử tổng thống. Thất bại của chiến dịch can thiệp quân sự vào Libya đã làm ông Obama càng tin rằng nhất thiết phải tránh xa mọi sự can thiệp vào một vùng Trung Đông không thể nào chế ngự được.
Đối với tổng thống Mỹ, các ưu tiên trong khu vực này chỉ là hồ sơ hạt nhân Iran, sự tồn tại của Israel và mối đe dọa al-Qaida. Tổ chức Nhà nước Hồi giáo chưa từng được tổng thống Mỹ xem đó như là một mối họa hiện hữu đối với Hoa Kỳ.
Do đó, đối với ông "Syria cũng nguy hiểm như là Iraq". Niềm tin chắc đó đã làm cho tổng thống Mỹ càng tin rằng cái giá phải trả cho một hành động còn cao hơn là không làm gì, rằng phải từ bỏ ý định đánh chế độ Bachar al-Assad cũng như là hỗ trợ về mặt quân sự cho phe đối lập.
Theo ông, các hành động can thiệp của Hoa Kỳ thường cho kết quả tiêu cực, đồng thời ông Obama cũng hoài nghi về khả năng gây ảnh hưởng của Hoa Kỳ lên một thế giới đã bị toàn cầu hóa. Tổng thống Mỹ cho rằng Hoa Kỳ không thể nào một mình "cứu cả thế giới khỏi mọi sự khốn khổ", rằng ông muốn chia sẻ gánh nặng đó không chỉ trên phương diện chính trị mà cả tài chính với châu Âu.
Xuất phát từ nỗi ám ảnh không muốn bị lôi kéo vào những cuộc xung đột, Hoa Kỳ đã giao phó bớt công việc xử lý, thích điều khiển trong hậu trường (leadership from behind). Chẳng hạn như, để hồ sơ Ukraine cho Pháp và Đức; Libya cho Ý, Pháp, Anh, và Syria cho Nga.
"Người ta có thể tóm lược vị thế của Hoa Kỳ bằng một câu như sau: hãy làm ít lại và để cho các đồng minh chúng ta làm nhiều hơn" theo như bình luận của ông Benjamin Haddad, chuyên gia nghiên cứu tại Hudson Institute tại Washington.
Những tác động nào ảnh hưởng lên các cuộc khủng hoảng lớn hiện nay?
Giới chuyên gia cho rằng vào cái ngày 30/08/2013, khi ông Obama từ chối đánh chế độ Bachar al-Assad, vừa mới vượt "lằn ranh đỏ" khi sử dụng vũ khí hóa học chống lại thường dân, thì đó cũng là lúc Hoa Kỳ rũ bỏ vai trò "siêu cường duy nhất" và không thể thiếu trên thế giới.
Sự thoái lui đó của Mỹ đã để lại một khoảng trống lớn và làm cho nhiều nước khác khao khát được lấp vào. Nước Nga nhảy vào cuộc xung đột Syria, để rồi có đà lấn tiếp trong vụ sáp nhập Crimea năm 2014. Thái độ ngập ngừng của Washington tại Trung Đông cũng tạo thuận lợi cho Iran theo hệ phái Shia, vốn dĩ đã là cường quốc khu vực, đẩy các con chốt của mình trong khu vực và cùng với Nga tạo thành một chiếc nạng khác để chống đỡ cho Bachar al-Assad.
Sự vắng bóng của Hoa Kỳ tại Trung Đông đã đẩy khu vực này đi vào vòng hỗn loạn. Thổ Nhĩ Kỳ, một đồng minh của Mỹ cũng đã chộp lấy thời cơ đánh vào người Kurdistan tại Syria hơn là đánh IS. Nhiều tác nhân phi chính phủ cũng vì thế mà sinh sôi nảy nở.
Thế nhưng, sự thoái lui về chiến lược và cảm xúc ghét cay ghét đắng chiến tranh của ông Obama còn để lại những hệ quả gián tiếp. Như tại Afghanistan, phe Taliban đang trỗi dậy trở lại. Nói tóm lại là "Hoa Kỳ rút lui còn làm trầm trọng thêm những khó khăn và hỗn loạn trong khu vực", bà Emile Hokayem, viện IISS của Anh quốc bình luận, nhân một cuộc hội thảo về chiến lược được tổ chức tại đại học Sorbonne.
Các đồng minh của Hoa Kỳ sẽ bị tác động ra sao?
Hậu quả trước mắt là niềm tin của các đồng minh vào Hoa Kỳ đang bị xói mòn. Tính chính đáng của Hoa Kỳ chắc chắn là đã bị mất đi nhiều ngay từ cái ngày 30/08/2013 định mệnh đó.
Dù vậy tác giả bài viết cho rằng sự xói mòn niềm tin đó cũng chưa hẳn là một cơ hội để cho nhiều cường quốc khác trục lợi. Ông Bruno Tertrais, chuyên gia tại Quỹ nghiên cứu chiến lược (Fondation pour la recherche stratégique FRS) cho rằng: "Sự sụp đổ các liên minh là không thể. Các đồng minh của Hoa Kỳ không có chọn lựa nào khác: Ả Rập Xê Út sẽ không xem Trung Quốc như là một người bảo hộ chắc chắn. Ai Cập cũng không thể thay thế nguồn hỗ trợ tài chính Hoa Kỳ bằng sự ủng hộ của Nga".
Điều đáng lo nhất chính là hệ quả của chính sách này của Hoa Kỳ lên điều khoản số 5 của NATO, quy định rằng Liên Minh phải đến hỗ trợ cho một trong những nước thành viên bị tấn công. Nhiều chuyên gia nghi ngờ rằng niềm tin của các đồng minh vào Hoa Kỳ bị suy giảm có nguy cơ làm xói mòn năng lực của Liên Minh Bắc Đại Tây Dương.
Chính sách không can thiệp của Hoa Kỳ cũng nhắc nhở châu Âu rằng họ chưa có khả năng hành động mà không có Hoa Kỳ. Do đó, sự thoái lui của Hoa Kỳ có lẽ sẽ thúc đẩy châu Âu phải tăng thêm ngân sách quốc phòng, buộc họ phải tự nắm lấy vận mệnh an ninh của chính mình.
Một mối lo khác cũng đáng ngại đó là sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc và các đảng phái cực hữu đang được củng cố.
"Thái độ ngập ngừng chiến lược" của Hoa Kỳ có kéo dài hay không?
Nói đi cũng phải nói lại, sự thoái lui của Hoa Kỳ cũng có phần trách nhiệm của châu Âu và nhất là Pháp. Mỗi khi Hoa Kỳ động đậy, người ta lại lên tiếng chỉ trích, thậm chí còn buộc họ phải gánh lấy trách nhiệm cho mọi điều tồi tệ xấu xa của một khu vực. Nhưng nếu không làm gì thì cũng bị phê phán.
Dẫu sao thì có nhiều chuyên gia cũng có những nhận định khách quan về chính sách không can thiệp của Hoa Kỳ. Ông Sergey Utkin, Viện Quan Hệ Quốc Tế Moscow cho rằng: "Vladimir tận dụng sự vắng bóng của Hoa Kỳ. Nhưng thế giới liệu có thật nguy hiểm hơn lúc trước hay không? Tình hình hiện nay không mấy nghiêm trọng hơn sau đợt can thiệp quân sự của Georges W.Bush tại Iraq năm 2003. Ngược lại, việc Hoa Kỳ không can thiệp vào Ukraine cũng không khuyến khích Nga dấn thân xa hơn chiến dịch quân sự của mình".
Chưa có gì chắc rằng vắng bóng chiến lược của Hoa Kỳ sẽ lâu dài. Nếu như trúng cử, bà Hillary Clinton chắc chắn sẽ tiến hành một chính sách can thiệp nhiều hơn so với người tiền nhiệm.
Theo ông Bruno Tertrais, "Hoa Kỳ không thể không ngó ngàng gì đến thế giới hiện nay. Nếu như Mỹ không quan tâm đến Trung Đông, có chắc gì Trung Đông để ý đến họ".

MINH ANH

Tin liên quan

Cùng dòng sự kiện

Từ khóa: Nga, Mỹ

BizLIVE - Gặp gỡ