“Để cục thuế địa phương thanh tra chống chuyển giá là không hiệu quả”

Lề Phương

12:00 25/05/2015

BizLIVE -

"Chuyển giá không phải là một môn khoa học nên không thể đòi hỏi độ chính xác", bà Đinh Thị Quỳnh Vân, Tổng giám đốc Công ty PwC Việt Nam, khẳng định.

“Để cục thuế địa phương thanh tra chống chuyển giá là không hiệu quả”

Ảnh minh họa.

Trao đổi với phóng viên báo BizLIVE, bà Đinh Thị Quỳnh Vân, Tổng giám đốc Công ty PwC Việt Nam, giải thích nguyên nhân các nước tiên tiến không xây dựng đội ngũ chống chuyển giá ở cấp địa phương, và các cục thuế địa phương cũng không làm về chuyển giá.

Chi phí nhượng quyền thương mại bị “thổi phồng” có thể được dùng như một công cụ để các tập đoàn đa quốc gia chuyển giá, trốn thuế. Khác với một số nước, Việt Nam lại cho phép công ty mẹ nhượng quyền cho công ty con. Đây có phải là điều hợp lý, thưa bà?

Thứ nhất, chúng ta cần hiểu rõ chuyển giá là việc các giao dịch giữa các bên liên kết được thực hiện không theo nguyên tắc giá thị trường. Cụ thể, các doanh nghiệp liên kết thực hiện giao dịch với giá cao hơn hoặc thấp hơn so với giá giao dịch với một bên thứ 3 độc lập.

Như vậy khi có giao dịch giữa các bên liên kết thì đều có thể xảy ra hiện tượng chuyển giá. Ở đây tôi muốn nói là có thể chứ không phải cứ có giao dịch với các bên liên kết hay có lỗ là có chuyển giá, hoàn toàn không phải như vậy.

Việc công ty mẹ yêu cầu công ty con phải trả phí nhượng quyền thương mại, chuyển giao công nghệ, phí quản lý, phí sử dụng thương hiệu là rất phổ biến và phù hợp với thông lệ chung.

Công ty mẹ và công ty con được coi là các công ty liên kết. Theo Hướng dẫn của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) về chuyển giá thì các giao dịch giữa các công ty liên kết phải được thực hiện theo nguyên tắc thị trường. Có nghĩa là nếu Công ty mẹ cho phép một công ty độc lập - không phải công ty con hay công ty liên kết - sử dụng thương hiệu hay sử dụng bản quyền và tính phí thì cũng phải tính phí với mức tương đương khi cho phép công ty con sử dụng thương hiệu hay sử dụng bản quyền.

Nói một cách đơn giản, nếu công ty mẹ bán cho bên ngoài với giá bao nhiêu thì bán cho công ty con với giá bấy nhiêu và ngược lại.

Vậy thì đâu là yếu tố cốt lõi cần nắm rõ để có thể xác định và chống chuyển giá?

Vấn đề cơ bản nhất trong xác định và chống chuyển giá là xác định được “Giá trị trường”. OECD đã đưa ra một số phương pháp xác định yếu tố này.

Tuy nhiên để xác định giá giao dịch của các doanh nghiệp đa quốc gia có thực hiện trên cơ sở giá thị trường hay không là việc rất phức tạp, đòi hỏi cơ quan thuế phải có chuyên môn và phải có cơ sở dữ liệu độc lập để thực hiện so sánh.

Không thể xác định theo “cảm tính” và cũng không thể yêu cầu doanh nghiệp tự chứng minh. Doanh nghiệp chỉ có thể cung cấp số liệu liên quan đến hoạt động của họ, không thể cung cấp số liệu liên quan đến doanh nghiệp khác vì đơn giản là họ không thể có các số liệu đó.

Việc thiếu thông tin để so sánh như bà đề cập có phải là trở ngại lớn nhất trong công tác này tại Việt Nam?

Bà Đinh Thị Quỳnh Vân, Tổng giám đốc Công ty PwC Việt Nam.
Theo tôi biết việc thiếu cơ sở dữ liệu là một trong những rào cản lớn nhất trong việc chống chuyển giá. Ngoài ra còn một khó khăn khác là đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản để thực hiện các cuộc thanh tra chống chuyển giá.

Việc yêu cầu các cục thuế địa phương thực hiện tranh tra chống chuyển giá là không hiệu quả, nhất là khi chúng ta chưa có cơ sở dữ liệu so sánh.

Cơ quan thuế không thể chỉ nhìn trên số liệu mà doanh nghiệp cung cấp để kết luận là doanh nghiệp có “chuyển giá”. Muốn đưa ra kết luận doanh nghiệp có thực hiện chuyển giá, thì cơ quan thuế phải chứng minh được điều đó.

Ví dụ: Khi nói chi phí nhượng quyền thương mại được “thổi phồng”, cơ sở nào để có thể đưa ra kết luận đó? Chúng ta có biết mức phí nhượng quyền thương mại bao nhiêu là hợp lí không?

Nên biết rằng phí nhượng quyền thương mại phụ thuộc rất nhiều vào giá trị thương hiệu, các dịch vụ và quyền lợi đi kèm nên không dễ so sánh. Ngay cả việc so sánh giá một chiếc ô tô cũng đã không đơn giản thì việc xác định giá thị trường của các tài sản vô hình còn khó khăn hơn rất nhiều.

Các quốc gia có kinh nghiệm khác ngăn chặn chuyển giá, trốn thuế bằng cách nào?

Các nước phát triển đều có đội ngũ cán bộ chuyên trách làm việc chống chuyển giá nằm tại Cơ quan thuế trung ương hoặc các cơ quan thuế lớn và chịu trách nhiệm thực hiện các cuộc thanh tra chống chuyển giá cho cả nước.

Đội ngũ này phải được đào tạo cơ bản, hiểu biết rất sâu về thuế quốc tế, được cập nhật thường xuyên về các vấn đề thuế quốc tế, được tiếp cận với nguồn thông tin và cơ sở dữ liệu so sánh được cập nhật thường xuyên.

Chính vì kinh phí để đào tạo đội ngũ cán bộ thuế làm về chuyển giá rất cao nên các nước không xây dựng các đội ngũ chống chuyển giá ở địa phương và các cục thuế địa phương cũng không làm về chuyển giá.

Chuyển giá là vấn đề phức tạp và thanh tra chống chuyển giá là một quá trình dài, tốn kém và mệt mỏi cho cả cơ quan thuế và doanh nghiệp. Hầu hết các cuộc thanh tra chuyển giá đều liên quan đến ít nhất hai quốc gia và ảnh hưởng đến nguồn thu thuế của 2 quốc gia. Do vậy sau cuộc thanh tra thường sẽ dẫn đến đàm phán giữa 2 quốc gia.

Ở các nước phát triển một cuộc thanh tra chống chuyển giá thường kéo dài vài năm, có cuộc kéo dài cả chục năm và rất nhiều trường hợp phải giải quyết tại tòa án hoặc đàm phán giữa cơ quan thuế của 2 quốc gia.

Vậy theo bà, công cụ ngăn ngừa chuyển giá tốt ưu nhất hiện nay là gì?

Do phức tạp như vậy nên OECD và Liên Hiệp Quốc đều khuyến khích các quốc gia áp dụng Thỏa thuận giá trước (APA) để tránh thanh tra về chuyển giá. Việt Nam cũng đã ban hành hướng dẫn về APA và đã có một số doanh nghiệp xin áp dụng.

Tuy nhiên APA cũng là một quá trình phức tạp và mất nhiều thời gian nên chỉ phù hợp với các doanh nghiệp có quy mô lớn và có mô hình kinh doanh ổn định.

Để đơn giản hóa, Việt Nam có thể đưa ra một số tỷ suất chung. Ví dụ: phí dịch vụ = chi phí +  5%-10%; phí gia công = chi phí trực tiếp +10%-15%, giá bán = giá thành sản xuất + 2%-4%. Một số nước cũng đưa ra các mức “safe habour rules” như vậy.

Không thể quy định các mức lợi nhuận phù hợp cho từng ngành. Theo hướng dẫn của OECD về chuyển giá thì yếu tố chính được xem xét trong chuyển giá là “chức năng và rủi ro” mà các doanh nghiệp phải gánh chịu, không phụ thuộc vào ngành nghề kinh doanh. Nguyên tắc chung là chức năng nhiều và rủi ro cao thì lợi nhuận kỳ vọng sẽ cao.

Cuối cùng tôi muốn nhấn mạnh: Chuyển giá không phải là một môn khoa học nên không thể đòi hỏi độ chính xác. Chuyển giá là tìm ra một phương pháp phân bổ lợi nhuận thông qua việc định giá các giao dịch một cách hài hòa cho các chức năng trong một chuỗi cung ứng.

Xin cảm ơn bà!

LỀ PHƯƠNG

BizLIVE - Gặp gỡ