Cải cách nửa vời, kinh tế chậm chuyển đổi

Đăng Tuân

07:09 04/08/2016

Đó là thông điệp được đưa ra tại hội thảo "Hoàn thiện chính sách cạnh tranh" do Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức hôm qua 3-8 tại Hà Nội. TS. Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng CIEM, khẳng định cạnh tranh là trái tim kinh tế thị trường, thông qua đó cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực. Cùng với đó, người tiêu dùng được hưởng lợi, nên đảm bảo cạnh tranh là yếu tố sống còn của kinh tế thị trường.

 Cải cách nửa vời, kinh tế chậm chuyển đổi

Ảnh minh họa.

Nuôi dưỡng tham vọng cải cách

TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM, trăn trở Việt Nam đã chuyển sang kinh tế thị trường nhưng là nền kinh tế thị trường hỗn hợp và méo mó. Thực trạng này đã dẫn tới sự lệch lạc các tín hiệu thị trường, làm cho các ứng xử trong xã hội, trong nền kinh tế không đúng. Chẳng hạn, DN gian lận có lợi hơn DN trung thực, DN mày mò nghiên cứu khoa học phát triển công nghệ tìm kiếm lợi nhuận chính đáng không bằng DN có quan hệ, chạy chọt.  

Một trong những nguyên tắc của cạnh tranh là đảm bảo áp lực cạnh tranh, không phải bảo vệ người chơi trên thị trường. Nguyên tắc này trong ứng xử chính sách hay bị nhầm lẫn, nếu không hiểu được và không chốt vấn đề này, đôi khi trên một thị trường có rất nhiều DN tham gia nhưng vẫn thiếu vắng cạnh tranh. Trong khi đó nếu áp dụng tốt, ngay trong những lĩnh vực có DN tham gia giới hạn như taxi, hay dịch vụ viễn thông vẫn chống được độc quyền, câu kết, những hành vi phản cạnh tranh.

TS. Võ Trí Thành,nguyên Phó Viện trưởng CIEM

Đó là sự lệch lạc, bất thường trong nền kinh tế. Vì vậy cải cách phải nâng tầm nền kinh tế thị trường. Bên cạnh đó, vấn đề rào cản gia nhập thị trường từ 10, 20 năm qua nói nhiều, nỗ lực cũng nhiều nhưng đạt được không bao nhiêu, trong khi nhiều rào cản mới được xây thêm để quản DN. "Tư duy này không ổn. Kinh tế thị trường phải là một thứ quản lý nhà nước thúc đẩy, hỗ trợ, kiến tạo, không phải đặt ra quy định để quản lý, não trạng quản lý đã chi phối hành vi ứng xử của công chức nhà nước một cách phổ biến trong những năm qua" - TS. Cung nói.

 TS. Nguyễn Đình Cung băn khoăn, đi làm việc ở đâu cũng thấy mấy chữ “đúng quy trình, đúng quy định, nhưng kết quả ra sao chả ai phán xét". Công chức chỉ làm đúng quy trình, đúng quy định, kết quả thế nào, mang lại lợi ích cho ai chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều công chức thấy quy định vô lý nhưng không kiến nghị thay đổi, bởi họ cho đó không phải việc của họ. Chủ trương của Chính phủ là xây dựng nhà nước kiến tạo, phục vụ, lấy người dân, DN làm đối tượng phục vụ, nhưng thực tế bao nhiêu kiến nghị, phàn nàn của DN nếu không có báo chí gần như bộ máy nhà nước sẽ không có phản ứng gì. Đáng ra khi có vấn đề phản ứng của cộng đồng, DN, công chức phải nhanh chóng tìm hiểu, đằng này họ vẫn vô cảm. Rõ ràng đó là một nền kinh tế thị trường không có động lực nội sinh thúc đẩy bộ máy nhà nước làm tốt hơn.

“Về thu chi ngân sách, hiện nay có tăng thu, nhưng tăng thu mãi cũng không giải quyết được vấn đề. Điều quan trong phải thay đổi cơ cấu chi và giảm xuống, sử dụng có hiệu quả. Đó mới là cải cách. Nếu cứ nhìn tăng thu mãi không phải cải cách, vấn đề cải cách đang nằm ở phía chi ngân sách. Muốn thay đổi chi ngân sách phải thay đổi chi cho bộ máy, chức năng nhiệm vụ... Chúng ta hay nói giảm biên chế, nhưng đó là một phần rất nhỏ cần hướng đến việc cải thiện hiệu quả sử dụng vốn đầu tư nhà nước. Tại sao Bộ Văn hóa-Thể thao-Du lịch cứ đầu tư xây bảo tàng, nếu giảm xây bảo tàng, tượng đài sẽ giảm chi hiệu quả” - TS. Cung đặt vấn đề

Phân tích chính sách cạnh tranh hiện nay, nhiều chuyên gia kinh tế cho biết thị trường đầu vào đang bị méo mó. Đó là giá đất và khoáng sản. 80% chi phí khai thác khoáng sản tại Việt Nam là chi phí ngoài pháp luật. Có nghĩa chỉ chi 20% vào khai thác. Điều này cho thấy việc khai thác khoáng sản đang được thực hiện rất ẩu, không có ý thức bảo vệ môi trường. Thị trường vốn hiện nay cũng bị méo mó. Lãi suất cao hơn mặt bằng lạm phát, không phải DN nào cũng tiếp cận được vốn. Các chi phí làm thủ tục lại rất khó khăn. Thí dụ, một DN chuyên nhập khẩu gà giống, bò giống về Việt Nam cho biết khâu nào cũng phải có lót tay dẫn đường mới thông quan được. Những cái đó DN tính cả vào giá thành và người tiêu dùng phải gánh.

Vượt khó thực hiện cải cách

 “Nhiều nhà sản xuất quá, không kiểm soát được nên phải giảm xuống để bảo vệ người tiêu dùng” - là lập luận thường nghe thấy khi các bộ đưa ra những quy định, ban hành các chính sách mới. Chẳng hạn Bộ Giao thông - Vận tải lập luận 1 DN vận tải hành khách phải có 20 xe ô tô trở lên, như thế mới tận dụng được kinh tế quy mô, năng suất lớn lên, giảm giá, tốt cho người tiêu dùng.

Thực ra lập luận như vậy trong kinh tế thị trường hoàn toàn phi lý. Còn nhiều thứ phi lý, thiếu cạnh tranh khác trên thị trường diễn ra hàng ngày trong xây dựng, ban hành chính sách mới. Thí dụ, khi DN không xuất khẩu được, xin giảm thuế, không trả được nợ bị khoanh lãi, không bán được hàng sẽ yêu cầu một đối tác nào đó mua hàng... Những yếu tố đó làm méo mó thị trường và không đảm bảo sự cạnh tranh bình đẳng giữa các DN, có hại cho môi trường kinh doanh và tăng trưởng kinh tế trong lâu dài.

Điều đáng lo ngại, trong nền kinh tế hiện nay những điều đó diễn ra rất bình thường, không thấy phê phán. Nhưng đồi với nền kinh tế thị trường, những hành động này cản trở cải cách. Một thách thức hiện nay là tình trạng vừa thích, vừa sợ thị trường. Chính tâm lý này khiến quá trình cải cách luôn lưỡng lự, không dứt khoát chuyển hẳn sang kinh tế thị trường. Đôi khi lại lo cạnh tranh nhiều quá, trong khi thứ cần quan tâm là cạnh tranh có công bằng, bình đẳng hay không chưa được quan tâm đúng mức.

Chẳng hạn trong việc xây dựng thị trường phát điện cạnh tranh, giá điện có thể tăng lên trong ngắn hạn nếu cải cách trên thị trường điện. Cho nên không dễ sử dụng người tiêu dùng như một nhóm lợi ích hỗ trợ cải cách. Trong khi việc này có thể đảm bảo phát triển lâu dài của ngành, lợi ích lâu dài của người tiêu dùng. Nhưng người tiêu dùng không nhìn lâu dài như thế, 10 năm sau chẳng hạn. Còn hệ lụy của độc quyền, dẫn đến năng suất, hiệu suất ngành điện giảm trong tương lai là tất yếu. Những thứ này không dễ thay đổi khiến cải cách gặp khó. 

Theo Sài Gòn Đầu tư

Từ khóa: kinh tế, cải cách
Thăm dò ý kiến
Nếu thay đổi khung giờ làm việc, bạn sẽ chọn phương án nào?

BizLIVE Gặp gỡ