Trung Quốc thành lập AIIB: Việt Nam thận trọng, tránh rủi ro

Thành Luân

07:40 08/04/2015

Việt Nam gia nhập AIIB có lẽ là điều tích cực nhưng cũng cần có sự nghiên cứu, cảnh giác về những rủi ro có thể xảy ra.

Trung Quốc thành lập AIIB: Việt Nam thận trọng, tránh rủi ro

Mỹ lo ngại AIIB sẽ đóng vai trò như một công cụ tinh vi trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc

TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính ngân hàng trao đổi với Đất Việt về việc Trung Quốc khởi xướng thành lập Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) và những nghi ngại xung quanh AIIB. 
Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) do Trung Quốc khởi xướng tới nay đã có hàng chục quốc gia được chấp thuận làm thành viên sáng lập. Ông nhìn thấy tham vọng gì của Trung Quốc khi sáng lập ra AIIB? Tại sao Trung Quốc lại đặt vấn đề AIIB trong thời điểm hiện tại?

TS. Nguyễn Trí Hiếu: - Trung Quốc tuyên bố họ cần một ngân hàng như AIIB với sự cộng tác của nhiều quốc gia để hỗ trợ phát triển kinh tế tại Á châu, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng cơ sở. Đó là ý đồ tốt, theo như tuyên bố. Nhưng một số quốc gia như Mỹ, Nhật nghi ngại đằng sau tuyên bố đó Trung Quốc muốn củng cố vị thế của mình trên thị trường tài chính toàn cầu.

Dĩ nhiên, AIIB là một tổ chức tài chính quốc tế phải tuân theo tôn chỉ và nguyên tắc về quản lý của quốc tế. Tuy nhiên, AIIB được thành lập với sự chủ trì của Trung Quốc, mà như mọi người biết, Trung Quốc không hoàn toàn tuân theo những thông lệ quốc tế.

Vì thế, nếu Trung Quốc chủ trì và có tỷ lệ cổ phần khuynh đảo với khoảng 50% vốn góp trong ngân hàng cũng dễ hiểu khi nhiều quốc gia ngần ngại rằng Trung Quốc có thể lèo lái, quản lý ngân hàng này theo đường lối, tiêu chí, mục đích và nguyên tắc riêng của họ.

Một trong những nghi ngại khác là AIIB có thể là một công cụ tài chính sử dụng cho mục đích chính trị của Trung Quốc. Ngoài ra, còn có nghi ngại về vấn đề tham nhũng mà hiện tại đây là vấn đề rất lớn tại Trung Quốc, chính quyền nước này đang tìm cách tiêu diệt nhưng chưa thành công. Nhiều quốc gia lo rằng, nếu Trung Quốc không diệt trừ triệt tham nhũng thì chính AIIB có thể là mầm mống của vấn đề tham nhũng.

Thời gian qua, Trung Quốc đã nỗ lực thúc đẩy việc quốc tế hóa đồng nhân dân tệ cho ngang tầm với vị thế nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Việc thành lập AIIB sẽ hỗ trợ thế nào cho việc tăng cường sử dụng đồng nhân dân tệ trong thanh toán trên thế giới? Theo ông, đây có phải là mục tiêu lớn nhất khiến Trung Quốc sáng lập tổ chức này?

TS. Nguyễn Trí Hiếu: - Đó là điều chắc chắn trong ý đồ biến đồng nhân dân tệ trở thành công cụ thanh toán chủ yếu nhất trên toàn thế giới. AIIB được thành lập với sự tham gia của rất nhiều quốc gia, dưới sự chủ trì của Trung Quốc thì việc Trung Quốc muốn dùng một công cụ tài chính để hỗ trợ đưa vị thế đồng nhân dân tệ lên trở thành đồng tiền thanh toán hàng đầu thế giới là chuyện hiển nhiên.

Nhưng liệu Trung Quốc có thành công hay không vẫn còn là vấn đề gây tranh cãi. Bởi, một đồng tiền không phải chỉ dựa vào sức mạnh tài chính của một quốc gia mà dựa rất nhiều vào nền tảng tài chính của quốc gia đó, lịch sử, thể chế chính trị xã hội của quốc gia đó, vấn đề tuân thủ luật lệ, công ước quốc tế, nguyên tắc quốc tế... để bảo đảm cho uy tín của đồng tiền đó. Đồng nhân dân tệ dù sao cũng là đồng tiền mới nổi, chưa có một lịch sử đứng đằng sau để đảm bảo uy tín lâu dài cho nó.

Trung Quốc chưa bao giờ tuyên bố AIIB sẽ trở thành một định chế tài chính để cạnh tranh với các tổ chức tài chính quốc tế khác nhưng chắc chắn nó cũng sẽ xảy ra. Tuy nhiên, sự cạnh tranh đó cũng tốt vì trong một nền kinh tế thị trường nên có những tổ chức quốc tế cạnh tranh với nhau, đem lại quyền lợi tốt nhất cho cả thế giới.

Vì thế, về mặt cạnh tranh có lẽ không phải vấn đề mọi người lo ngại, ngược lại còn được hoan nghênh. Còn việc liệu Trung Quốc có dùng AIIB để tăng cường vị thế đồng nhân dân tệ, biến nó thành đồng tiền thanh toán hàng đầu thế giới hay không, Trung Quốc cũng chưa bao giờ đề cập. Đó chỉ là những quan ngại.

Cũng không phải là điều xấu hay tiêu cực gì nếu Trung Quốc dùng những công cụ tài chính để tăng cường uy tín và sức mạnh của đồng nhân dân tệ. Nhưng như tôi nói ở trên, chuyện đồng nhân dân tệ được xem như đồng tiền thanh toán hàng đầu thế giới có lẽ còn xa vời. Một đồng tiền được công nhận như USD, euro, đồng bảng Anh... có cả một lịch sử phát triển đằng sau nó về chính trị, xã hội, còn đồng nhân dân tệ tuy về mặt tài chính ngày càng phổ biến nhưng nó chưa có một lịch sử đứng đằng sau hỗ trợ.

Như ông nói ở trên, với việc Trung Quốc nắm giữ khoảng 50% vốn ban đầu của AIIB, nhiều ý kiến lo ngại AIIB sẽ đóng vai trò như một công cụ tinh vi trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc. Ông có đồng tình với ý kiến này và vì sao? Các nước đang phát triển sẽ phải đối diện với những thách thức gì bởi sự ra đời của tổ chức này?

Trung Quốc chủ trương thành lập AIIB là để hỗ trợ những mục tiêu kinh tế và tài chính nhưng chưa bao giờ hé lộ có thể dùng công cụ tài chính này để hỗ trợ cho mục tiêu chính trị. Dù vậy, cũng không loại trừ khả năng khi Trung Quốc có một công cụ tài chính mạnh như vậy có thể họ sẽ có những áp lực về mặt chính trị, xã hội đi kèm theo đó. Chẳng hạn, Trung Quốc có thể đàm phán để tài trợ cho dự án hạ tầng cơ sở tại quốc gia nào đó kèm theo một số điều kiện mà quốc gia đó phải chấp nhận.

Đối với Việt Nam, đây là cơ hội cho Việt Nam hay sẽ khiến Việt Nam phụ thuộc sâu hơn vào Trung Quốc khi bản thân nước này đã trúng tới 90% dự án tổng thầu EPC ở Việt Nam? Cùng với điều khoản sử dụng các công ty xây dựng, công nghệ, nguyên vật liệu và công nhân của nước này, liệu những trường hợp như đường sắt Cát Linh - Hà Đông sẽ phổ biến hơn? Việt Nam cần làm gì để tránh được những nguy cơ này?

Việc Việt Nam gia nhập một định chế tài chính lớn như AIIB, trở thành thành viên sáng lập của ngân hàng này có lẽ là điều tích cực khi được hưởng nhiều điều kiện ưu ái hơn các cổ đông phổ thông. Nhưng cũng cần có sự nghiên cứu, cảnh giác về những rủi ro có thể xảy ra bởi bất cứ sự đầu tư nào cũng có rủi ro, như rủi ro về tài chính, thương mại, mậu dịch, hối đoái hay những rủi ro về pháp lý, chính trị...

Phải hiểu được những rủi ro đó, đưa ra kế hoạch để có thể kiểm soát, giảm thiểu rủi ro. Muốn vậy, cần có sự trao đổi nghiêm túc, sâu rộng trong Quốc hội, Chính phủ, ngân hàng, đặc biệt là ngân hàng Trung ương, quần chúng để lấy ý kiến, từ đó đưa ra kế hoạch khi gia nhập.

Về những nghi ngại đề cập trong câu hỏi, thực sự đến bây giờ vẫn chưa thể biết thực tế có xảy ra hay không, mọi thứ vẫn mới chỉ là phỏng đoán. Nhưng như tôi nói, không loại trừ khả năng khi tài trợ các dự án ở Việt Nam, Trung Quốc có thể ràng buộc bằng những điều kiện mà họ muốn Việt Nam chấp nhận.

Nếu AIIB là một tổ chức tài trợ của thế giới thì phải tuân thủ theo nguyên tắc là sự tài trợ đó không thể đi cùng với những áp đặt về việc dùng công nhân, công nghệ, nguyên vật liệu, nhà thầu Trung Quốc.

Nếu làm như thế, AIIB sẽ không còn ý nghĩa nữa vì đây là ngân hàng phục vụ cho cộng đồng Á châu. AIIB phải đi theo những tiêu chí đó và các thành viên phải lên tiếng về chuyện này, đẩy mạnh ngân hàng đi theo hướng này. Không thể chấp nhận việc một quốc gia nào đó dùng công cụ này để áp đặt điều kiện lên các quốc gia nhận tài trợ.

TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương:

Trung Quốc đã có sự thay đổi khi dùng số ngoại tệ của mình (hiện nay dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc tới 4.700 tỷ USD) để.lập ra 2 ngân hàng: Ngân hàng Phát triển mới của nhóm BRICS (NDB) và Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB).

"Với AIIB, Trung Quốc đã có những thành công nhất định trong việc vận động các nước khi hiện nay có hơn 40 nước tham gia bất chấp sự ngăn cản của Mỹ. Thành công của Trung Quốc có một số lý do:

Thứ nhất, Trung Quốc đã tạo ra nguồn vốn để phát triển kết cấu hạ tầng ở châu Á, đáp ứng một nhu cầu có thực và có ích cho các nước.

Thứ hai, mặc dầu đóng góp một số vốn rất lớn (khoảng 50 tỷ USD) nhưng Trung Quốc không dành cho mình quyền phủ quyết mà vẫn mời các nước cùng tham gia góp vốn, trên cơ sở đó các nước cũng có tiếng nói và có thể thảo luận một cách dân chủ với Trung Quốc.

Thứ ba, việc Trung Quốc góp vốn xây dựng AIIB tạo ra một môi trường cạnh tranh với các định chế tài chính do Mỹ khống chế như WB, IMF hay ADB do Nhật Bản khống chế. Như vậy, Trung Quốc hoàn toàn có khả năng phát huy ảnh hưởng của mình.

Thứ tư, Trung Quốc đang thừa một khối lượng thép và xi măng khổng lồ. Ước tính, hiện Trung Quốc sản xuất 51% số thép và 53% số xi măng trên thế giới. Cho nên việc Trung Quốc muốn các nước khác tiêu thụ xi măng và thép của mình là điều dễ hiểu.

Tôi ủng hộ việc các nước tham gia AIIB bởi như vậy làm cho định chế đó dân chủ hơn và có sự cạnh tranh với các định chế tài chính trước. Trong kinh tế thị trường, cạnh tranh sẽ tốt hơn là độc quyền. Chúng ta ghi nhận thành công bước đầu của Trung Quốc và chờ xem tới đây ngân hàng này sẽ phát triển thế nào", TS. Lê Đăng Doanh phân tích.

Đối với Việt Nam, theo nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương, việc tham gia vào AIIB là cơ hội hay khiến Việt Nam phụ thuộc sâu hơn vào Trung Quốc là tùy thuộc vào chính Việt Nam. Việt Nam sẽ phải thận trọng trong việc tiếp cận ngân hàng này sao cho có thể huy động được vốn mà không quá phụ thuộc.

Theo Báo Đất Việt

Bảng giáThị trường

VN-Index 741.91 ▼ -0.83 (-0.11%)

 
VN-Index 741.91 -0.83 -0.11%
HNX-Index 93.47 0.51 0.54%
UPCOM 57.39 0.18 0.31%
DJIA 16,038.48 11.43 0.07%
Nasdaq 4,286.74 2.99 0.07%
Nikkei 225 16,122.71 -881.59 -5.47%
FTSE 100 5,632.19 -57.17 -1.02%

BizLIVE - Gặp gỡ