Thứ trưởng Nguyễn Hồng Trường: Suất đầu tư đường BOT cao vì “cõng” thêm lãi ngân hàng

Mạnh Nguyễn

09:24 10/06/2016

BizLIVE - "Đúng là suất BOT cao hơn. Theo Quyết định 108 quy định vốn chủ sở hữu của chủ đầu tư chiếm 10 – 15% khiến suất tiền vay rất lớn. Hiệu suất đầu tư phải cõng thêm lãi suất ngân hàng do đó cao hơn 1,2 – 1,4 lần so với suất đầu tư trung bình".

Thứ trưởng Nguyễn Hồng Trường: Suất đầu tư đường BOT cao vì “cõng” thêm lãi ngân hàng

Ảnh minh họa.

Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Hồng Trường đã cho biết như vậy tại tọa đàm “Minh bạch - Hiệu quả BOT, bằng cách nào?” vừa được tổ chức ngày 9/6.
Suất đầu tư cao vì cõng lãi ngân hàng
Trong 5 năm (2011-2015), tổng nguồn vốn đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông do Bộ Giao thông vận tải quản lý đã lên đến 444.040 tỷ đồng, trong đó, huy động nguồn vốn tư nhân là 186.660 tỷ đồng (chiếm 42%).
Có tổng số 62 dự án theo hình thức hợp đồng BOT và BT. Trong đó, có 26 dự án với tổng mức đầu tư 74.806 tỷ đã hoàn thành và đưa vào khai thác. Chưa kể có 18 dự án với tổng mức đầu tư 37.212 tỷ đồng được đưa vào khai thác trong giai đoạn 2011-2015, nhưng khởi công trước năm 2011.
Việc phát triển các dự án đường BOT được dư luận đánh giá đã giúp việc đi lại của người dân thuận lợi, tiết kiệm chi phí; tạo “cú hích” phát triển kinh tế - xã hội nhiều địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh đó còn tồn tại nhiều bất cập, trong đó có vấn đề suất đầu tư đường quá cao.
Ông Võ Đại Lược - Nguyên Viện trưởng Viện trưởng Viện Kinh tế và chính trị thế giới đặt vấn đề, tại sao chi phí đầu tư vào làm cầu đường ở Việt Nam lại cao đến thế? “Ở Việt Nam, chi phí xây đường trung bình lên tới con số 'khủng khiếp' 20 triệu USD/km, cao hơn ở Mỹ và Trung Quốc”, ông Lược nói.
Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Hồng Trường khi trả lời vấn đề này thừa nhận: Đúng là suất đầu tư BOT cao hơn.
 Ông Nguyễn Hồng Trường - Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải. Ảnh: Tiền Phong 
Ông Trường lý giải: Theo Quyết định 108 quy định vốn chủ sở hữu của chủ đầu tư chiếm 10 – 15% khiến suất tiền vay rất lớn. Hiệu suất đầu tư phải cõng thêm lãi suất ngân hàng do đó cao hơn 1,2 – 1,4 lần so với suất đầu tư trung bình.
Ngoài ra, theo ông Trường, tiền giải phóng mặt bằng (GPMB) đưa vào BOT cũng làm đội vốn lớn, có dự án giải phóng mặt bằng tương đương làm dự án. Ông Trường dẫn ví dụ: Dự án BOT Pháp Vân – Cầu Giẽ có tổng vốn đầu tư 4.000 tỷ đồng, GPMB khoảng 2.200 tỷ đồng.
Cũng theo Thứ trưởng, có hai vấn đề lớn đó là minh bạch trong đầu tư các dự án BOT và minh bạch thu phí. Về minh bạch suất đầu tư thì suất đầu tư BOT tương tự suất đầu tư dự án nhà nước, từ thiết kế, lập dự toán đều được các cơ quan thẩm định, phê duyệt. 
Hôm 2/6 khi tham dự tọa đàm liên quan đến BOT, trước ý kiến cho rằng nhà đầu tư khai "khống" tổng mức đầu tư, ông Trường khẳng định: Nhà đầu tư chỉ việc thực hiện nên không có chuyện đội vốn.
Ông Trường cũng cho biết, vì sao suất đầu tư BOT thường cao hơn 80 - 90% vốn các dự án ngân sách vì các dự án BOT phải sử dụng vốn vay tín dụng nên chi phí lãi suất ngân hàng lớn. Còn phương thức đầu tư, xây dựng đều như nhau.
Quy định chủ đầu tư chỉ cần 10-15% vốn gây bất cập
Theo quy định của nhà nước, số vốn tối thiểu khi nhà đầu tư tham gia BOT chỉ cần từ 10 - 15% đang gây tranh cãi. Nhiều chuyên gia cho rằng, với quy định về vốn tự có như vậy, nhà đầu tư có thể tay không làm BOT.
Ông Bùi Danh Liên, Chủ tịch Hiệp hội vận tải Hà Nội nói với BizLIVE: Việc nhà đầu tư phải đi vay quá nhiều để làm dự án khiến suất đầu tư các đường cao tốc tăng cao, thời gian thu phí vì thế bị kéo dài.
“Tôi nghĩ cần xem xét lại quy định về số vốn tối thiểu trên. Vì ưu điểm của hình thức BOT (xây dựng, kinh doanh, chuyển giao) là khai thác nguồn vốn đầu tư nhàn rỗi từ tư nhân. Tuy nhiên thực tế, các dự án này lại chủ yếu trông chờ vào nguồn vay tín dụng từ các ngân hàng, khiến cả Nhà nước và người dân đều phải gánh lãi (thông qua trả phí đường bộ)”, ông Liên cho biết.
Ông Bùi Danh Liên cho rằng, đối với chủ đầu tư có số vốn quá ít ỏi như vậy thì nên chuyển sang đầu tư theo hình thức khác, chứ không thể tham gia BOT rồi bắt người dân gánh lãi ngân hàng.
Chia sẻ về vấn đề này, TS. Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương nhận định: Nhà đầu tư không có nhiều vốn chủ sở hữu mà chủ yếu đi vay ngân hàng, họ vừa rủi ro ít, vừa thu lợi nhiều. Có thể nói là nhà đầu tư “tay không bắt giặc”. 
Theo ông Cung, có nhiều cách tốt hơn như nhà nước phát hành trái phiếu Chính phủ để đầu tư. Đó là một cách tốt hơn, quản lý minh bạch hơn. Đằng nào cũng là vốn vay, nhưng lãi suất trái phiếu Chính phủ chắc chắn thấp hơn lãi suất tại các dự án BOT.
“Tôi không phản đối BOT, tôi cho rằng BOT là một cách tốt, nhưng chỉ là bổ sung thêm trong vốn của nhà nước để đầu tư phát triển hạ tầng. Chứ BOT không phải đóng một vai trò chính”, TS. Cung nói. 
Thực tế hiện nay cho thấy, hầu hết các nhà đầu tư BOT hiện nay đều vay số vốn ngân hàng rất lớn để thực hiện dự án. Như với trường hợp Công ty Tasco, theo báo cáo tài chính quý I/2016, tổng tài sản đạt 7.480 tỷ đồng. Tuy nhiên, số tài sản này lại chủ yếu đến từ các khoản vay nợ tài chính ngắn và dài hạn.
Trong đó, nợ phải trả của Tasco chiếm 5.653 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu chỉ đạt 1.827 tỷ đồng. Tức là tài sản đi vay đang gấp 3 lần vốn sở hữu. 
Các khoản vay của Tasco chủ yếu phục vụ đầu tư cho các dự án BOT. Số tiền vay ngân hàng chiếm tới 85% là  tổng mức đầu tư. Toàn bộ số tiền lãi vay ngân hàng này đều được tính vào tổng mức đầu tư dự án, sau đó được chia ra số năm tương ứng để thu phí hoàn vốn.
Như vậy, các doanh nghiệp BOT đang chỉ giữ vai trò trung gian, vừa hưởng lợi thực hiện dự án có lợi vừa không chịu áp lực trả vốn vay do nguồn thu phí.
Để giải quyết vấn đề này, đảm bảo lợi ích cho người dân khi sử dụng đường BOT, có ý kiến cho rằng cần phải nâng quy định vốn tự có của doanh nghiệp đầu tư BOT lên khoảng 60%. Doanh nghiệp buộc phải có năng lực tài chính mới cho thực hiện dự án.

MẠNH NGUYỄN