Nỗi lo lạm phát thấp

Hoàng Phương

07:43 10/10/2015

Lạm phát chưa bao giờ thấp như thế ở Việt Nam, chỉ 0,4% theo cách tính của Việt Nam, thậm chí là 0% theo cách tính của thế giới nói chung.

Nỗi lo lạm phát thấp

Ảnh minh họa.

Luôn là cụm từ “kỷ lục” được nhắc tới trong thời gian gần đây sau các con số thống kê về chỉ số giá tiêu dùng (CPI) được công bố. Tháng 9 này, tức là vào thời điểm nền kinh tế đã đi qua được 2/3 chặng đường của năm, thì việc lạm phát thấp ở mức kỷ lục tiếp tục được nhắc tới.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tháng 9/2015, CPI giảm 0,21% so với tháng trước. Đây là tháng thứ hai liên tiếp, kể từ tháng 8/2015, và là lần thứ 4 trong năm, CPI giảm so với tháng trước. Đầu năm, tháng 1 và tháng 2/2015, CPI tương ứng giảm 0,24% và 0,05% so với tháng trước.

Câu chuyện lại một lần nữa lặp lại. Nếu như trong hai tháng đầu năm, “kỷ lục” được xác lập là chưa bao giờ có chuyện CPI lại giảm trong tháng có kỳ nghỉ Tết, cả Dương lịch và Âm lịch, thì trong hai tháng 8 và 9, mọi diễn biến của CPI cũng trái ngược quy luật. Cụ thể, 10 năm qua, CPI tháng 9 luôn tăng so với tháng trước, trong đó mức tăng cao nhất thuộc về tháng 9/2012 – tăng 2,2%. Trong khi đó, so với tháng 12 năm trước, mức tăng 0,4% của CPI tháng 9 năm nay cũng tiếp tục thấp ở mức kỷ lục. Năm 2008, CPI tháng 9 tăng tới 21,87% so với tháng 12/2007. Con số này của tháng 9/2011 là 16,63% (so với tháng 12/2010). Đây là hai năm có lạm phát cao nhất trong vòng 10 năm trở lại đây.

Các tính toán cho thấy, ở một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, mức lạm phát phải ở mức 6-7% thì mới có được tăng trưởng cao
Sau 9 tháng, CPI chỉ tăng 0,4% so với cuối năm 2014, cũng có nghĩa là lạm phát theo cách tính của Việt Nam tới thời điểm này mới chỉ là 0,4%, cách quá xa mục tiêu điều hành 5% trong năm nay. Còn nếu tính theo thông lệ quốc tế thì thậm chí lạm phát không hề nhúc nhích, bởi so với cùng kỳ, CPI tháng 9 năm nay “bằng 100%” so với cùng kỳ năm trước. Nếu tính bình quân, CPI bình quân 9 tháng qua tăng 0,74% so với cùng kỳ, cũng là một mức tăng rất thấp, chưa tới 1%. Đây cũng được coi là mức thấp kỷ lục.

Bờ vực thiểu phát, giảm phát?

Lạm phát thấp thì dân mừng, bởi nó có nghĩa giá cả hàng hóa không tăng, lợi cho chi tiêu. Tuy vậy, với việc CPI tháng 9 lần đầu tiên giảm so với tháng trước trong vòng 10 năm qua, và với việc lạm phát mới đang ở mức 0,4% sau 9 tháng, có quan điểm cho rằng, nên đặt vấn đề thiểu phát ở Việt Nam. Thậm chí tờ Finalcial Times còn dẫn các số liệu thống kê về việc CPI tăng âm trong tháng 9/2015 để “liệt” Việt Nam vào nhóm các quốc gia đang mấp mé bờ vực giảm phát, trong đó có Nhật Bản và Anh.

Ông Dominic Rossi, Giám đốc Đầu tư của Công ty Fidelity Worldwide Investment, đã gọi tên xu hướng này là “làn sóng giảm phát thứ ba”, miêu tả một đợt sụt giảm nhu cầu, giá hàng hóa và chi phí sản xuất. Nhìn vào thuần túy số liệu, điều này có vẻ là sự thật. Bởi Việt Nam lâu nay luôn bị “vùng vẫy” trong lạm phát cao, chứ chuyện lạm phát quá thấp như hiện nay là “xưa nay hiếm”.

Mặc dù vậy, ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê khẳng định, lạm phát thấp ở Việt Nam chủ yếu là do giá cả hàng hóa cả trên toàn cầu và Việt Nam giảm, tức là do chi phí giảm chứ không phải do tổng cầu giảm. Lạm phát cơ bản vẫn đang ở mức 2-3%, chưa kể kinh tế vẫn tăng trưởng tương đối cao, nên không có chuyện thiểu phát, càng chưa phải lo đến giảm phát.

Có quan điểm tương tự, ông Eric Sidwick, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) khẳng định, “còn xa Việt Nam mới đi đến tình trạng giảm phát” và rằng “Việt Nam không phải lo về chuyện này”.

Theo lý giải của ông Eric Sidgwick, nguyên nhân chủ yếu khiến lạm phát ở Việt Nam rất thấp là vì giá cả hàng hóa giảm, nhất là giá dầu và chi phí sản xuất – kinh doanh đi xuống. “Với việc tăng trưởng tín dụng và chi tiêu tiêu dùng đang tăng, lạm phát trong những tháng cuối năm có thể tăng lên, tạo áp lực cho lạm phát năm 2016”, ông Sidwick nhận định. Các số liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy, xu hướng hồi phục của nền kinh tế đã trở nên rõ nét hơn. Chín tháng đầu năm, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 10,1%, cao hơn rất nhiều con số 5,3% và 6,7% của cùng kỳ các năm 2013 và 2014.

Vào thời điểm bài báo này lên khuôn, số liệu về tăng trưởng GDP 3 quý đầu năm chưa chính thức được công bố, song lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư tự tin khẳng định, đây sẽ là con số cao hơn nhiều so với cùng kỳ hai năm trước. Cả năm, khả năng đạt mức tăng trưởng 6,5% là khá lớn, cao hơn mục tiêu tăng trưởng 6,2% trong năm nay.

Cả hai ngân hàng quốc tế là ADB và WB cũng cùng có cái nhìn lạc quan về tăng trưởng GDP của Việt Nam trong năm nay, với mức dự báo mới nhất của ADB là 6,5%. Con số trong năm tới là 6,6%, trong khi Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang dự thảo Kế hoạch Phát triển kinh tế – xã hội năm 2016 với mục tiêu tăng trưởng 6,7% – tức là đã cao hơn con số được đưa ra cách đây khoảng 1 tháng.

Bẫy lạm phát và tăng trưởng

Theo cách tính của Việt Nam, lạm phát tính tới thời điểm này mới chỉ ở mức 0,4%
Một tháng trước đây, khi CPI tháng 8/2015 giảm 0,07% so với tháng trước và chỉ tăng 0,61% so với tháng 1/2014, DOANH NHÂN đã đề cập câu chuyện bẫy lạm phát và tăng trưởng. Bởi các tính toán cho thấy, ở một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, mức lạm phát phải ở mức 6-7% thì mới có được tăng trưởng cao. Lạm phát thấp, thậm chí quá thấp như hiện nay sẽ khó có thể tạo động lực cho sản xuất – kinh doanh, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Ông Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế – tài chính cũng đã từng bất chấp việc khá nhiều chuyên gia mừng vui khi lạm phát đang ở mức thấp nhất trong vòng hơn một thập kỷ qua, mà không giấu giếm mối quan ngại về nguy cơ nền kinh tế Việt Nam rơi vào giảm phát, thay vì nguy cơ lạm phát cao quay trở lại.

Theo phân tích của ông Độ, để nền kinh tế tránh xa được vùng giảm phát thì tốc độ tăng trưởng kinh tế cần phải cao hơn 6,5%. “Nếu tăng trưởng GDP chỉ ở mức 6-6,25%, xác suất nền kinh tế rơi vào tình trạng giảm phát là rất lớn”, ông Độ cảnh báo.

Nếu tăng trưởng kinh tế năm nay ở mức 6,5% như dự báo và đạt 6,7% như dự kiến trong năm 2016, thì càng có thêm căn cứ để khẳng định Việt Nam sẽ không bị rơi vào vòng xoáy giảm phát. Lạm phát thấp mà tăng trưởng vẫn cao khiến người dân Việt Nam sẽ hưởng được trọn vẹn trái ngọt của tăng trưởng. Tuy vậy, nỗi lo về thiểu phát, giảm phát thì vẫn còn đó. Những rủi ro của nền kinh tế vẫn tiềm ẩn khi mà những động lực cho tăng trưởng kinh tế không đủ mạnh. Trao đổi về điều này, chuyên gia kinh tế cao cấp Cao Viết Sinh cho rằng, chuyện lạm phát thấp hiện nay chỉ mang tính thời điểm. “Trong ngắn hạn thì vẫn có thể có chuyện lạm phát rất thấp mà vẫn có tăng trưởng, còn về lâu dài, ở một nền kinh tế như Việt Nam, vẫn cứ phải có một mức lạm phát hợp lý thì mới có tăng trưởng cao”, ông Sinh nói.

Mức lạm phát hợp lý ở đây là khoảng 6-7%. Chỉ khi đó mới kỳ vọng tăng trưởng kinh tế của Việt Nam bật lên mức 7% như những năm trước đây, còn nếu không sẽ tiếp tục “vùng vẫy” trong vùng tăng trưởng trên dưới 6%. Và khi ấy, cùng với các điểm nghẽn cố hữu của nền kinh tế, nếu không kịp thời cải cách, Việt Nam sẽ rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Theo Báo Diễn đàn Doanh nghiệp