Vụ máy bay MH17: Thảm kịch từ sự phi đạo đức?

Huyền Anh

21:12 18/10/2015

Báo cáo kết quả điều tra vụ MH17 rơi tại Ukraina mà Hà Lan mới công bố cho thấy chiếc máy bay này bị tên lửa bắn hạ. Thảm kịch này xảy ra rất có thể là kết quả của việc vũ khí công nghệ cao rơi vào tay những người không được đào tạo để sử dụng - đó là vấn đề phi đạo đức.

Vụ máy bay MH17: Thảm kịch từ sự phi đạo đức?

Tái tạo MH17 từ đống đổ nát thu gom được tại hiện trường.

MH17 bị tên lửa bắn

Hôm 13/10, Ủy ban An toàn Hà Lan công bố một báo cáo cho thấy đầu đạn tên lửa Buk chính là thủ phạm gây ra vụ tai nạn khiến chiếc máy bay MH17 của hãng hàng không Malaysia Airlines rơi trên bầu trời khu vực Donetsk, Ukraina hồi tháng 7/2014. Quả tên lửa đã bắn trúng phần trước bên trái khiến các phần khác của máy bay bị gãy vỡ, Ủy ban này nói trong bản báo cáo cuối cùng hoạt động điều tra vụ tai nạn khiến 298 người trên khoang thiệt mạng.

Các nhà điều tra Hà Lan không thể xác định được là những người trên khoang chết vào thời điểm nào. Bản phúc trình giải thích thêm rằng không loại trừ khả năng có một số người đã bất tỉnh trong thời gian khoảng một phút rưỡi, trước khi máy bay lao xuống đất.

Phương Tây và Ukraina cáo buộc phe ly khai Ukraina đã bắn hạ chiếc Boeing 777. Nhưng Nga nói rằng quả tên lửa đó được bắn lên từ vùng lãnh thổ do Ukraina kiểm soát. Đồng thời, Nga và phe ly khai ở Ukraina đều phủ nhận mọi cáo buộc. Còn bản phúc trình không phân tách rõ việc quy trách nhiệm, nhưng nói vùng không phận đó lẽ ra đã phải được đóng.

Chiếc máy bay đang trong hành trình từ Amsterdam tới Kuala Lumpur đã rơi xuống vùng do phe ly khai kiểm soát ở đông Ukraina hôm 17.7.2014, đúng lúc cuộc xung đột giữa binh sĩ chính phủ Ukraina và phe ly khai đang lên tới đỉnh điểm.
 

Các nhà điều tra Hà Lan tung video bằng chứng chứng minh quả tên lửa Buk đã phát nổ chỉ cách buồng lái hơn 10cm.
Ủy ban An toàn Hà Lan đã trình bày kết quả điều tra với các thân nhân nạn nhân trước khi công bố trong cuộc họp báo tại căn cứ quân sự Gilze-Rijen ở Hà Lan. Người đứng đầu Ủy ban An toàn Hà Lan Djibbe Joustra nói những phần thu được của máy bay cho thấy nguyên nhân vụ tai nạn là do một quả tên lửa chứ không phải do sao băng, tên lửa không đối không hay do phát nổ từ bên trong. Ông Joustra cho hay vết sơn được tìm thấy trên các mảnh vỡ kim loại bên trong máy bay phù hợp với các mảnh vỡ tên lửa trên mặt đất. Các bằng chứng dẫn tới một đầu đạn 9N314M, vốn cũng vừa với tên lửa 9M38M1 được phóng đi bằng hệ thống tên lửa đất đối không Buk, theo bản phúc trình.

Ông Joustra nói có đủ lý do để đóng cửa không phận Ukraina đối với các tuyến bay thương mại, nhưng Ukraina đã không làm việc đó. Trong ngày xảy ra vụ MH17, có 160 chuyến bay bay qua khu vực này. Ông Joustra cho rằng chiếc máy bay của Malaysia nhiều khả năng bị rơi do trúng một tên lửa đất đối không do Nga sản xuất, và giới chuyên gia cho biết quân đội của cả Nga lẫn Ukraina đều có thứ vũ khí này.

Ủy ban không có thẩm quyền để phân tách việc quy trách nhiệm, theo các quy định về điều tra tai nạn hàng không quốc tế. Một cuộc điều tra hình sự do Hà Lan dẫn đầu được trông đợi sẽ công bố kết quả điều tra trong một vài tháng tới.

Song sáng sớm ngày 13.10, các quan chức Nga từ Almaz-Antey, hãng quốc doanh sản xuất ra tên lửa Buk, một lần nữa bác bỏ các cáo buộc trên. Trong buổi thuyết trình thực hiện trước lúc Hà Lan công bố kết quả điều tra, các quan chức của Almaz-Antey nói các bằng chứng cho thấy chiếc máy bay bị bắn hạ bởi một tên lửa đất đối không Buk do các lực lượng Ukraina phóng ra. Họ nói tên lửa phóng ra là loại cũ được sản xuất từ hàng chục năm trước và không còn được dùng trong kho đạn của Nga nữa. Nga nói các nhà điều tra Hà Lan đã không xem xét tới những kết quả họ đưa ra.
 

Hiện trường vụ máy bay MH17 rơi.
Còn Mỹ tin rằng MH17 bị bắn hạ bằng một tên lửa đất đối không. Nếu điều này là thật, nó sẽ đặt ra 2 câu hỏi lớn: Ai đã bắn tên lửa và vũ khí được sử dụng là loại nào? Quan chức Mỹ, trong đó có những người từ các cơ quan tình báo khác nhau, cho hay họ vẫn đang thu thập thông tin về vụ việc và từ chối bình luận về thủ phạm.

Truyền thông Mỹ cũng dẫn lời một quan chức cấp cao giấu tên của Mỹ cho biết một thống radar đã quan sát thấy một hệ thống tên lửa đất đối không được kích hoạt và theo dõi một máy bay ngay trước khi MH17 bị rơi. Một hệ thống thứ 2 nhìn thấy tia lửa vào thời điểm máy bay Malaysia bị bắn. Mỹ vẫn đang phân tích đường đi của tên lửa để tìm hiểu xem tên lửa xuất phát từ đâu.

Một quan chức Mỹ cũng nói rằng tên lửa đã được sử dụng để bắn rơi máy bay, nhưng hiện chưa rõ tên lửa được bắn từ lãnh thổ tại Ukraine hay Nga.

Thảm kịch từ sự phi đạo đức?


Theo CNN, thảm kịch này rất có thể là kết quả của việc các loại vũ khí công nghệ cao rơi vào tay những người không được đào tạo bài bản để sử dụng chúng, hay tệ hơn là hệ thống tên lửa Buk đó cần phải có cơ chế an toàn sẵn có song chúng đã được bán mà không có hệ thống này.

Hãy suy nghĩ về nó theo cách này: Bạn có dám đưa dao mổ cho một người tập sự và yêu cầu cô ấy phẫu thuật não không? Hoặc ta trông cậy vào một sinh viên năm thứ nhất để biện hộ cho một bị cáo bị truy tố về tội giết người? Hay đưa vô-lăng cho chàng trai trẻ chưa có bằng lái và nói rằng hãy lái đi mà không hề kiểm tra lấy một lần? Câu trả lời chắc chắn là: Không.

Cách nghĩ như vậy sẽ rất hợp lý để cật vấn rằng tại sao một cường quốc quân sự lại cung cấp vũ khí giết người cho những người không hề trải qua quá trình huấn luyện thành thạo để sử dụng chúng? Có vẻ như các nhà cung cấp vũ khí trên khắp thế giới đều thực hiện điều này.

Riêng Mỹ và Nga đang chiếm tới 60% tổng doanh thu bán vũ khí trên toàn thế giới. Thị phần còn lại thuộc về Pháp, Trung Quốc, Đức, Italia và một vài nước khác. Xu hướng của các quốc gia này là thường muốn mở rộng, củng cố, phát triển quân đội cũng như công nghiệp quốc phòng nhằm xuất khẩu vũ khí ra khắp thế giới và dường như điều đó sẽ không bao giờ thay đổi. Đáng buồn thay, các quốc gia đang phát triển có nhu cầu sử dụng vũ khí ít nhất hay chính phủ của các nước này đang có vấn đề, thường là những khách hàng lớn nhất.
 

Lực lượng cứu hộ thu gom thi thể nạn nhân vụ MH17.
Những nước có quân đội chuyên nghiệp như Mỹ hay Nga đang nỗ lực tuân thủ cái gọi là Luật Xung đột Vũ trang: Những điều luật kêu gọi những người lính, những người có chức trách đặc biệt có khả năng giết chết những người khác trong chiến trận, hãy tạo ra những nỗ lực phi thường để tránh thương vong cho những người vô tội. Họ phải phân biệt được đâu không phải là lực lượng tham chiến, và chỉ sử dụng vũ lực cần thiết để đạt được mục tiêu quân sự hợp pháp.

Điều có thể chấp nhận được trong các quy tắc về chiến tranh rằng người vô tội sẽ có thể bị giết, miễn là đã có mọi nỗ lực hợp lý để nhằm tránh gây ra cái chết cho họ, thì được coi là hợp pháp theo học thuyết "tác động kép".

Nhưng, những thường dân vô tội bị sát hại thậm chí không thuộc về những bên tham chiến, hoặc bị giết từ xa như trường hợp MH17, không thể coi là đối tượng của học thuyết nói trên.

Nhưng đúng ra phận sự của người bán các hệ thống vũ khí này, mà nhiều thứ trong số đó là vũ khí giết người, là phải xuất khẩu cả kiến thức lẫn tính năng, thì lại cầu nguyện rằng kẻ mua có đủ đạo đức cần thiết để sử dụng đúng mục đích sản phẩm của họ.

Điều này có thể đã xảy ra đối với hệ thống tên lửa phòng không Buk - thủ phạm đã bắn rơi chiếc máy bay MH17. Nó được bán hoặc cung cấp cho một lực lượng tại miền đông Ukraina. Hành vi kích hoạt hệ thống, thẩm vấn máy bay trong không phận về mã dân sự mà không thông qua radar, hoặc cho phép các binh sĩ thiếu hiểu biết sử dụng hệ thống đã không thèm đếm xỉa đến các thiết bị đảm bảo an toàn này. Đó chắc chắn là một việc làm phi đạo đức.

Trong thảm kịch tồi tệ này, thì quả thật việc một máy bay hàng không dân dụng bị bắn hạ không thương tiếc cho thấy hậu quả của sự vi phạm các nguyên tắc ứng xử đối với các mã điều khiển đã được thiết lập và cũng chứng tỏ sự cực kỳ bất cẩn của những người điều khiển hệ thống cố bắn hạ bằng được những sinh mạng vô tội không may đi qua khu vực xung đột.
 

Hiện trường vụ máy bay MH17 rơi.
Theo Doug Richardson, một chuyên gia về tên lửa và rocket từ tạp chí Quốc phòng IHS Janes, một hệ thống tên lửa BUK di động thường bao gồm 3 đơn vị tách biệt: Radar, thiết bị phóng và một bộ phận chỉ huy. Trong hoàn cảnh thông thường, hệ thống BUK có thể chụp được ảnh tinh vi về một phương tiện bay trên không trung, cho phép nó phân biệt giữa máy bay dân sự và máy bay đối phương. Tuy nhiên, thiết bị phóng cũng có thể hoạt động một mình nhưng với độ cảm ứng radar thấp hơn nhiều. Nếu các nhóm ly khai sử dụng hệ thống BUK theo hướng này, họ có thể không phân biệt được máy bay đối phương và máy bay dân sự.

Cũng có khả năng máy bay Malaysia bị bắn rơi bởi một hệ thống BUK của chính phủ Ukraina.

Sẽ còn nhiều lập luận về vai trò của Nga ở Ukraina và thậm chí có thể có những tranh luận về việc phía nào đã nhấn nút bắn trên hệ thống vũ khí đáng sợ này. Đó sẽ là lập luận của các nhà điều tra cũng như các nhà lãnh đạo, chính trị gia thế giới. Các quốc gia đang phát triển hạt nhân phải có trách nhiệm đảm bảo rằng họ đã làm tất cả trong khả năng của mình để vũ khí họ bán ra không giáng lên những người vô tội. Bỏ qua trách nhiệm này làm giảm tầm vóc chuyên nghiệp của quân đội cũng như đất nước mà nó đại diện. Và mọi chuyện sẽ không dừng lại ở việc sử dụng vũ khí thiếu thận trọng, mà sẽ dẫn đến hậu quả đau lòng hơn rất nhiều.

Theo Báo Lao Động