TPP với tiêu chuẩn lao động ở Việt Nam

Hoàng Nam

16:02 11/05/2015

Theo tờ Washington Post, việc ký kết TPP là tín hiệu tốt cho lao động Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng những lợi ích này có thể không đến được với người công nhân và những hạn chế về tiêu chuẩn lao động sẽ kìm hãm tiến trình gia nhập của Việt Nam.

TPP với tiêu chuẩn lao động ở Việt Nam

Ảnh minh họa.

Thông qua thị trường Việt Nam và tập đoàn Nike, tờ Washington Post đã phân tích cho những ảnh hưởng từ TPP đến các nước thành viên và các công ty đa quốc gia.

Tập đoàn Nike không chỉ nổi tiếng về thời trang thể thao mà còn gây ấn tượng bởi chiến lược tập trung vào thiết kế, quản lý và marketing thay vì đầu tư mở rộng nhà máy sản xuất. Hầu hết những sản phẩm của Nike được “sản xuất theo hợp đồng” (thuê ngoài- outsource) tại những cơ sở sản xuất (chuỗi cung ứng) ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, nhằm tiết kiệm chi phí.

Tuy nhiên, hậu quả là đã có nhiều vụ bê bối liên quan đến điều kiện sản xuất không đạt tiêu chuẩn, trả lương quá thấp… đã xảy ra tại những nhà máy hợp đồng này của Nike.

Theo nhiều chuyên gia, đây là một mặt trái của quá trình toàn cầu hóa. Khi xu thế “thuê ngoài” của các tập đoàn đa quốc gia tăng cao, những nước kém phát triển sẽ chạy đua để giữ mức lương tiêu chuẩn thấp nhằm cạnh tranh thu hút nhà đầu tư.

Với mong muốn hoàn thành TPP khi gần hết nhiệm kỳ, Tổng thống Obama trong chuyến thăm trụ sở Nike tại Oregon có thể sẽ thúc đẩy Nike “làm sạch” chuỗi cung ứng của mình. Bên cạnh đó, việc gia nhập TPP sẽ thúc đẩy các thành viên phải thực hiện chặt chẽ hơn những quy định tiêu chuẩn về lao động.


Tổng thống Mỹ Barack Obama tại Oregon ngày 7/5/2015

Theo Washington Post, khoảng 1/3 tổng số công nhân sản xuất sản phẩm của Nike làm việc tại Việt Nam. Luật Lao động và những tiêu chuẩn làm việc tại đây theo nhiều chuyên gia là vẫn còn yếu. Nếu Việt Nam gia nhập TPP, sản phẩm Nike từ Việt Nam sẽ có lợi thế khi được miến giảm thuế vào thị trường Mỹ.

Ngoài ra, tập đoàn Nike sẽ được gia tăng quyền bảo vệ sở hữu trí tuệ nhằm chống lại hành vi sản xuất hàng giả tại đây. Bên cạnh đó, Nike cũng có thể khởi kiện ra tòa án quốc tế nếu cảm thấy bị đối xử bất bình đẳng so với những công ty nội địa khác. Hơn nữa, những công ty dịch vụ tài chính Mỹ sẽ có khả năng tiếp cận nhiều hơn tới thị trường Việt Nam khi chính phủ đang dần mở cửa và ngành ngân hàng đang được tái cơ cấu.

Với những thay đổi trên, các tập đoàn đa quốc gia Mỹ sẽ được bảo vệ tốt hơn và cảm thấy thoải mái khi kinh doanh tại những nước thành viên TPP. Tờ Washington Post nhận định rằng điều này sẽ dẫn đến một xu thế đầu tư lớn vào sản xuất giày dép và may mặc tại Việt Nam.

Trái ngược lại, ngành sản xuất giày dép và may mặc tại một số nước sẽ bị suy giảm như Trung Quốc, Trung Mỹ và Pakistan. Ngoài nguyên nhân TPP, chi phí lao động tại các thị trường này tăng cao cùng với những quy định ngày càng chặt chẽ về sản xuất “thuê ngoài” đã khiến giảm sức thu hút tại đây.

Nếu điều này là đúng, mức lương tại những quốc gia đang giảm sức hút như trên sẽ hạ dần, trong khi tiền lương tại những thị trường như Việt Nam sẽ tăng lên. Trên thực tế, tờ Washington Post cho rằng mức lương tại Việt Nam đã tăng lên từ trước khi TPP được thực hiện. Nguyên nhân là do một số thỏa thuận thương mại đã được ký kết trước đó, qua đó ảnh hưởng tích cực đến thị trường sản xuất. Ngày càng có nhiều công nhân chuyển từ khu vực sản xuất bất hợp pháp, nhỏ lẻ sang khu vực sản xuất chính thức.

Với những minh chứng trên, nhiều chuyên gia kinh tế tin rằng sự gia tăng các hiệp định thương mại sẽ làm người lao động tại các quốc gia đang phát triển được hưởng lợi. Tuy nhiên, chuyên gia Gary Burtless của Viện Brookings, tại Việt Nam tiêu chuẩn lao động còn thấp và có thể những lợi ích từ TPP sẽ không đến được với người công nhân.

Theo Wasington Post, các hiệp định thương mại cần được thực hiện với điều kiện đảm bảo quyền lợi kinh tế cũng như tiêu chuẩn cơ bản của người lao động. Với những tuyên bố chính thức của Tổng thống Obama gần đây, Wasington Post cho rằng một danh sách các tiêu chuẩn quốc tế sẽ được liệt kê trong một thỏa thuận phụ riêng biệt với TPP

Mặc dù vậy, Bộ trưởng Lao động Mỹ Tom Perez vẫn chưa tuyên bố rõ liệu khi nào các điều kiện này cần phải tuân thủ một cách đầy đủ

“Chúng tôi sẽ không ép Việt Nam trở thành Đức (nổi tiếng về tính kỷ luật) qua một đêm. Chúng tôi mong muốn một loạt những cải cách và việc loại bỏ hàng rào thuế quan để Việt Nam có hệ thống kinh tế tốt hơn" - ông Tom Perez


Bộ trưởng Lao động Mỹ Tom Perez

Nếu TPP hoạt động như các hiệp định thương mại trước đây, tiến độ thực hiện các tiêu chuẩn lao động sẽ không quá nhanh. Các hiệp định thương mại của Mỹ trong những năm gần đây được xây dựng dựa trên những quy định mạnh mẽ về quyền lao động và đã đem lại một số hiệu quả. Tuy nhiên, quá trình thực hiện tư pháp tại hầu hết các hiệp định thương mại đều rất chậm và còn yếu, đặc biệt là những quy định về tiêu chuẩn lao động.

Mặc dù các công ty có quyền khởi kiện chính phủ về bất bình đẳng trong thương mại, nhưng các lao động thì không có quyền này. Ngoài ra, các tập đoàn phải làm đơn xin chính phủ của họ đứng ra bảo vệ quyền lợi nhân danh những công ty này. Sau đó là một khoảng thời gian chờ đợi phê duyệt, thanh tra, lập hồ sơ…

Vì những lý do trên, các chuyên gia hoạt động xã hội cho rằng cách tốt nhất để đảm bảo các nước thành viên cam kết thực hiện nghiêm túc quyền lao động là yêu cầu các quốc gia thực hiện một số quy định trước khi hiệp định có hiệu lực. Theo Liên đoàn Lao động Mỹ (AFL-CIO), nếu một quốc gia muốn ký thỏa thuận thương mại với Mỹ, thì cần cải cách luật pháp và thông lệ lao động cho phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.

Các chuyên gia đang chờ đợi xem Nhà Trắng sẽ làm thế nào để nâng cao tiêu chuẩn lao động tại các quốc gia tham gia đàm phán TPP.

Theo NDH

BizLIVE - Gặp gỡ