Điểm nóng mới giữa Trung - Mỹ trên Biển Đông

Thảo Mai

13:00 27/04/2016

BizLIVE - Chỉ một trạm quan sát nhỏ trên Scarborough cũng hoàn chỉnh tam giác ba trạm quan sát của Trung Quốc trên Biển Đông, hai trạm còn lại đặt trái phép tại Trường Sa và Hoàng Sa (thuộc chủ quyền Việt Nam).

Điểm nóng mới giữa Trung - Mỹ trên Biển Đông

Tàu chiến Mỹ tập trận cùng Philippines. Ảnh: WSJ

Một tháng trước đây, quân đội Mỹ phát hiện tàu Trung Quốc khảo sát khu vực đá, cát và rạn san hô thuộc bãi cạn Scarborough/Hoàng Nham. Đây là một khu vực giàu nguồn hải sản ngoài khơi tỉnh Zambales của Philippines. Bãi cạn này đang là tâm điểm tranh chấp giữa Trung Quốc và Philippines - đồng minh thân cận của Mỹ.

Để bày tỏ sự quan ngại, Mỹ điều ba máy bay tuần tra gần Scarborough/Hoàng Nham từ 19 - 21/4, quan chức quốc phòng Mỹ cho biết. Sự kiện này diễn ra chỉ 4 ngày sau khi Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Ash Carter thông báo một chuỗi các đợt tập trận chung với Philippines.

“Nhiệm vụ của chúng tôi nhằm đảm bảo tự do hàng không, hàng hải theo đúng luật quốc tế. Điều này cực kỳ quan trọng, nền kinh tế quốc tế phụ thuộc vào nó. Tự do thương mại phụ thuộc vào khả năng lưu thông hàng hóa”, Đại tá Larry Card, Chỉ huy lực lượng không quân Mỹ, cho hay.

“Không có quốc gia nào có nền kinh tế độc lập hoàn toàn so với các nước khác”, ông nhấn mạnh.

Hạ nhiệt

Những tuần gần đây, Mỹ phải tìm cách “hạ nhiệt” đối với vấn đề liên quan tới Scarborough/Hoàng Nham, một quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc trả lời Nhật báo phố Wall. Một trong số đó là quyền “tự do lưu thông” trên Biển Đông, kế hoạch đã được vạch sẵn trong tháng Tư.

Tuy nhiên, tuần trước, Không lực Mỹ đã buộc phải hành động quyết liệt trở lại, điều có thể chọc giận Trung Quốc, khiến Bắc Kinh có thêm nhiều động thái trong khu vực.

Bắc Kinh đã thể hiện sự giận dữ trước động thái trên, lớn giọng khẳng định Hoàng Nham (Phillippines gọi là Scarborough) là “lãnh thổ lâu đời”.

Bộ Quốc phòng nước này đăng thông cáo trên website cáo buộc Mỹ quân sự hóa Biển Đông, và “quân đội Trung Quốc sẽ sử dụng mọi biện pháp có thể để bảo vệ an ninh và chủ quyền quốc gia”.

Tránh đối đầu

Chưa có dấu hiệu cho thấy Trung Quốc tiến hành xây dựng trên bãi Scarborough/HOàng Nham. Tuy nhiên đây là kịch bản xấu mà Mỹ và Philippines đang tính tới. Nhất là khi phán quyết về chủ quyền lãnh thổ của Tòa quốc tế The Hague được đưa ra vào mùa hè này có thể làm Trung Quốc nổi giận.

Tuần trước, trong chuyến công du tại Philippines, ông Carter công bố một loạt nhiệm vụ hướng tới “hiện đại hóa” mối quan hệ đồng minh giữa Mỹ và Philippines, trong đó có việc triển khai máy bay quân sự Mỹ tại Căn cứ không quân Clark tại Philippines.

Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Ash Carter thông báo một chuỗi các đợt tập trận chung với Philippines. 

Bốn chiếc máy bay A-10C Thonderbolt II và hai chiếc HH-60G Pave Hawk của Mỹ đã cất cánh từ căn cứ tại đảo Luzon, lượn sát bãi cạn Scarborough, thực hiện sứ mạng phổ biến “hiểu biết về tình hình an ninh hàng không – hàng hải”, Không lực Mỹ thông báo.

Mặc dù không chiếc nào bay vào vùng 12 hải lý gần Scarborough/Hoàng Nham, sự kiện này chắc chắn đã gửi thông điệp rõ ràng tới Bắc Kinh, một quan chức của Mỹ nói.

Mỹ đã sử dụng lực lượng không quân và hải quân để đối đầu với các tuyên bố chủ quyền ngang ngược của Trung Quốc trong khu vực, nhưng với cách tiếp cận cẩn trọng, tránh xung đột trên diện rộng.

Cứng rắn hơn

Tuy nhiên nếu Trung Quốc lấn tới tại bãi Scarborough, Washington sẽ phải tính tới các biện pháp cứng rắn hơn.

“Chúng tôi đã chuẩn bị các bước để củng cố vị thế lâu đời trên Biển Đông”, một quan chức cấp cao của Washington trả lời Nhật báo phố Wall.

Các biện pháp bao gồm trừng phạt kinh tế, thiết lập lực lượng quân sự trong khu vực, hoặc can thiệp công khai hơn trong việc phân định chủ quyền các thực thể trên Biển Đông.

Ngoài ra, Mỹ có thể hủy lời mời tập trận gửi đến Trung Quốc trong sự kiện tập trận chung Rimpac được tổ chức tại Hawaii vào mùa hè này, điều sẽ làm Bắc Kinh bẽ mặt.

Giới phân tích của Trung Quốc cho rằng nước này có quyền xây dựng trên bãi cạn, vì nó bao gồm các bãi đá chưa phân định, có thể chồng lấn vào khu vực 12 hải lý tính từ đường cơ sở.

Mặc dù vậy, Bắc Kinh ý thức được việc cải tạo đất sẽ là hành động khiêu khích.

“Đương nhiên không thể bỏ qua khả năng Trung Quốc xây những công trình như hải đăng hay trạm quan sát, nhưng việc xây các công trình quy mô lớn hơn trên bãi Hoàng Nham là không thể xảy ra”, ông Zhu Feng, chuyên gia an ninh tại Đại học Nanjing, nhận xét.

Trong khi đó, có ý kiến khác cho rằng Trung Quốc sẽ chỉ sử dụng bãi Hoàng Nham/Scarborough như một quân cờ.

“Họ sẽ tỏ ý muốn chiếm Scarborough, sau đó lại lùi bước để chứng minh mình là một tay chơi đẹp”, ông Bryan Clark, nhà nghiên cứu cấp cao của Trung tâm đánh giá chiến lược và ngân sách ở Washington, dự đoán.

Mặc dù vậy, trong thời bình, chỉ một trạm quan sát nhỏ trên Scarborough cũng hoàn chỉnh tam giác ba trạm quan sát trên Biển Đông, hai trạm còn lại đặt trái phép tại Trường Sa và Hoàng Sa (thuộc chủ quyền Việt Nam - PV), giúp Trung Quốc kiểm soát khu vực không lưu và hải lưu ở giữa, ông Gregory Poling, Giám đốc Tổ chức sáng kiến minh bạch hàng hải châu Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), lưu ý.

THẢO MAI

BizLIVE - Gặp gỡ