Nhân sự cấp cao: Tìm người như thể tìm chim

Lan Anh

10:08 17/11/2016

BizLIVE - Hầu như nguồn lao động cấp cao cung cấp cho các doanh nghiệp Việt được kế thừa từ thị trường nước ngoài, đây là nhân lực chuyên nghiệp, bài bản về khoa học và nghệ thuật lãnh đạo.

Nhân sự cấp cao: Tìm người như thể tìm chim

Các chuyên gia đang trao đổi tại BizTALK “Khủng hoảng nguồn nhân lực cấp cao” do BizLIVE tổ chức.

Thuê nhân sự ngoại – không dễ
Tại BizTALK “Khủng hoảng nguồn nhân lực cấp cao” diễn ra vào ngày 15/11/2016 do BizLIVE tổ chức tại TP.HCM, bà Tiêu Yến Trinh, CEO Công ty Talentnet, cho biết đối với thị trường nhân sự Việt Nam không có trường đào tạo cơ bản về lãnh đạo cấp cao.
Hiện có 02 nguồn cung ứng lãnh đạo cấp cao tại Việt Nam. Nguồn thứ nhất được hình thành từ các công ty nước ngoài rồi chuyển về làm việc tại Việt Nam hoặc được đào tạo ở nước ngoài về làm việc trong nước. Chẳng hạn trong 1.000 lãnh đạo chuyên nghiệp thì có gốc gác đi từ nguồn thứ nhất chiếm đa số.
Nguồn thứ hai đi lên từ khởi nghiệp là doanh nghiệp nhỏ, xây dựng và phát triển thành doanh nghiệp tầm cỡ như hiện nay có Nguyễn Thị Mai Thanh (Chủ tịch HĐQT của CTCP Cơ điện lạnh - REE), Mai Kiều Liên (Tổng giám đốc của CTCP Sữa Việt Nam - VNM), Đặng Văn Thành (Chủ tịch tập đoàn Thành Thành Công)…
Điều này cho thấy nguồn nhân sự cấp cao cung cấp từ trong nước có tính tự phát, đi từ tự nhiên, bản thân cá nhân tự đào tạo nhiều hơn chứ chưa đi từ hệ thống đào tạo của giáo dục.
Bà Tiêu Yến Trinh, CEO  Công ty Talentnet - Ảnh: BizLIVE.
Còn theo quan điểm của ông Đỗ Long, CEO Bita’s, nguồn đầu tiên tạo ra sức mạnh của doanh nghiệp là nhân sự cấp cao tốt, rồi đến cấp trung. Bita’s đã sử dụng nhiều nhân sự nước ngoài như Malaysia, Đài Loan, Nhật Bản…
“Trước đó, Bita’s có thuê một nhân sự nước ngoài rất giỏi về lập quy trình công việc, sản xuất sản phẩm cho Bita’s. Khổ nỗi nhân tài thì có tật, thí dụ chỗ làm việc của họ phải coi phong thủy cho đúng nên văn phòng của Bita’s bị đập tới đập lui, bàn làm việc thay đổi liên tục và to hơn bàn của CEO, ăn uống thì theo chế độ riêng… Tôi cũng chấp nhận vì mục tiêu là sản xuất kinh doanh, nhưng càng lâu thì càng thấy văn hóa của họ áp vào cuộc sống Việt Nam không hợp. Vấn đề xử lý văn hóa đối với nhân sự cấp cao không dễ vì nó gồm: văn hóa cá nhân, văn hóa xã hội, văn hóa người chủ, văn hóa quốc gia - 4 văn hóa đó hỗn hợp trong một nhân sự cấp cao đó khiến chủ doanh nghiệp chịu không nổi. Trong ngành sản xuất của Bita’s sử dụng lao động rất nhiều, lãnh đạo cấp cao cũng phải xử lý được mâu thuẫn, cách biệt giữa nhân lực ở giới nam và giới nữ…”, ông Long nói.
Vấn đề nữa các vị trí lãnh đạo ở các doanh nghiệp Việt thường được “ấn định cố định” luôn. Chẳng hạn, ai ở vị trí phó tổng giám đốc thì mãi là phó tổng giám đốc. Đối với Bita’s là bổ nhiệm có thời hạn ở vị trí cấp cao, địa phương nào thì sử dụng nhân lực ở địa phương đó, do vậy Bita’s đào tạo nhân sự rất “dữ dằn” và thường xuyên để có được những người giỏi thực sự từ chính môi trường của doanh nghiệp.
Tìm nhân sự cấp cao trong chính doanh nghiệp
Bà Tiêu Yến Trinh cho rằng thông thường việc phát triển nhân sự lãnh đạo theo nguyên tắc: 10-20-70 (10% là học bài bản, có phương pháp; 20% hình thành từ việc chia sẻ, kinh nghiệm; 70% là kế thừa từ các cấp lãnh đạo cấp trung, cao cấp có tầm nhìn chiến lược).
Có 4 cấp độ (level) để đo và đánh giá khả năng quản lý của lãnh đạo: Level 1 là quản trị bản thân, level 2 là quản trị người khác, level 3 là quản trị kinh doanh và cuối cùng level 4 là quản trị doanh nghiệp.
“Đối với thị trường nhân sự cấp cao của Việt Nam hiện nay là tự phát, mỗi cá nhân, mỗi chủ doanh nghiệp có khả năng tự phát triển thành lãnh đạo cấp cao, tự trải nghiệm và quản lý, do đó chưa chuyên nghiệp. Trong khi đó trí tuệ của người Việt không thua kém quốc gia nào, nên chăng có một Viện phát triển lãnh đạo tại Việt Nam?”, bà Trinh đề xuất.
Do nguồn nhân lực cấp cao phát triển tự phát nên số lượng rất ít và thiếu hụt so với nhu cầu đang “rất khát” hiện nay. Thứ nhất, nhu cầu tuyển dụng nhân sự cấp cao người Việt của các công ty nước ngoài gia tăng mạnh do giá rẻ hơn nhân sự cấp cao các nước khác. Thứ hai, nhóm doanh nghiệp tư nhân (chủ yếu niêm yết trên sàn chứng khoán) muốn chuyên nghiệp hơn nên ráo riết tuyển dụng nhân sự cấp cao để nâng tầm hoạt động của doanh nghiệp.
Bà Trinh cho rằng nguồn nhân sự cấp cao tốt nhất là do chính doanh nghiệp đào tạo nên. Do đó, tư duy đầu tư vào lớp kế cận phải thực sự có trong mỗi doanh nghiệp dù lớn hay nhỏ, người chủ doanh nghiệp phải tạo thách thức hơn nữa, trao quyền cho cấp dưới bằng việc giao các dự án trải nghiệm và để họ chịu trách nhiệm về dự án đó. Thực tế cho thấy những doanh nghiệp tạo được lớp lãnh đạo kế cận thành công do đã mạnh dạn trao quyền cho cấp dưới cũng như tạo nhiều thách thức cho lớp trẻ hơn.
Nhưng trước hết, nhân sự cấp cao trong nước đang thiếu và việc “nhập khẩu” nhân sự ngoại là điều khó tránh khỏi. Điều này khiến cạnh tranh nhân sự cấp cao khi nhân sự ngoại tràn vào Việt Nam rất gay gắt, vì mặt bằng lương cho cấp lãnh đạo cấp cao của Việt Nam đã cao hơn Philipines, Indonesia, Ấn Độ. Nếu có nhân sự ngoại sẽ tạo ra nguồn nhân sự cấp cao bổ sung, tạo ra sự cạnh tranh cho nhân sự Việt, buộc nhân sự Việt phải phấn đấu nhiều hơn nếu muốn có công việc tốt, lương cao.
Còn theo ông Đỗ Long, CEO Bita’s, thực sự nhân sự cấp cao tại Việt Nam không thiếu, nhưng lớp nhân sự này đang già đi và chưa có lớp kế cận thay thế. Vấn đề của doanh nghiệp là chọn nhân sự cấp cao già hay chọn nhân sự cấp trung trẻ tuổi có sức bật? Bita’s chọn cấp trung có sức bật.
Ông Đỗ Long, CEO Bita’s - Ảnh: BIzLIVE.
Thời gian tới, nhân sự cấp cao cũng phải đối đầu với việc rô bốt hóa trong sản xuất, lao động.
“Khi tôi đi Trung Quốc thấy doanh nghiệp đầu tư vào những ngành ít thâm dụng lao động. Chẳng hạn, thành phố Trung Sơn có hàng trăm nhà máy sản xuất rô bốt. Chẳng hạn, công ty Mỹ Hảo của Việt Nam đã đặt hàng rô bốt để làm trong việc trong môi trường nhiều hóa chất. Công ty Adidas đã đặt rô bốt và sẽ thay thế nhiều nhân sự, chẳng hạn với lượng lao động là 4.000 lao động thì công ty chỉ cần vài nhân sự, còn lại tất cả là rô bốt. Vậy đặt vấn đề nguồn nhân lực cấp cao với rô bốt thì thế nào? Rô bốt không có biểu tình, làm việc với những công việc nguy hiểm có hóa chất, lò hơi nóng… Cho thấy xu thế máy móc hóa quá nhanh, tổ chức Lao động thế giới (ILO) đã cảnh báo tới việc sẽ có nhiều lao động không có việc làm tại các nước Châu Á, trong đó có Việt Nam”, ông Long nói.

LAN ANH

Bảng giáThị trường

VN-Index 663.07 ▲ 4.18 (0.63%)

 
VN-Index 663.07 4.18 0.63%
HNX-Index 79.61 0.24 0.3%
UPCOM 56.23 -0.58 -1.03%
DJIA 16,038.48 11.43 0.07%
Nasdaq 4,286.74 2.99 0.07%
Nikkei 225 16,122.71 -881.59 -5.47%
FTSE 100 5,632.19 -57.17 -1.02%