Cái bẫy của sự lệ thuộc trong quan hệ Trung - Mỹ

Thảo Mai

14:33 01/10/2015

BizLIVE -

Mắc kẹt trong ma trận của sự phụ thuộc, quan hệ Mỹ - Trung nóng lên từng ngày với những chỉ trích và đổ lỗi lẫn nhau. Kết cục của con đường này thường là một sự chia rẽ gây nhiều đau thương, Project Syndicate nhận xét.

Cái bẫy của sự lệ thuộc trong quan hệ Trung - Mỹ

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Barack Obama.

Phụ thuộc nặng nề vào đối phương để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, Mỹ và Trung Quốc đang sa vào cái bẫy kinh điển. Kết quả là khi những lời hứa hẹn thay đổi, thái độ của cả hai cũng thay đổi theo.

Những dấu hiện lộ diện rõ rệt trong chuyến thăm gần đây của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến Mỹ. Chuyến công du không mang lại nhiều thành quả, triển vọng về một mối quan hệ hợp tác tin tưởng lẫn nhau cũng lu mờ.

Từ lợi cả đôi bên…

Mối quan hệ tương hỗ giữa Mỹ và Trung Quốc bén rễ vào cuối thập kỷ 70. Mỹ đang sa lầy trong vũng bùn kinh tế trì trệ, còn kinh tế Trung Quốc rơi rụng sau cuộc Cách mạng văn hóa.   

Cả hai nước đều cần những công thức mới để vực dậy nền kinh tế, cuối cùng tìm đến nhau trong một cuộc "hôn nhân" mà hai bên cùng có lợi.

Trung Quốc cung cấp hàng hóa giá rẻ, thứ người tiêu dùng Mỹ đang đỏ mắt kiếm tìm trong thời kỳ thắt lưng buộc bụng vì khủng hoảng. Ngược lại, Mỹ là thị trường tiêu thụ khổng lồ mang lại nguồn thu dồi dào cho nền kinh tế xuất siêu của ông Đặng Tiểu Bình.

Qua nhiều năm, mối quan hệ này đâm chồi nảy lộc. Khao khát tăng trưởng và nguồn vốn, Mỹ lệ thuộc vào két tiền thặng dư đồ sộ của Trung Quốc. Neo đồng nhân dân tệ vào USD, Bắc Kinh gom một lượng lớn Trái phiếu kho bạc của Mỹ, giúp Mỹ bù đắp mức thâm hụt ngân sách lớn hiếm thấy.

Mỹ là cái neo đảm bảo tăng trưởng bền vững cho Trung Quốc. Còn Trung Quốc là cái phao cứu sinh của Washington trong thế thiếu hụt nguồn vốn, chính sách tiền tệ liều lĩnh và thu nhập hộ gia đình mong manh.

… chuyển sang đối kháng

Nhưng cũng giống mối quan hệ tương hỗ giữa con người, sự lệ thuộc trong kinh tế sớm muộn sẽ sản sinh sự bất ổn. Sau cùng, sẽ có một bên thay đổi trước, phía còn lại sẽ cảm thấy hụt hẫng và uất ức.

Trung Quốc là nước đang thay đổi, điều Mỹ không hề mặn mà. Về mặt kinh tế, Trung Quốc đang tái cân bằng mô hình từ chú trọng xuất khẩu sang tập trung vào tiêu dùng nội địa.

Về mặt chính trị, Bắc Kinh cũng đang tái định hình phong cách trên vũ đài quốc tế. Nước này chọn đường lối ngoại giao phô diễn quyền lực hơn trên Biển Đông, theo đuổi tham trọng trẻ hóa hình ảnh, cái mà ông Tập gọi là "Giấc mơ Trung Hoa".

Trung Quốc cũng đang vẽ lại cấu trúc của thị trường tài chính thế giới với nhiều định chế mới như Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á, Ngân hàng phát triển mới và Quỹ Con đường tơ lụa.

Câu trả lời của Mỹ cũng đẩy Trung Quốc vào thế khó. Với chiến lược "xoay trục sang châu Á", Washington ngầm gửi một thông điệp mang tính đối kháng tới Trung Quốc. Trước đây, Mỹ tìm cách giúp Trung Quốc gia tăng sự hiện diện tại các định chế Bretton Woods (bao gồm Quỹ tiền tệ quốc tế và Ngân hàng Thế giới).

Nhưng sau này, khi Trung Quốc tự thành lập các định chế tài riêng được đánh giá có tính đối kháng, Mỹ đã phản ứng quyết liệt. Trong khi Bắc Kinh ra sức lôi kéo các quốc gia châu Âu tham gia vào AIIB thì Washington lại tạo sức ép yêu cầu đồng minh bỏ qua lời đề nghị của Trung Quốc. 

Mặc dù hối thúc Trung Quốc cơ cấu lại mô hình tăng trưởng để tập trung vào chi tiêu cá nhân, Mỹ lại tỏ ra khó chịu với quá trình này. Bắc Kinh chuyển phần thặng dư tiết kiệm sang đan "lưới bảo hộ" cho người dân, thay vì hỗ trợ bù đắp tỷ lệ tiết kiệm thấp kém của Mỹ.

Rủi ro của Mỹ

Nhìn chung, sự bất mãn của Mỹ một phần phản ánh các rắc rối kinh tế nội tại chưa được tháo gỡ, chủ yếu là tỷ lệ tiết kiệm thấp. Tỷ lệ tiết kiệm quốc gia ròng chỉ đạt 2,9% tổng thu nhập quốc nội tính đến quý II/2015, chưa bằng một nửa so với mức trung bình 6,3% trong 3 thập kỷ cuối thế kỷ 20.

Chính sách tiền tệ của Mỹ cũng hé lộ hệ quả rủi ro khác từ mối quan hệ dựa dẫm này. Mới đây, Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) đã tạm hoãn kế hoạch nâng lãi suất trong tháng Chín. Một phần lý do được đưa ra là do tăng trưởng kinh tế chậm chạp của Trung Quốc. Điều này càng chứng minh vai trò không thể phủ nhận của Trung Quốc đối với nền kinh tế còn chưa khỏi bệnh của Mỹ.

Phát biểu tại Seattle vào ngày 22/9 trong chuyến thăm Mỹ, ông Tập nhấn mạnh nhu cầu bức thiết của việc thắt chặt "sự thấu hiểu lẫn nhau trong các kế hoạch chiến lược", yếu tố được ông xem là chìa khóa cho quan hệ xong phương.

Tuy nhiên kết quả của chuyến thăm không phản ánh quan điểm này. Tổng thống Mỹ và Chủ tịch Trung Quốc đạt được thống nhất về vấn đề an ninh mạng, biến đổi khí hậu và phương hướng tiếp cận thị trường, nhưng không đề cập đến các vấn đề nhức nhối mà cả hai nước đang đối mặt.

Chưa kể, không có nhiều thay đổi trong các lĩnh vực được bàn thảo trong chương trình nghị sự. Cả hai bên đã ký vào cam kết hợp tác ngăn ngừa tội phạm mạng, nhưng Mỹ đang rục rịch áp đặt lệnh trừng phạt lên các công ty Trung Quốc được lợi từ các vụ tấn công trước đây.

Mắc kẹt trong ma trận của sự phụ thuộc, quan hệ Mỹ - Trung nóng lên từng ngày với những chỉ trích và đổ lỗi lẫn nhau. Kết cục của con đường này thường là một sự chia rẽ gây nhiều đau thương. 

THẢO MAI

BizLIVE - Gặp gỡ