Leo lét như “ngọn đèn dầu” kinh tế Venezuela

Thảo Mai

19:15 22/05/2016

BizLIVE - Các đợt khan hiếm thực phẩm buộc người dân phải xếp hàng thâu đêm trước các địa điểm bốc dỡ thực phẩm, thậm chí ẩu đả đến sứt đầu mẻ trán.

Leo lét như “ngọn đèn dầu” kinh tế Venezuela

Để mua một lốc giấy vệ sinh, người dân Venezuela phải xếp hàng nhiều giờ trước các siêu thị. Ảnh: Internet

Nền kinh tế của Venezuela đang rơi tự do xuống vị trí “đội sổ” toàn cầu theo nghĩa đen. Venezuela đứng đầu Chỉ số kinh tế tồi tệ của Bloomberg, đo lường tỷ lệ lạm phát và thất nghiệp để xác định mức sống của người dân.

Theo thống kê của Quỹ tiền tệ quốc tế, GDP của quốc gia này có thể giảm tới 8% trong năm nay, trong khi lạm phát phi mã với tỷ lệ khó tin 720%.

Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đã ban bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc, có hiệu lực trong vòng 3 tháng. Tuy nhiên nhiều khả năng quốc gia này chưa thể thoát khỏi dây “thòng lọng” kinh tế trước năm 2017.

Các đợt khan hiếm thực phẩm buộc người dân phải xếp hàng thâu đêm trước các địa điểm bốc dỡ thực phẩm, thậm chí ẩu đả đến sứt đầu mẻ trán.

Hình ảnh cảnh sát chống bạo động cầm lá chắn, bình xịt hơi cay và súng tuần tra quanh dòng người xếp hàng không phải là hiếm gặp.

Thêm vào đó, trận hạn hán vừa qua đã đẩy Venezuela chìm sâu vào vũng lầy của thiếu thốn khi điện và nước bị cắt.

Tờ USA Today ghi nhận vì không có thức ăn, người dân nước này thậm chí phải tìm bắt chó, mèo, bồ câu trên đường phố để ăn.

“Vựa dầu” một thời

Một số người cho rằng nguyên nhân của đợt khủng hoảng kinh tế - chính trị tại quốc gia này là giá dầu lao dốc.

Năm 2013, Venezuela là nước xuất khẩu dầu mỏ lớn thứ 7 thế giới, với dầu và các sản phẩm chế biến từ dầu chiếm tới 96% tổng kim ngạch xuất khẩu. Doanh thu của mặt hàng này chiếm tới 45% của doanh thu ngân sách và khoảng 12% GDP.

Hai chính quyền của cố Tổng thống Hugo Chavez và Tổng thống Nicolas Maduro đã thu về hàng nghìn tỷ USD từ dầu mỏ trong 17 năm qua.

Nhưng giá dầu đã lao dốc không phanh từ 100USD/thùng xuống còn vỏn vẹn 30USD/thùng, trước khi khôi phục lại mức mấp mé 40USD/thùng gần đây.

Mặc dù giá dầu giảm mạnh đóng vai trò quan trọng quyết định số phận của một quốc gia lệ thuộc nặng nề vào tài nguyên thiên, trên thực tế, nền kinh tế Venezuela đã bộc phát các tín hiệu bệnh tật trước khi giá dầu bắt đầu đổ dốc vào năm 2014.

Lợi bất cập hại

Tổng thống Venezuela đổ lỗi cho các công ty nước ngoài, Mỹ và các “thế lực hắc ám” khác đã thực hiện “chiến tranh kinh tế” chống chính phủ của ông. Nhưng chính khả năng quản lý kém, chính sách độc đoán đã hủy hoại thể chế và năng lực sản xuất của Venezuela.

Trước đây, những bất cập trong quản lý được che đậy bằng nguồn thu béo bở từ dầu. Phần lớn két tiền được rút để tài trợ cho các chương trình xã hội, cải thiện các chỉ số kinh tế vĩ mô và xã hội.

Giờ đây, “con ngỗng đẻ trứng vàng” đã không còn. Sau một chu kỳ thịnh vượng, kho dự trữ ngoại tệ của Venezuela đã bốc hơi từ 29 tỷ USD năm 2012 xuống còn 15 tỷ USD trong năm 2015. Nợ nước ngoài của chính phủ Caracas lên tới 250 tỷ USD.

Chính quyền của tổng thống Maduro loay hoay trong ngõ cụt với những chính sách vô tiền khoáng hậu, nhưng “lợi bất cập hại”.

Đầu tiên là kiểm soát tiền tệ. Chính phủ “đóng băng” tỷ giá đồng nội tệ ở mức 6,3 bolivar đổi 1 USD để ngăn dòng tiền tháo khỏi đất nước. Tỷ giá này chênh tới hàng chục lần so với tỷ giá chợ đen, khiến giá cả hàng hóa bị đảo lộn.

Ví dụ, một chiếc vé xem phim tại đây có giá 380 bolivar, nếu tính theo tỷ giá của chính phủ thì nó có giá 60 USD. Tuy nhiên tính theo tỷ giá chợ đen, chiếc vé chỉ đáng giá 0,54 USD.

Tình trạng khan hiếm tiền mặt khiến Ngân hàng Trung ương nước này gấp rút in thêm tiền mặt để bơm ra ngoài nền kinh tế, châm ngòi cho lạm phát tăng vọt.

Vào thời điểm giữa năm 2015, 1 USD đổi được tới 676 bolivar. Trong khi trước đó 1 USD chỉ đổi được khoảng 82 bolivar.

Lạm phát phi mã gây nên nhiều câu chuyện dở khóc dở cười. Một anh kỹ sư Venezuela bị cướp khống chế buộc anh phải rút tiền trong tài khoản để giao cho chúng. Sau khi nghe anh kỹ sư nói chỉ có tiền bolivar mà không có dollar Mỹ, toán cướp tỏ ra thông cảm và cho anh đi.

Gần đây, người ta truyền nhau trên mạng xã hội của Venezuela một bức ảnh chụp đầu bếp của một nhà hàng dùng tờ 2 bolivar để lót tay cầm chảo, vì tờ tiền này không đủ để mua một tờ giấy ăn.

Để tiết kiệm ngân quỹ “để dành” cho trợ cấp xã hội, Tổng thống Venezuela quyết định cắt giảm nhập khẩu. Do đó, các mặt hàng thuộc dạng “không quá cần thiết” như bao cao su bỗng trở thành của hiếm. 

Theo đó, một hộp bao cao su 36 miếng nhãn hiệu Trojans tại Venezuela có giá tới 4.760 bolivar, tương đương 755 USD theo tỷ giá chính thức, bằng một chiếc iPhone 6 tại Mỹ.

Ung nhọt

Nhưng ung nhọt nằm sâu trong nền kinh tế này mới là gốc rễ, điều khó có thể truy quét trong một sớm một chiều: Đó là tham nhũng.

Tình trạng tham nhũng tại Venezuela bùng nổ sau khi cuộc “cách mạng Bolivar” được tiến hành.

Khi giá cả các mặt hàng nhu yếu phẩm như giấy vệ sinh, thực phẩm đội lên hàng chục lần, ông Chavez đã “đổ vấy” cho các nhà bán lẻ, buộc tội họ găm hàng và thổi giá để trục lợi từ người tiêu dùng.

Sau đó, chính phủ của ông tiến hành kiểm soát giá, điều tất yếu gây nên tình trạng thiếu cung và chợ đen hoành hành. Đáp lại, giới chức buộc tội và bắt giữ lãnh đạo của các doanh nghiệp bán lẻ.

Chính phủ thâu tóm quyền kiểm soát toàn bộ ngành công nghiệp dầu mỏ. Một số ít các dự án tư nhân còn sót lại bị đánh thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức cắt cổ 50%.

Chưa hết, chính phủ còn muốn quốc hữu hóa các nhà máy gạo, nhà sản xuất nông sản lớn, và trưng thu hàng triệu mẫu đất nông nghiệp.

Nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế cũng bị đặt trong tầm ngắm để quốc hữu hóa như xi măng, khai thác vàng, thép, bột, thậm chí cả viễn thông… Caracas đã thâu tóm một số ngân hàng, đóng cửa một số khác.

Những nhân vật có vai vế trong chính quyền thu lời béo bở từ các thương vụ trên. Theo thống kê, 22,5 tỷ USD quỹ nhà nước đã bị chuyển từ Venezuela sang các tài khoản tại nước ngoài mà không rõ nguyên do.

Người thân của Tổng thống Nicolas Maduro bị buộc tội buôn lậu chất gây nghiện, nguồn cung tài chính cho chiến dịch chạy đua tranh cử của ông.

Bất mãn trước tình trạng túng thiếu đủ bề, người dân Venezuela đang mất hết kiên nhẫn. Biểu tình, bạo loạn, cướp bóc diễn ra ở nhiều nơi, khiến hàng trăm người bị thương.

Tỷ lệ ủng hộ ông Maduro giảm mạnh trong thời gian gần đây, trung bình chỉ còn 15%, theo kết quả nhiều cuộc thăm dò gần đây. 70% người đươc hỏi đồng ý phế truất chức tổng thống của ông Maduro.

Tuy nhiên về phần mình, Tổng thống Maduro khẳng định sẽ không dễ dàng từ chức.

THẢO MAI

BizLIVE - Gặp gỡ