“Kinh tế Việt Nam vẫn đang phát triển theo mô hình của một nước nghèo”

Xuân hạ

10:30 21/10/2016

BizLIVE - Đánh giá mô hình phát triển kinh tế của Việt Nam, ông Nguyễn Xuân Thành cho rằng nền kinh tế vẫn còn phụ thuộc quá nhiều vào tiêu dùng và tín dụng tiêu dùng, trong khi đầu tư và tín dụng cho sản xuất vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

“Kinh tế Việt Nam vẫn đang phát triển theo mô hình của một nước nghèo”

Ông Nguyễn Xuân Thành, Giám đốc chương trình Giảng dạy kinh tế Fulbright.

Tại diễn đàn "Làm giàu từ kinh tế tiêu dùng" ngày 20/10, ông Nguyễn Xuân Thành, Giám đốc Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã đưa ra một số nhận xét về xu hướng phát triển tiêu dùng tại Việt Nam và so sánh mô hình này với thế giới.

Theo ông Thành, Kinh tế Việt Nam đang được thúc đẩy từ động lực chính là tiêu dùng, cụ thể là tiêu dùng cá nhân. Nhìn chung, kinh tế vĩ mô Việt Nam năm 2015 khá lạc quan, nhưng sang năm 2016 thì dự tăng trưởng chậm lại so với năm ngoái, chỉ 5,9% so với 6,5% của 2015.

Tình hình tăng trưởng quý III/2016 có cải thiện so với quý I, trong đó dịch vụ và nông nghiệp ước tính điều chỉnh tỷ trọng đóng góp thấp hơn. Hiện nay, Chính phủ vẫn đang nỗ lực để đạt được mức tăng trưởng 6,3% vì có thể sẽ không thể đạt mức tăng trưởng 6,7% như dự báo từ đầu năm.

Tuy nhiên, theo dự báo gần đây nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF thì mức tăng trưởng của Việt Nam trong năm 2016 chỉ là 6% đến 6,1%. Cụ thể, tăng trưởng giảm vì đóng góp của công nghiệp khai thác giảm 4% trong GDP. Trong khi đó, nông nghiệp lại đóng góp chưa đến 1%. Ngành tăng trưởng nhiều nhiều nhất trong chín tháng đầu năm là chế biến, đóng góp 11%.

"Khi Chính phủ nới lỏng chính sách tiền tệ hoặc tài khoá để kích cầu tiêu dùng thì nhập khẩu lại tăng mạnh. Tiêu dùng tăng mạnh nhưng mức tiêu dùng đó không đến từ sản xuất trong nước", ông Thành cho biết.

Phần lớn GDP của Việt Nam đến từ tiêu dùng, nhưng đây chỉ là biểu hiện của những nước nghèo hay được viện trợ và nhập khẩu nhiều. Khi đất nước giàu lên, thoát khỏi mức thu nhập thấp thì tiêu dùng giảm dần và nền kinh tế chuyển sang tập trung vào đầu tư. Trên thực tế, Việt Nam từ 1990 đến 2015 tỷ trọng của tiêu dùng giảm từ 84% còn 65%. Tuy nhiên, tiêu dùng tại Việt Nam vẫn cao hơn Trung Quốc, các quốc gia Đông Á, Indonesia hoặc Ấn Độ và gần xấp xỉ Mỹ.

"Tuy nhiên, kinh tế của chúng ta không phải kinh tế Mỹ, vẫn còn trong quá trình chuyển đổi và đang thoát khỏi nghèo khổ," ông Thành nói.

Tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong 2017, 2018 đều được đóng góp chủ yếu bởi tiêu dùng tư nhân. Tuy nhiên, nếu nhìn vào làng giềng Trung Quốc thì tăng trưởng kinh tế nước này dần chuyển đổi sang đầu tư nhiều hơn tiêu dùng bằng cách đè nén tiêu dùng. Trong khi đó, Việt Nam vẫn phát triển nhờ vào tiêu dùng hơn là đầu tư.

Theo ông, muốn tăng trưởng GDP từ 6% lên 7% để thu hút đầu tư nền kinh tế thì phải tăng tỷ trọng của đầu tư vào nền kinh tế từ 4,5% đến 5%.

Nhìn chung, động lực phát triển tiêu dùng hiện nay ở Việt Nam và nhiều nơi trên thế giới đến từ ba nguyên do trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Cụ thể, tăng trưởng chậm của Trung Quốc làm giá hàng hoá giảm, bao gồm thực phẩm và nguyên liệu làm gia tăng tiêu dùng trong ngắn hạn. Trong trung hạn, tín dụng tăng trưởng nhưng các ngân hàng lại tập trung vào tín dụng phi sản xuất (tiêu dùng, bất động sản, chi tiêu cá nhân) trong khi Chính phủ muốn thúc đẩy tín dụng trong sản xuất, nông nghiệp.

Theo báo cáo của nhóm nghiên cứu BCG, mức tăng trưởng tín dụng tăng 19% so với 9 tháng đầu năm 2015. Trong 4 đến 5 năm tới đây sẽ là thời kỳ tăng trưởng tín dụng cao nhất. Cũng theo BCG, mức tăng trưởng dân số của tầng lớp trung lưu và giàu (MAC) tại Việt Nam đến 2020 là 33 triệu người trên tổng mức 100 triệu dân số, thúc đẩy tiêu dùng trong dài hạn.

Từ trước đến nay, chúng ta muốn kích thích tiêu dùng nhưng luôn liên quan đến kích thích nhập khẩu vì năng lực sản xuất còn hạn chế. Do vậy, doanh nghiệp trong nước cần cải thiện năng lực mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước.

Tuy nhiên, để gia tăng năng lực của doanh nghiệp trong nước thì tín dụng cho sản xuất cần phải được củng cố thay cho tín dụng tiêu dùng, và đây là chính là vòng lẩn quẩn của kinh tế Việt Nam từ trước đến nay.

XUÂN HẠ