Bất ổn chờ đợi Thái Lan trong giai đoạn nối ngôi

Thảo Mai

16:14 17/10/2016

BizLIVE - Càng làm nảy sinh bất ổn sau khi nhà vua băng hà, chính quyền quân sự của Thái Lan đã tuyên bố người thừa kế của Vua Bhumibol là Thái tử Maha Vajiralongkorn sẽ chưa lên ngôi vì ông cần có thời gian để tang cha.

Bất ổn chờ đợi Thái Lan trong giai đoạn nối ngôi

Người dân đang ồ ạt đổ về trung tâm và các thành phố lớn để khóc thương và tưởng nhớ vị vua đã cai quản Thái Lan qua bảy thập kỷ. Ảnh: Economist

Nhà vua Thái Lan Bhumibol Adulyadej qua đời là tin buồn cho cả đất nước Thái Lan. Bất chấp gió mưa, người dân đang ồ ạt đổ về trung tâm và các thành phố lớn để khóc thương và tưởng nhớ vị vua đã trị vì Thái Lan qua bảy thập kỷ.

Hầu hết người Thái không biết đến vị vua nào khác ngoài Vua Bhumibol. Ông đã truyền cảm hứng cho một giai đoạn cải cách lớn về kinh tế và chính trị cho Thái Lan. Dưới thời ông trị vì, Thái Lan thay đổi từ nước nghèo nhất Đông Nam Á thành nền kinh tế lớn thứ nhì.

Vua Bhumibol là hình tượng chính trị có ảnh hưởng nhất Thái Lan, mặc dù trên lý thuyết, đây là nước theo chế độ quân chủ lập hiến như Nữ hoàng Elizabeth đệ nhị của Vương quốc Anh.

Chế độ quân chủ tuyệt đối đã chính thức kết thúc vào năm 1932. Tàn dư của nó chỉ vất vưởng tồn tại cho đến năm 1950, khi Vua Bhumibol chính thức lên ngôi. Ông đã tận tụy cống hiến không mệt mỏi để khôi phục ảnh hưởng của hoàng tộc.

Dưới thời Vua Bhumibol, những người theo phái bảo hoàng liên minh với quân đội chung tay xây dựng hình ảnh của hoàng gia. Quốc vương là biểu tượng của thái bình trong giai đoạn đảo chính liên miên. Không chỉ người dân Thái Lan, mà cả Mỹ và nhiều cường quốc khác cũng biểu lộ sự kính trọng với ông.

Trong giai đoạn thiếu vắng một thể chế quản lý mẫu mực, Vua Bhumibol thường là “trọng tài” trong các vụ tranh giành quyền lực tại Thái Lan.

Đặc biệt, năm 1992, quân đội đã nã súng vào hàng chục nghìn người biểu tình tại Bangkok. Vua Bhumibol liền triệu tập đại diện của hai phe. Một là tướng Suchinda Kraprayoon, người tiến hành một cuộc đảo chính và chuẩn bị lên làm thủ tướng Thái Lan. Người còn lại là tướng Chamlong Srimuang, người dẫn đầu phong trào ủng hộ dân chủ chống lại sự kiểm soát quân sự của tướng Kraprayoon.

Kênh truyền hình trực tiếp phát đi hình ảnh chấn động khi hai vị tướng quỳ gối dưới chân Vua Bhumibol, nghe ông yêu cầu chấm dứt xung đột. "Đất nước thuộc về mọi người, chứ không phải chỉ một hay hai người cụ thể. Những người đối đầu nhau sẽ đều là kẻ thua cuộc, và bên mất mát nhiều nhất sẽ chính là đất nước", nhà vua nói.

Cuối cùng, chính quyền quân sự rút lui, một chính phủ dân túy mới được hình thành. Đến những năm 2000, Thái Lan xem như đã xây dựng được một nền dân chủ ổn định, trong đó, nhà vua được xem như người lãnh đạo tối cao.

Một mặt, ông tạo ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế, Cơ quan tài sản hoàng gia (CPB) của gia tộc nắm trong tay một trong những mảnh bất động sản có giá trị nhất cùng nhiều tài sản khác. Mặt khác, ông luôn luôn bảo trợ những người dân nghèo.

Tầng lớp lao động Thái Lan lúc này ủng hộ những đảng theo đường lối đổi mới của nhà vua, ủng hộ dân chủ. Tuy nhiên điều này lại có xu hướng chuyển dịch dần quyền lực chính trị xa rời hoàng gia, quân đội và tầng lớp thượng lưu.

Không lâu sau, tầng lớp thượng lưu của Thái Lan kháng cự. Thái Lan lại chìm vào vòng luẩn quẩn của đảo chính, bầu chính quyền mới, và biểu tình trên đường phố.

Càng làm nảy sinh bất ổn sau khi nhà vua băng hà, chính quyền quân sự của Thái Lan đã tuyên bố người thừa kế của Vua Bhumibol là Thái tử Maha Vajiralongkorn sẽ chưa lên ngôi vì ông cần có thời gian để tang cha.

Trong lúc đó, Chủ tịch hội đồng cơ mật Thái Lan Prem Tinsulanonda sẽ đảm nhiệm vai trò nhiếp chính. Ông là nhân vật thân cận của Vua Bhumibol trong một thời gian dài, từng giữ chức Thủ tướng Thái Lan trong tám năm.

Ông Thaksin tiếp đón Chủ tịch Hội đồng Cơ mật Prem Tinsulanonda trong một sự kiện. Ảnh: AFP. 

Bản thân ông Prem là một nhân vật gây tranh cãi. Mặc dù dưới thời ông làm thủ tướng từ năm 1980, Thái Lan trải qua một thời kỳ phát triển kinh tế mạnh mẽ, nhưng rất nhiều người dân nghèo lại không ủng hộ ông. Họ nghiêng về các đảng dân túy liên quan tới cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra.

Nhiều người Thái cho rằng ông Prem là kẻ thù không đội trời chung của ông Thaksin, người bị lật đổ trong cuộc đảo chính quân sự năm 2006. Với họ, ông Prem là hiện thân của tầng lớp thượng lưu, luôn đàn áp tiếng nói của những người dân tỉnh lẻ trong việc quyết định tương lai của đất nước. Chưa kể, ở độ tuổi 96, ông Prem bị cho là không còn đủ trí lực để lèo lái giai đoạn chuyển giao ngôi vương.

Có rất nhiều lý do để Thái tử Vajiralongkorn chưa đăng cơ ngay lập tức. Thứ nhất, có thể ông hiểu hình ảnh cá nhân của mình không được lòng dân chúng như người cha, và ông cần thời gian để lấy lại niềm tin trong dân chúng.

Thứ hai, có thể chính quyền quân sự, bao gồm ông Prem và các cố vấn khác của Vua Bhumibol, chỉ đạo sự trì hoãn này. Họ lo ngại tiếng tăm ăn chơi và mối quan hệ của ông Vajiralongkorn với Thaksin sẽ tạo dị nghị.

Thứ ba, có thể chính quyền quân sự đang kéo dài thời gian để đưa em gái của Thái tử Vajiralongkorn là Công chúa Sirindhorn được yêu kính lên chức thay người anh trai. Tại Thái Lan, chưa có cơ sở hiến pháp nào cho phép một người phụ nữ cai quản hoàng gia.  

Thái Lan sẽ tổ chức bầu cử vào năm 2017, sau khi thông qua hiến pháp mới vào tháng Tám. Rất nhiều người Thái hy vọng cuộc bỏ phiếu tới đây sẽ đưa vương quốc trở lại quỹ đạo bình ổn sau hơn một thập kỷ nhiều chính biến.

Tuy nhiên, nhìn từ những bất ổn nảy sinh sau lễ tang Vua Bhumibol và người thừa kế đầy điều tiếng, viễn cảnh tươi đẹp này xem chừng khá xa xôi.

Tác giả bài viết trên trang Project Indicate:Ông Joshua Kurlantzick, chuyên gia Đông Nam Á thuộc tổ chức nghiên cứu Hội đồng quan hệ đối ngoại, Washington, Mỹ. Ông là tác giả của cuốn sách lịch sử mang tên ”A Great Place to Have a War: America in Laos and the Birth of a Military CIA”.

THẢO MAI

Từ khóa: thái lan