Trung Quốc - Philippines: Đối thủ về chủ quyền, đồng minh về thương mại?

Lề Phương

07:00 19/07/2016

BizLIVE - Trong 3 năm “đáo tụng đình”, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của Philippines là 6,3%, mức cao nhất kể từ những năm 1970.

Trung Quốc - Philippines: Đối thủ về chủ quyền, đồng minh về thương mại?

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) và Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte (phải).

Tháng Ba vừa qua, Trung Quốc đã tiêu hủy 34,78 tấn chuối “kém chất lượng” nhập khẩu từ Philippines, tổng trị giá thiệt hại là 33.000 USD.

Trung Quốc đã thông báo với Philippines về sự việc và kêu gọi nước này nên áp dụng các biện pháp quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm tốt hơn với các sản phẩm chuối xuất sang Trung Quốc.

Đây không phải là lần đầu tiên Trung Quốc mạnh tay với sản phẩm chuối của Philippines.

Năm 2012, Trung Quốc từng cấm nhập chuối của Manila với lý do vệ sinh. Động thái diễn ra không lâu sau khi Philippines khởi kiện Bắc Kinh Trung Quốc về những tuyên bố chủ quyền vô lý của nước này ở Biển Đông lên Tòa trọng tài quốc tế (PCA) tại Hague.

Quan hệ “hai chiều”

Nhìn từ thảm cảnh của ngành chuối, nhiều người e ngại lựa chọn “tất tay” của Tổng thống Benigno Aquino sẽ “gậy ông đập lưng ông” và tàn phá nền kinh tế của Philippines, vốn là nước có quan hệ giao thương mật thiết với Trung Quốc - thị trường tiêu thụ hơn 10% hàng xuất khẩu của Manila.

Tuy nhiên trên thực tế, vào năm 2013 khi Philippines đâm đơn kiện, Trung Quốc vẫn là bạn hàng lớn nhất của nước này. Thậm chí kim ngạch xuất khẩu của Philippines sang Trung Quốc trong tháng 12/2013 đạt 746,8 triệu USD, tăng 79% so với cùng kỳ.

Đến tháng 4/2016, Trung Quốc vẫn duy trì vị trí thống lĩnh bảng xếp hạng thương mại của Philippines, với kim ngạch thương mại hai chiều lên đến 1,725 tỷ USD.

10,6% hàng xuất khẩu của Philippines xuất sang thị trường Trung Quốc. Ngược lại, Trung Quốc cung cấp 25% hàng nhập khẩu của Philippines.

Trả lời trước báo chí, Bộ trưởng thương mại Philippines Ramon Lopez khẳng định trong thời gian 3 năm trước khi PCA ra phán quyết, kim ngạch thương mại hai chiều của Philippines với Trung Quốc gia tăng đều đặn.

Giờ khi phán quyết có lợi cho Manila được công bố, ông dự đoán tâm lý nhà đầu tư sẽ được giải tỏa cùng các lo ngại về thương mại.

Bộ trưởng tài chính Cesar Purisima cũng cho rằng tranh chấp lãnh thổ sẽ không làm tổn hại mối quan hệ kinh tế giữa Trung Quốc và Philippines.

“Mọi người cần nhớ cho rằng đây không phải là một mối quan hệ có lợi cho một phía”, ông từng nhấn mạnh trong một diễn đàn kinh tế, trước khi khẳng định Trung Quốc cũng được lợi khi làm ăn với Philippines.

“Hoa lục và Đài Loan cũng có mối quan hệ chính trị căng thẳng, nhưng họ vẫn làm ăn với nhau”, ông dẫn chứng.

Quay lại câu chuyện về quả chuối của Philippines. Sau lệnh cấm năm 2012, tăng trưởng xuất khẩu ngành này của Philippines “rớt thảm” từ mức 20% – 50% xuống âm. Tuy nhiên ngay sau khi quan chức Philippines đàm phán với phía Bắc Kinh, lệnh cấm đã được dỡ bỏ.

Mặc dù chưa lấy lại được mức trước năm 2012, nhưng tăng trưởng xuất khẩu ngành đã hồi phục đáng kể.

Một mặt duy trì quan hệ giao thương với Trung Quốc, mặt khác, Philippines xây dựng nền kinh tế bớt phụ thuộc vào vốn từ Trung Quốc. Nước này chỉ nhận 37 triệu USD vốn đầu tư ròng từ Trung Quốc, tương ứng 0,07% tổng vốn FDI đổ vào nền kinh tế trong năm 2015, theo số liệu của Ngân hàng Trung ương Philippines.

Con hổ đang lên

Trong 3 năm “đáo tụng đình”, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của đất nước 100 triệu dân là 6,3%, mức cao nhất kể từ những năm 1970.

Trước đây, Philippines được xem là một trong những nền kinh tế yếu kém của châu Á, nhưng hiện nay là một trong những con hổ đang lên của châu lục.

Tăng trưởng kinh tế quý I/2016 đạt mức 6,9%, cao nhất trong 3 năm và cũng là cao nhất châu Á, vượt cả Trung Quốc (6,7%), Việt Nam (5,5%), Indonesia (4,9%).

Tăng trưởng cả năm 2016 được chính phủ nước này dự đoán trong khoảng từ 6,8 đến 7,8%.

Tháng Tư, Ngân hàng Thế giới đánh giá Philippines là quốc gia có triển vọng tăng trưởng kinh tế mạnh và khả quan nhất khu vực Đông Á năm 2016.

Xếp hạng tín dụng của Philippines sau nhiều năm bị xem là "rác rưởi", nay đã được các tổ chức xếp hạng tín nhiệm như Moody’s và Fitch đánh giá là "đáng để đầu tư".

Tất nhiên không thể không nhắc tới công lớn của Tổng thống Benigno Aquino. Đắc cử năm 2010, ông Aquino được xem là đã mang đến "phép lạ kinh tế của châu Á".

Tính đến nửa năm đầu 2015, tỷ lệ người nghèo của Philippines giảm xuống còn 26,3% so với 28,8% năm 2006, mức thấp nhất trong gần một thập kỷ.

Tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người đã tăng 15,3% trong các năm 2012 - 2015, trong khi lạm phát giảm đã từ khoảng 12% xuống còn 9,5%.

Kinh tế tăng trưởng nhanh cùng với con số kỷ lục của 4 triệu việc làm được tạo mới, đẩy tỷ lệ thất nghiệp xuống mức thấp khoảng 6%.

Cởi mở về hợp tác

Trước khi rời cương vị sau cuộc bầu cử vào năm 2016, cũng chính Tổng thống Aquino đã đưa ra một quyết định gây ngạc nhiên.

Ông để Philippines gia nhập Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) do Trung Quốc khởi xướng vào ngày 30/12/2015, trước hạn chót chỉ một ngày để được giữ vai trò thành viên sáng lập.

AIIB được xem là định chế tài chính của Trung Quốc đối trọng với Ngân hàng Thế giới do Mỹ khởi xướng và Ngân hàng phát triển châu Á do Nhật Bản chi phối.

Ông Purisma cho biết việc gia nhập AIIB có thể giúp Philippines mở rộng thị trường cho các ngành liên quan đến cơ sở hạ tầng, tạo thêm việc làm, thúc đẩy hoạt động kinh doanh và có thêm nguồn vốn để phát triển cơ sở hạ tầng trong nước.

Chuyên gia kinh tế của Philippines nhận xét quyết định này phát đi thông điệp của Manila, rằng Philippines sẽ bảo vệ chủ quyền đến cùng, tuy nhiên vẫn sẵn sàng cởi mở trước các mối quan hệ hợp tác có lợi về kinh tế, thương mại cho người dân cả hai nước.

Về phần mình, Trung Quốc khẳng định các tranh chấp lãnh thổ sẽ không ảnh hưởng tới Manila ở AIIB. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lục Khảng nói vấn đề Biển Đông và việc triển khai quỹ AIIB cho các dự án ở Philippines là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.

Hành động quyết liệt nhưng phân biệt rạch ròi và biết ưu tiên lợi ích, đây là một trong những yếu tố giúp chính phủ Philippines có được phần thắng không chỉ về mặt chính trị mà còn cả về kinh tế trước một cường quốc được mệnh danh là “con rồng châu Á”.

Đây cũng là tầm nhìn được tân Tổng thống Rodrigo Duterte kế thừa. Ông cho biết sẽ chào mời Trung Quốc tham gia một dự án xây dựng hai hệ thống đường sắt mới có giá trị lớn. Nhưng sau đó ông nhấn mạnh kể cả nếu Trung Quốc thắng thầu, ông vẫn không từ bỏ quan điểm về lãnh thổ. 

"Chỉ vì các bạn xây đường sắt cho tôi, không có nghĩa là tôi sẽ từ bỏ bãi cạn Scarborough", ông nói về khu vực mà Manila và Bắc Kinh đang tranh chấp trên Biển Đông. 

LỀ PHƯƠNG

BizLIVE - Gặp gỡ