Trung Quốc bao che cho Triều Tiên “né” trừng phạt ra sao?

Lề Phương

16:15 09/03/2016

BizLIVE - Trung Quốc đang cố "đi trên dây", loạng choạng giữa hai vai trò: Một bên là cường quốc có trách nhiệm với vấn đề vũ khí hạt nhân quốc tế, một bên là "người anh lớn" cần bảo vệ đồng minh.

Trung Quốc bao che cho Triều Tiên “né” trừng phạt ra sao?

Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un.

Trong một phát biểu hiếm hoi vào tuần trước, Đại sứ Mỹ tại Liên hiệp quốc "tuyên dương" Trung Quốc trong việc chung tay cùng Washington trừng phạt Triều Tiên "mạnh nhất hơn 20 năm qua".

Nhưng có vẻ nhận định này có phần vội vàng. Trang Foreign Policy trích một báo cáo chưa được công bố của Liên hiệp quốc, cho thấy Trung Quốc có phần "nới tay" trong việc triển khai các đòn trừng phạt.

Đi trên dây

Theo nhận xét của báo cáo, Trung Quốc đang cố "đi trên dây", loạng choạng giữa hai vai trò: Một bên là cường quốc có trách nhiệm với vấn đề vũ khí hạt nhân quốc tế, một bên là "người anh lớn" cần bảo vệ đồng minh, cũng như bảo vệ chính "nồi cơm" của mình.

Ví dụ, Công ty vận tải đường thủy Chinpo Shipping có trụ sở ở Singapore đã sử dụng tài khoản tại chi nhánh ngân hàng Bank of China để che đậy hàng chục triệu USD thanh toán nhận từ Triều Tiên. Đổi lại, công ty này đã vận hành những con tàu chở vũ khí và các hàng hóa khác thay cho Bình Nhưỡng.

Ban kiểm tra các hoạt động của công ty Chinpo đang tiến hành thẩm tra các hồ sơ của tòa án ở Singapore. Theo tài liệu đệ trình lên tòa, Chinpo đã thực hiện 605 thanh toán với trị giá hơn 40 triệu USD thay cho các công ty ở Triều Tiên từ tháng 4/2009 đến tháng 7/2013.

Trong giai đoạn này, có lần Chinpo đã chuyển 72.000 USD cho một công ty vận chuyển tàu biển của Panama để chi trả chi phí đi lại cho tàu Chong Chon Gang của Triều Tiên qua Kênh đào Panama. Đây là con tàu từng vận chuyển vũ khí cho Bình Nhưỡng.

Giám đốc điều hành của Chinpo - ông Tan Cheng Hoe bị cho rằng đã “ngụy trang” vụ giao dịch. Mánh lới đã được sử dụng từ kể từ năm 2010. Ông ta giấu tên tàu của Triều Tiên trong các bức điện chuyển khoản ngân hàng để tránh bị chất vấn.

Tháng 1/2016, Chinpo đã bị phạt 128.000 USD vì vi phạm luật pháp Singapore, nghị quyết của Liên Hiệp Quốc và hoạt động với vai trò bên chi trả tài chính mà chưa được chính phủ cấp phép.

Trò gian dối chỉ bị lật tẩy sau khi chính quyền Panama lục soát con tàu. Dưới 10.500 tấn hàng xì gà Cuba là một kiện khí tài, bao gồm 2 máy bay chiến đấu MiG-21, động cơ máy bay, rocket chống tăng, hệ thống tên lửa đất đối không SA-2 và SA-3 của Nga.

Đây là chuyến vận chuyển vũ khí lớn nhất kể từ năm 2006, năm Hội đồng bảo an bắt đầu trừng phạt Triều Tiên.

Phi tác dụng

Mặc dù chưa được xác minh, báo cáo phát tín hiệu cho thấy các lệnh trừng phạt nhằm buộc Triều Tiên từ bỏ tham vọng hạt nhân trong hơn 1 thập kỷ qua đã phi tác dụng.

"Theo kết quả điều tra, CHDCND Triều Tiên đã né tránh thành công các lệnh cấm vận, tiếp tục sử dụng hệ thống tài chính quốc tế, các tuyến đường không và đường thủy để vận chuyển những mặt hàng bị cấm. Chưa có một dấu hiệu nào cho thấy Bình Nhưỡng sẽ ngừng các chương trình tên lửa đạn đạo và hạt nhân của mình”, báo cáo kết luận.

Một số nhà quan sát thì tỏ vẻ lạc quan. Họ chỉ ra rằng Bắc Kinh hiện đã hỗ trợ các biện pháp mạnh tay hơn của Liên hiệp quốc, mặc dù đôi khi xuất phát từ sức ép của Mỹ. Đây là chuyện không thể xảy ra 7 tháng trước đây.

Nhưng trên thực tế, Trung Quốc thường lưỡng lự trong việc bỏ phiếu về nghị quyết trừng phạt. Nước này cũng bác bỏ mọi cáo buộc sai phạm liên quan đến các công ty nội địa.

Trong trường hợp của Bank of China, Bắc Kinh cho rằng chỉ có chứng cứ từ một tòa án ở Singapore là chưa đủ thuyết phục để chứng minh sự liên đới của ngân hàng. Giới chức nước này cũng muốn tự cung cấp thông tin cho tòa.

Trung Quốc cũng chậm chạp trong việc hỗ trợ siết chặt các biện pháp trừng phạt hiện có. Khi ban cố vấn của Liên Hiệp Quốc kêu gọi đóng băng các tài khoản của công ty vận chuyển hàng hải Triều Tiên, đại diện từ Trung Quốc đã ngay lập tức rút khỏi cuộc họp với lý do không đủ thẩm quyền để quyết định.

"Trước đây, Trung Quốc đã đồng ý với các lệnh trừng phạt. Lệnh sau nghiêm khắc hơn lệnh trước. Nhưng không phải lúc nào nước này cũng nghiêm túc thực hiện", bà Andrea Berger, chuyên gia phi hạt nhân hóa tại Viện nghiên cứu Royal United Services Institute của Anh chỉ ra. 

LỀ PHƯƠNG