Đập thủy điện Myitsone: Dấu chấm hết cho giấc mộng vơ vét tài nguyên Myanmar của Trung Quốc

Thảo Mai

09:21 16/09/2016

BizLIVE - Khi bà Suu Kyi trung thành với chính sách ngoại giao trung lập, thì giấc mộng vơ vét tài nguyên Myanmar của Trung Quốc đã chính thức chấm hết.

Đập thủy điện Myitsone: Dấu chấm hết cho giấc mộng vơ vét tài nguyên Myanmar của Trung Quốc

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tận dụng chuyến thăm đầu tiên của bà Suu Kyi tới Bắc Kinh để gây áp lực mở lại dự án. Ảnh: Project Syndicate

Trung Quốc có một niềm “đam mê” với những con đập. Trong 50 năm qua, số đập mà Trung Quốc xây nhiều hơn tất cả các quốc gia khác gộp lại.
Tuy nhiên có một con đập mà Trung Quốc chưa bao giờ hoàn thành: Đập Myitsone ở Myanmar. Điều này vẫn làm lãnh đạo Bắc Kinh nhiều năm hậm hực, ông Brahma Chellaney, chuyên gia hàng đầu Ấn Độ về các vấn đề chiến lược, nhận định trong bài viết trên trang Project Syndicate.
Theo thiết kế, Đập Myitsone được đặt ở đầu nguồn con sông Irrawaddy huyết mạch của Myanmar. Đây là dự án thủy điện, có thể sản sinh ra năng lượng để phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc. 
Con đập sẽ mang lại lợi ích về thương mại cho Myanmar trong giai đoạn kinh tế đen tối: Bị đặt dưới sự quản lý hà khắc của quân đội, bị Mỹ trừng phạt và bị cộng đồng quốc tế cô lập. 
Khi đề án đập Myitsone được đưa ra, Trung Quốc cũng vạch kế hoạch xây dựng đường ống năng lượng từ cảng Kyaukpyu tại Vịnh Bengal của Myanmar dẫn đến miền Nam Trung Quốc. 
Sông Irrawaddy chảy từ sát biên giới Trung Quốc đến biển Andaman. Sự hiện diện ở đây sẽ mang lại cho Trung Quốc một tuyến vận chuyển thương mại đến châu Âu vừa gần hơn, lại rẻ hơn. 
Đập Myitsone được đặt ở đầu nguồn con sông Irrawaddy huyết mạch của Myanmar.  
Nhìn rộng ra, dự án Myitsone nói riêng và mối quan hệ khăng khít giữa Trung Quốc và Myanmar nói chung sẽ giúp Bắc Kinh đối trọng với lợi thế của Ấn Độ ở khu vực Ấn Độ Dương. 
Tuy nhiên chỉ hai năm sau khi dự án 3,6 tỷ USD được triển khai, vào năm 2011, chính phủ Myanmar đột ngột cho ngừng xây dựng con đập. Nó là một cái tát dành cho Trung Quốc. 
Cải cách theo hướng dân chủ, chính quyền của Tổng thống Thein Sein muốn nỗ lực đưa Myanmar thoát cái bóng lệ thuộc vào Trung Quốc. 
Quyết định bất ngờ này được xem như mốc son trong quá trình chuyển đổi sang dân chủ của Myanmar. Nó giúp quốc gia này thoát khỏi sự cô lập của cộng đồng quốc tế, xoa dịu quan hệ với Mỹ - yếu tố từng đẩy Myanmar trở nên lệ thuộc vào Bắc Kinh. Năm 2012, ông Barack Obama là Tổng thống Mỹ đầu tiên thăm Myanmar. 
Năm ngoái, Myanmar bầu ra đảng dân sự đầu tiên trong lịch sử. Đảng đối lập Liên minh quốc gia vì dân chủ của cựu tù nhân Aung San Suu Kyi đã thắng đậm. Mặc dù bà Suu Kyi không được trực tiếp tham gia tranh cử Tổng thống, bà hiện là chính khách có ảnh hưởng nhất trong chính quyền non trẻ 10 tháng tuổi của Myanmar. 
Song hành với các tiến triển về cải cách, mối quan hệ giữa Myanmar và Trung Quốc cũng nguội đi đáng kể. Sau khi đập Myitsone bị dừng, nhiều đập và dự án năng lượng khác của Trung Quốc tại Myanmar cũng bị đình đốn. 
Tuy nhiên Trung Quốc chưa bao giờ từ bỏ dự án này. Thậm chí, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình còn tận dụng chuyến thăm đầu tiên của bà Suu Kyi tới Bắc Kinh để gây áp lực mở lại dự án. 
Trung Quốc đã cảnh báo nếu Myanmar không đồng ý nối lại đập Myitsone, nước này sẽ phải trả món nợ 800 triệu USD cho Trung Quốc. 
Ba tháng trước đó, Đại sứ Trung Quốc tại Myanmar Hong Liang từng nói Myanmar cần phải trả 50 triệu USD chỉ tính riêng tiền lãi mỗi năm vì dự án bị đình chỉ. Nhưng nếu dự án được hoàn thành, Myanamar sẽ bỏ túi khoản doanh thu béo bở nhờ xuất khẩu năng lượng sang Trung Quốc, ông này bỏ ngỏ. 
Trước khi sang thăm Trung Quốc, bà Suu Kyi đã giao cho một ủy ban 20 người xem xét lại các dự án đập thủy điện dọc sông Irawaddy, trong đó có Myitsone.
Mặc dù bà muốn làm nóng lại mối quan hệ với Trung Quốc, khả năng bà cho mở lại Myitsone là khá thấp. Đây là một quyết sách về chính trị quá nhạy cảm để có thể thỏa hiệp. 
Người Myanmar vẫn xem Myitsone như một chính sách “thân thuộc địa” khác, nhằm mở rộng tầm ảnh hưởng của Trung Quốc với các nước nhỏ hơn, làm thỏa mãn cơn khát tài nguyên của nước này. 
Nghi ngờ này là có nguyên nhân. Phần lớn sản lượng của Myitsone được lên kế hoạch xuất sang Trung Quốc, mặc dù chính Myanmar vẫn phải chịu cảnh thiếu điện kéo dài. 
Con đập cũng để lại hậu họa khôn lường cho người dân nước này. Dự án trải trên một diện tích rộng sẽ vùi lấp nhiều đất canh tác của nông dân và ngư trường của ngư dân. 
Sức ép từ phía Trung Quốc đã vấp phải làn sóng bài Trung mạnh mẽ ở Myanmar. Khi bà Suu Kyi đến Bắc Kinh thì ở quê nhà, các đoàn biểu tình chống Trung Quốc tuần tiễu trên phố. 
Bà Suu Kyi có thể xoa dịu sự hậm hực của Trung Quốc bằng các dự án với quy mô nhỏ hơn, thân thiện với môi trường hơn. 
Tuy nhiên khi bà Suu Kyi trung thành với chính sách ngoại giao trung lập, thì giấc mộng vơ vét tài nguyên Myanmar của Trung Quốc đã chính thức chấm hết, Project Syndicate kết luận.

THẢO MAI

Từ khóa: trung quốc

Emagazine