“Nâng sức hút nội lực để hấp dẫn các công ty Hoa Kỳ”

Mạnh Nguyễn

11:46 26/05/2016

BizLIVE - BizLIVE vừa có cuộc trao đối với chuyên gia kinh tế Nguyễn Trần Bạt, Chủ tịch Công ty InvestConsult Group về tác động chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Obama đến quan hệ thương mại và đầu tư song phương Việt-Mỹ.

“Nâng sức hút nội lực để hấp dẫn các công ty Hoa Kỳ”

Ông Obama dừng chân ở cổng làng Mễ Trì Thượng (Nam Từ Liêm, Hà Nội), nói chuyện với một chủ quán trà đá và người dân trước khi bay vào TP HCM. Ảnh: Reuters

Ông đánh giá như thế nào về quan hệ Việt – Mỹ và chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Mỹ Obama?
Tôi cho rằng quan hệ với Mỹ là một hướng quan hệ quốc tế mà nó đem lại cho Việt Nam sự đột phá cả về kinh tế lẫn xã hội. Sự khắt khe của Mỹ trong các lĩnh vực hợp tác, trong đó có kinh tế đặt cho Chính phủ chúng ta một thách thức, buộc chúng ta phải cải cách thể chế kinh tế.
Do nhu cầu phát triển nội tại của nền kinh tế Việt Nam và của xã hội Việt Nam, cải cách là cấp bách. Đòi hỏi cải cách là do sức trưởng thành của nền kinh tế Việt Nam, đồng thời nó là đòi hỏi thỏa mãn các điều kiện để hợp tác quốc tế, trong đó hợp tác quốc tế với Mỹ là một trong những đòi hỏi hợp tác nhiều thách thức nhất.
  Chuyên gia kinh tế Nguyễn Trần Bạt
Tôi nghĩ rằng, đấy là một bài thi trong việc thực hiện các cải cách thể chế kinh tế, điều này làm cho Chính phủ, Nhà nước, nhân dân chúng ta hiểu được những lý do thực tế nào mà lại nhiều đòi hỏi phải cải cách đến như vậy. 
Đến giờ có thể nói rằng người Việt Nam đã chủ động nhận thức được rằng những đòi hỏi như vậy là khách quan, là mềm dẻo, những đòi hỏi như vậy có thể mạnh dạn thương lượng giữa chính phủ chúng ta với các chính phủ tham gia vào quá trình này, đặc biệt là Chính phủ Mỹ.
Hiện nay, Việt Nam là thị trường của hàng hóa Mỹ và Mỹ là thị trường của hàng hóa chúng ta. Mối quan hệ này cần có sự xúc tiến chính trị để tăng cường độ tin cậy hợp tác và tin cậy đầu tư. Và chuyến thăm của ông Obama là dấu hiệu quan trọng nhất trong các hoạt động có chất lượng xúc tiến chính trị. Đấy là ý nghĩa thực tế của chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Mỹ.
Theo ông thì chuyến thăm này đem lại lợi ích gì cho Việt Nam về khía cạnh kinh tế?
Rất khó có thể trả lời một cách cụ thể là Tổng thống Mỹ mang lại cái gì cụ thể. Tuy nhiên, sự đến thăm của ông Obama dường như là một khẳng định về mặt chính trị của nhà nước hợp chủng quốc Hoa Kỳ đối với Việt Nam. 
Sự thừa nhận nào của Chính phủ Mỹ đối với Việt Nam cũng đều có lợi, bởi vì hầu hết các nhà đầu tư đều đến từ Phương Tây mà trong một chừng mực nào đó họ chịu ảnh hưởng của những tiêu chuẩn Hoa Kỳ về kinh tế, họ là những người đã được huấn luyện theo tiêu chuẩn của nền kinh tế Hoa Kỳ.
Đặc biệt, nếu đó là sự thừa nhận ở mức Tổng thống Hoa Kỳ đối với nền kinh tế Việt Nam thì Việt Nam lại càng có thuận lợi trong việc thu hút đầu tư từ các nhà đầu tư phương Tây.
Không có một nền giáo dục tốt, không cung cấp được những nguồn nhân lực tốt phù hợp với đòi hỏi của sản xuất thì còn lâu Việt Nam mới trở thành một nền kinh tế hấp dẫn. 
Không có nền giáo dục tốt, không cung cấp nhân lực tốt, Việt Nam khó thu hút đầu tư
Tháp tùng chuyến thăm của Tổng thống Obama có nhiều doanh nghiệp, xét về khía cạnh kinh tế, Việt Nam có lợi gì trong thu hút đầu tư không, thưa ông?
Tổng thống dẫn một hay vài trăm doanh nghiệp để cấu tạo thành đoàn của mình, cái đấy cũng quan trọng nhưng không phải chỉ có thành phần ấy mới quan trọng. Đã có nhiều công ty Mỹ có mặt ở Việt Nam rồi.
Họ đôi khi cũng bế tắc vì không tìm ra các lối thoát phát triển. Việc tìm ra những cơ hội tiêu thụ hàng hóa của các công ty Mỹ là những sự phát hiện kinh tế có thể thuận lợi ở Việt Nam. Chúng ta cần cải cách kinh tế để tận dụng điều này.
Các công ty Mỹ mới đến Việt Nam họ phải tìm cơ hội kinh doanh, họ không bao giờ mở ngay cái gì. Có thể, họ xin mở một văn phòng đại diện, họ xin mở một công ty, thậm chí họ mua một công ty nào đó có sẵn và những dự án nghiêm túc có khi hàng năm họ mới bỏ vốn.
Trước đây tôi đã từng làm việc với Intel, 5 năm trước khi họ chính thức vào Việt Nam, họ đã để ý đến Việt Nam. Tuy nhiên, sau khi họ tìm hiểu, họ đã chọn Trung Quốc. Chúng ta thua trong một cạnh tranh về nhân lực về cơ sở hạ tầng với Trung Quốc.
Những người tuyển dụng ở Mỹ không tìm được nhân công có thể trả lương cao ở ta. Không có nhân công cao nên chúng ta không thể có các dự án khoa học hoặc công nghệ lớn được.
Cái đó làm cho Việt Nam thành ra một thị trường rất hẹp và thấp. Hẹp và thấp về phương diện sản xuất là một trong những nhược điểm lớn. Chúng ta phải nâng cao năng lực của thị trường nhân công. 
Việc thành lập trường đại học Fullbright chứng minh một thực tế rằng chúng ta đã thức tỉnh về vấn đề giáo dục nhân lực. Tuy nhiên phải nói rằng chúng ta vẫn thiếu một quan niệm đầy đủ và đi trước về vấn đề cải cách giáo dục.
Không có một nền giáo dục tốt, không cung cấp được những nguồn nhân lực tốt phù hợp với đòi hỏi của sản xuất thì còn lâu Việt Nam mới trở thành một nền kinh tế hấp dẫn. 
Hiện nay chúng ta nhặt nhạnh, cố gắng thống kê những dấu hiệu có lợi, mà không thấy việc cần làm là phân tích những quan hệ kinh tế cụ thể như biểu hiện khái quát của các khuynh hướng kinh tế trong thời kỳ phát triển.
Ông có thể chia sẻ kinh nghiệm để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các quỹ đầu tư?
Tôi đã từng làm giám đốc một quỹ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, là quỹ cung cấp nền tài chính cho các đầu tư dọc sông Mekong, từ Trung Quốc cho đến Campuchia. Các quỹ là những người đi bán dạo các dịch vụ tài chính, bao gồm cả cung cấp vốn lẫn quản lý vốn.
Các quỹ là những tổ chức cần phải có, nó hoạt động càng nhộn nhịp bao nhiêu thì càng xác định là nhu cầu tài chính càng lớn bấy nhiên. Nhu cầu tài chính là một biểu hiện khách quan của các nhu cầu phát triển, nếu các quỹ nhiều thì chứng tỏ là thị trường chúng ta hấp dẫn các nhà đầu tư, các quỹ thường là những nhà tiền trạm cho các đầu tư.
Chính sách thì không phải nhạy cảm, mà chính sách thì phải đúng đắn bởi chính sách đúng đắn mới là chính sách ổn định. Đúng đắn là thuộc tính cần có của chính phủ, còn nhạy cảm là thuộc tính của người điều hành các quỹ tài chính. Chính sự đúng đắn hấp dẫn họ chứ không phải sự thay đổi một cách nhạy cảm hấp dẫn họ.
“Tất cả các con ruồi đều nhạy cảm với bữa cỗ”
Ông có thể nêu những đặc điểm gì quan trọng nhất, khu biệt nhất để nói về các nhà đầu tư Hoa Kỳ mà Việt Nam cần lưu tâm?
Hoa Kỳ là một quốc gia có một hệ thống chính sách kinh tế, có một hệ thống pháp luật có năng lực bao quát rộng nhất đến tất cả các miền lãnh thổ khác. Thích nghi được, thỏa mãn được các điều kiện của nền luật pháp Hoa Kỳ là một thách thức, nếu qua được chúng ta sẽ có rất nhiều cơ hội để hợp tác với các nền kinh tế khác.
Không có cách gì thuyết phục các nhà đầu tư nếu tình thế kinh tế của chúng ta không thuyết phục. Tìm một cách chủ động tác động vào các nhà đầu tư là sai, hãy tìm cách tự cải thiện năng lực nền kinh tế của Việt Nam, hãy nâng sức hút của nội lực để tự các doanh nghiệp Hoa Kỳ tìm đến chúng ta. Không cần phải lôi kéo làm gì vì “tất cả các con ruồi đều nhạy cảm với bữa cỗ”.
Xin cám ơn ông!

MẠNH NGUYỄN