Lá sen, con ếch và “cú nhảy” về công nghệ thông tin của Việt Nam

Lề Phương

07:09 19/08/2016

BizLIVE - “Nếu Việt Nam xây dựng được Thung lũng Silicon cho riêng mình, thì lớp trẻ sau này sẽ không phải đi tìm việc nữa, mà họ có thể tự tạo ra được công ăn việc làm cho bản thân”.

Lá sen, con ếch và “cú nhảy” về công nghệ thông tin của Việt Nam

Ảnh minh họa.

Đây là nhận xét của Tiến sĩ Stefan Hajkowicz – nhà khoa học chủ chốt về chiến lược và tầm nhìn của Cơ quan nghiên cứu công nghiệp và khoa học khối thịnh vượng chung - đưa ra trong Hội thảo những xu thế lớn toàn cầu và tác động tới Việt Nam, do Bộ kế hoạch và đầu tư phối hợp với Đại sứ quán Úc tại Việt Nam tổ chức. 
Cú nhảy của con ếch
Trong bài thuyết trình về các xu thế lớn trên toàn cầu, Tiến sĩ Stefan đặc biệt nhấn mạnh đến sự đột phá của kỹ thuật số với tốc độ tăng gấp nếp. 
Câu nói của nhà sáng lập Gorden Moore của tập đoàn Intel được Tiến sĩ trích dẫn. “Cứ một năm rưỡi, số lượng chip bán dẫn trong mạch tích hợp sẽ tăng gấp đôi với chi phí không đổi ", câu nói sau này được đặt tên là “Định luật Moore”. 
Có thể chính ông cũng không dự tính được lời tiên đoán vô cùng lạc quan bấy giờ lại trở thành kim chỉ nam cho cả thế giới. Nếu số chip không tăng gấp đôi, con người sẽ không biết đến máy tính, điện thoại thông minh… Không có những thiết bị công nghệ ấy, sáng tạo của con người sẽ không được hiện thực hóa, dẫn đến sự trì trệ cả về công nghệ lẫn kinh tế và xã hội.
Trong một so sánh dễ hiểu hơn, Tiến sĩ Stefan nói về một loài lá sen khổng lồ. Chúng có thể gia tăng gấp đôi kích cỡ chỉ sau một đêm. Lá sen bao phủ mặt ao sẽ khiến loài ếch không còn nơi trú ngụ và buộc phải nhảy đi tìm một chiếc ao khác. 
Câu hỏi đặt ra là đến ngày thứ 19, lá sen đã phủ một nửa mặt ao. Vậy đến ngày bao nhiêu lá sen sẽ phủ kín mặt ao? 
“Con ếch có khoảng 14 ngày yên ổn và không cần quan tâm đến chuyện gì xảy ra. Tuy nhiên nó chỉ có 4 ngày để thấy cái ao có gì đó lạ, và vỏn vẹn 2 ngày để nhảy sang ao khác trước khi không còn đường thoát”, ông giải thích. 
“Công nghệ - kỹ thuật số cũng thể hiện xu hướng như vậy”, ông nói. 
Biểu đồ bành trướng với độ dốc cao của lá sen cũng có hình dạng giống với tốc độ phát triển của công nghệ kỹ thuật.  
“Voi cũng phải học khiêu vũ”
Uber là một ví dụ điển hình. Nếu ví Uber như chiếc lá sen, thì thị trường taxi là cái ao và người lái xe taxi hãng truyền thống là con ếch. 
Uber đi lên từ một ứng dụng nhỏ, không có tên tuổi, cánh tài xế không mảy may quan tâm đến nó. Nhưng Uber với sự sáng tạo về công nghệ đã làm xáo trộn thị trường trong một thời gian ngắn, khiến các tài xế taxi trở nên hoang mang và sẽ phải tìm đúng thời điểm để “nhảy”, nếu không sẽ mất cần câu cơm. 
Do đó, sự “tràn lan về kỹ thuật số” hỗ trợ cho các hoạt động kinh doanh sẽ ngày càng phổ biến. Đây cũng là những gì chính phủ Úc đang tạo điều kiện và khuyến khích các doanh nghiệp khai thác. 
“Tại thời điểm này, voi cũng sẽ phải học khiêu vũ,” mỗi quốc gia sẽ phải thay đổi cơ cấu để có thể thích ứng với xu thế biến đổi của tương lai, Tiến sĩ nhấn mạnh. 
Quỹ đạo “đuổi bắt”
Về phần mình, ông Nguyễn Văn Vịnh, Phó Viện trưởng viện chiến lược phát triển, Bộ Kế hoạch và đầu tư chỉ ra Việt Nam còn nhiều nhiệm vụ cần làm trên quỹ đạo “đuổi bắt” với các quốc gia phát triển hơn khác. 
Trên thực tế, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam vẫn còn thua kém nhiều nước trong khu vực như Hàn Quốc, Malaysia, Thái Lan. 
Trong khi đó, tăng trưởng năng suất lại có chiều hướng đi xuống, thay vì phải đi lên như xu hướng chung do có sự hỗ trợ của máy móc, công nghệ. 
Tiến sĩ Stefan chỉ ra rằng quyền năng của công nghệ thông tin đã làm thay đổi cục diện năng suất lao động công nghiệp của nhiều nước trong giai đoạn 1750 – 1850, dựng lên chân dung rõ ràng của cả “người thắng” và “kẻ thua”. 
Tăng trưởng năng suất lao động của Việt Nam có xu hướng giảm.
“Chúng ta phải làm sao để khiến cho lực lượng lao động có thể kết nối với công nghệ thông tin, để họ xây dựng những ngày công nghiệp của tương lai, như trường hợp của Singapore. Nếu Việt Nam xây dựng được Thung lũng Silicon cho riêng mình, thì lớp trẻ sau này sẽ không phải đi tìm việc nữa, mà họ có thể tự tạo ra được công ăn việc làm cho bản thân”, vị tiến sĩ chốt lại. 
“Ếch ngồi đáy giếng”
Vấn đề đặt ra là những nhà hoạch định chính sách của Việt Nam có ý thức được điều này hay không, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đặt câu hỏi. 
“Công nghệ mang lại cơ hội rất lớn, nhưng cũng mang lại thách thức. Không vượt qua được nó, Việt Nam sẽ rơi vào nhóm tụt hậu, không còn cơ hội vươn lên đuổi kịp những nước đã bỏ xa”, bà nói. 
“Thẳng thắn mà nói, các vấn đề về phát triển công nghệ thông tin đã được nêu lên nhiều lần. Nhưng những phản ứng từ các cấp, thể hiện ở chính sách, còn rất mờ nhạt”, vị chuyên gia nhận xét. 
 Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan.
Ở tầng thứ hai là tầng lớp tri thức. Nhiều người có những nghiên cứu hay, nhưng chỉ dừng ở trên giấy, để ở bàn làm việc của các bộ ngành. Họ không hành động quyết liệt, tích cực, để hiện thực hóa sản phẩm, mang chúng lan tỏa ra cộng đồng. 
Những sáng kiến riêng lẻ đó phải được tập hợp lại, trở thành một khuôn khổ chính sách, một định hướng cho phát triển chung. “Nhà nước phải đầu tư vào đó, chứ không thể phó mặt chúng nó một vài người riêng lẻ đó làm được tác động cho xã hội”, bà nhấn mạnh.
Nếu để họ chán nản, họ sẽ mang những sáng kiến đó sang nước khác, để chúng được biến thành hình, phục vụ cho cộng đồng, thậm chí kể cả khi đó không phải là người dân Việt Nam. 
“Có vẻ chính sách của Việt Nam chưa đi theo hướng khuyến khích sự sáng tạo. Gần đây nhất là Điều 292 trong Bộ luật hình sự. Rõ ràng đây là sửa đổi đi ngược lại xu hướng khuyến khích công nghệ”, bà Phạm Chi Lan nhận định. 
Đương nhiên trong lúc thực hiện trên thực tế sẽ có mặt tiêu cực, nhưng nhiệm vụ của nhà nước là chặn tiêu cực, chứ không phải là chặn luôn cả mặt tích cực của kỹ thuật số. 
“Tiến sĩ Stefan có nói đến hình ảnh con ếch nhảy vọt lên để tìm một chân trời mới, nhưng tôi nghĩ rằng Việt Nam vẫn là ếch ngồi đáy giếng, và chưa sẵn sàng thoát ra khỏi đáy giếng của mình”, bà Phạm Chi Lan đưa ra lời nhận xét. 

LỀ PHƯƠNG

BizLIVE - Gặp gỡ