Khi Trung Quốc vươn “vòi bạch tuộc” đến “sân sau” của Mỹ

Thụy My

05:36 27/05/2015

BizLIVE - Cơn khát nguyên liệu đã khiến những chiếc vòi bạch tuộc của Bắc Kinh vươn xa đến châu Phi nghèo khó nhưng giàu tài nguyên, và nay đến lượt châu Mỹ la-tinh. Khu vực "sân sau" của Mỹ nay bắt đầu trở thành "vườn nhà" của Trung Quốc.

Khi Trung Quốc vươn “vòi bạch tuộc” đến “sân sau” của Mỹ

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro

Thời kỳ mà châu Âu và Hoa Kỳ có ảnh hưởng mạnh mẽ tại Nam Mỹ đã trôi qua, thay vào đó là Trung Quốc. Cơn khát nguyên liệu đã khiến những chiếc vòi bạch tuộc của Bắc Kinh vươn xa đến châu Phi nghèo khó nhưng giàu tài nguyên, và nay đến lượt châu Mỹ la-tinh. Khu vực "sân sau" của Mỹ nay bắt đầu trở thành "vườn nhà" của Trung Quốc, RFI bình luận.

Chuyến viếng thăm các nước Mỹ la-tinh của Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đã kết thúc hôm qua 25/5/2015 tại Chilê, đã củng cố thêm mối quan hệ kinh tế cho khu vực đang gặp nhiều khó khăn này. Tuy nhiên cuộc nhân duyên có vẻ không mấy "môn đăng hộ đối".

Những hợp đồng bạc tỷ

Tại Chilê, quốc gia cuối cùng trong vòng công du châu Mỹ la-tinh sau Brazil, Colombia và Peru, Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đã gặp gỡ nữ Tổng thống Michelle Bachelet, bàn bạc về hợp tác tài chính. Chilê là nước đầu tiên trong khu vực ký kết hiệp ước tự do mậu dịch với Trung Quốc năm 2006, và lần này Ngân hàng Trung ương đôi bên loan báo chuẩn bị sử dụng rộng rãi đồng nhân dân tệ.

Hôm thứ Ba tuần trước, Bắc Kinh đã thỏa thuận với Brazil một kế hoạch đầu tư lên đến 53 tỷ đô la. Ông Lý Khắc Cường ký kết với Brazil 35 hợp đồng kinh tế, trong khuôn khổ một kế hoạch hành động chung đến năm 2021.

Bắc Kinh, vốn đã đầu tư 3,5 tỉ đô la vào tập đoàn Petrobras hồi cuối tháng Tư, nhân dịp này đã ký thêm hai hợp đồng để bơm thêm 7 tỉ đô la cho tập đoàn dầu khí quốc doanh Brazil hiện đang suy sụp vì xì-căng-đan tham nhũng quy mô khiến khó thể vay mượn trên thị trường.

Ngân hàng ICBC Trung Quốc cũng sẽ rót đến 4 tỉ đô la vào tập đoàn quặng mỏ Vale của Brazil - đang dẫn đầu thế giới về quặng sắt, nhưng giá mặt hàng này đang xuống thấp.

Bên cạnh đó, hai nước cũng cụ thể hóa vụ tập đoàn Embraer của Brazil bán cho công ty Tianjin Airlines đợt đầu 22 chiếc máy bay, toàn bộ hợp đồng 60 chiếc có trị giá ước tính 1,1 tỉ đô la. Là nước chăn nuôi bò lấy thịt hàng đầu, Brazil được Trung Quốc mở lại thị trường xuất khẩu đã bị ngưng trệ lâu nay vì lý do dịch tễ.

Ngoài ra Bắc Kinh còn tham gia vào nhiều dự án cơ sở hạ tầng, từ xa lộ cho đến cảng hàng không và cảng biển. Trong số đó có đề án đầy tham vọng: lập một hành lang đường sắt giữa Đại Tây Dương và Thái Bình Dương để vận chuyển quặng sắt và đậu nành sang Trung Quốc với chi phí rẻ nhất. Một "giấc mơ Trung Hoa" có thể tốn kém đến 80 tỉ đô la.

Làn sóng đầu tư này mang lại sự phấn chấn cho Brazil. Nền kinh tế thứ bảy thế giới đang chênh vênh trên bờ vực suy thoái, và năng lực đầu tư đang bị ảnh hưởng bởi chương trình khắc khổ của chính phủ bà Dilma Rousseff.

Trung Quốc & Mỹ la-tinh, mối quan hệ bất bình đẳng

Theo tổng kết vào cuối năm 2014 của trung tâm nghiên cứu Inter-American Dialogue ở Washington và trường đại học Boston, từ năm 2005 Trung Quốc đã cho các nước hay doanh nghiệp Mỹ la-tinh vay trên 119 tỉ đô la, riêng trong năm 2014 là 22,1 tỉ đô la. Đứng đầu là Venezuela (56,3 tỉ đô la), tiếp theo là Brazil (22 tỉ đô la), Achentina (19 tỉ đô la).

Khu vực này có lợi ích gì cho Trung Quốc? Châu Mỹ la-tinh có nguồn tài nguyên thiên nhiên, nguyên vật liệu gần như vô tận, và là nơi tiêu thụ hàng tiêu dùng Trung Quốc. Nhưng mối quan hệ là bất bình đẳng, theo bà Margaret Mayer, giám đốc chương trình Trung Quốc và Mỹ la-tinh ở trung tâm Inter-American Dialogue.

Thư ký điều hành Ủy ban Kinh tế Mỹ la-tinh và vùng Caribê (Cepal), bà Alicia Barcena nhấn mạnh: "Chỉ có năm mặt hàng, đều thuộc lãnh vực thứ cấp như nông nghiệp, năng lượng, hầm mỏ…chiếm 75% xuất khẩu của khu vực sang Trung Quốc năm 2013. Trong khi đó gần 90% đầu tư Trung Quốc sang châu Mỹ la-tinh là nhằm khai thác, đặc biệt là quặng mỏ và dầu khí".

Trước tình hình giá nguyên vật liệu sụt giảm, tăng trưởng của châu Mỹ la-tinh bỗng khựng lại và sự bất bình đẳng càng thấy rõ. Về phía Trung Quốc, theo ông Joao Augusto de Castro Neves của cơ quan tư vấn Eurasia Group, từ ưu tiên cho nhập nguyên liệu nay đã chuyển sang xuất khẩu hàng tiêu dùng, và như vậy các dự án hạ tầng là rất cần thiết.

Nhân chuyến công du các nước châu Mỹ la-tinh vào tháng 7/2014, ông Tập Cận Bình đã mô tả quan hệ giữa Trung Quốc và châu lục này là một cộng đồng cùng chia sẻ một định mệnh. Nhưng theo tạp chí Tài chính & Phát triển, thì có vẻ như Bắc Kinh đã chủ động làm nên định mệnh ấy.

Đầu tư ồ ạt vào Brazil, nhưng chỉ mua nguyên liệu thô

Báo cáo của Ủy ban Kinh tế châu Mỹ la-tinh và vùng vịnh Caribe (Cepal) thuộc Liên Hiệp Quốc khẳng định gần 90% đầu tư của Trung Quốc vào khu vực này từ 2010 đến 2013 là để khai thác tài nguyên.

Một ví dụ cụ thể là trường hợp Brazil vừa nói ở trên. Thương mại giữa Brazil và Bắc Kinh từ 3,2 tỉ đô la năm 2001 đã tăng vọt lên 83 tỉ đô la trong năm 2013, tăng gấp 25 lần. Trung Quốc đói nguyên liệu, còn Brazil dồi dào từ quặng sắt đến dầu hỏa, từ đậu nành, đường cho đến cà phê.

Nhưng do cơ sở hạ tầng cũ kỹ, việc vận chuyển hàng hóa chậm chạp và phí bị đội lên. Để mua được nguyên vật liệu giá rẻ, Trung Quốc đề nghị tài trợ cải thiện hệ thống giao thông. Giải pháp đôi bên cùng có lợi này dường như quá tốt đẹp, chỉ còn cần bàn bạc cụ thể. Nhưng báo Le Temps của Thụy Sĩ cho biết, chính ở đây, xung đột lợi ích đã lộ rõ.

Ông Hervé Théry, giám đốc nghiên cứu của CNRS (Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp) và là giáo sư thỉnh giảng của trường đại học Sao Paulo tố cáo: "Trung Quốc tỏ ra hết sức cứng rắn. Họ chỉ muốn nhập khẩu sản phẩm thô, trong khi Brazil mong xuất khẩu sản phẩm đã qua chế biến".

Với mặt hàng đậu nành, Bắc Kinh chỉ muốn mua dạng hạt thô, còn Brazil hy vọng bán được sản phẩm dạng protein thực vật. Đúng ra do cơ sở hạ tầng xuống cấp, tốt nhất Brazil chỉ nên xuất các loại sản phẩm với số lượng ít nhưng có hàm lượng giá trị tăng thêm cao.

Giáo sư Théry nhắc lại: "Người Trung Quốc đã quen thói chiếm hữu đất ở châu Phi, họ đổ bộ vào với các kỹ sư, công nhân người Hoa và mang về tối đa các nguyên vật liệu cần thiết. Nhưng người Brazil nhận ra trong cung cách làm ăn này, và nhất quyết không để bị chèn ép. Mới đây họ đã chứng tỏ điều này qua việc ra luật hạn chế người nước ngoài sở hữu đất đai, và kiên quyết bảo vệ quan điểm của mình trên mọi mặt".

Venezuela rơi vào vòng xoáy nợ nần với Trung Quốc

Không phải quốc gia Mỹ la-tinh nào cũng có được ưu thế khi đàm phán, nhất là khi đang rơi vào khủng hoảng như Venezuela.

Ngày 19/4, Tổng thống Nicolas Maduro thông báo Bắc Kinh vừa cho vay thêm 5 tỉ đô la. Tổng cộng từ năm 2008 đến nay, Venezuela đã nợ Trung Quốc trên 56 tỉ. Sở hữu trữ lượng dầu khí khổng lồ, Venezuela trả nợ bằng dầu lửa. Và lao vào vòng xoáy nợ nần.

Trước đó vào tháng Giêng, sau chuyến viếng thăm bất ngờ Bắc Kinh, ông Maduro loan báo Trung Quốc sẽ đầu tư 20 tỉ đô la. Món tiền này là quả bóng oxy cho chính quyền Caracas, đang gặp khó khăn vì dầu thô - chiếm đến 90% xuất khẩu của đất nước - từ một năm qua đã bị mất đến trên 50% giá trị.

Mặc cho những lời hứa hẹn của Tổng thống, các mặt hàng thiết yếu vẫn tiếp tục khan hiếm, dòng người vẫn nối dài trước các cửa hàng. Sữa, thịt, xà bông thiếu vắng trong các siêu thị do nhà nước quản lý. Lạm phát đạt mức 68,5% trong năm 2014, tiếp tục phi mã, nhưng Ngân hàng Trung ương không còn công bố con số chính thức.

Theo IMF, tỉ lệ này có thể lên đến 96,8% trong năm nay. Các nhà kinh tế độc lập cho rằng số liệu chính thức vốn không tính đến giá cả trên thị trường chợ đen, rất xa so với sự thật. Cũng theo IMF, năm nay Venezuela sẽ bị thâm hụt 20% ngân sách, dự trữ ngoại hối rơi xuống dưới mức 20 tỉ đô la.

Còn Trung Quốc túi rủng rỉnh tiền nhưng rất cần năng lượng, bèn đưa Caracas thành đối tác ưu tiên. Tháng 7/2014, ông Tập Cận Bình hoan nghênh việc nâng quan hệ lên tầm "đối tác chiến lược toàn diện", còn ông Maduro cảm động cám ơn "ông anh Trung Quốc".

Một năm trước đó, tập doàn dầu khí CNPC Trung Quốc loan báo sẽ đầu tư 28 tỉ đô la vào vành đai dầu lửa Orénoque. Dưới mắt Caracas, Bắc Kinh là một chủ nợ dễ dãi vì không đòi hỏi các điều kiện rắc rối như nhân quyền. Tổng thống Maduro tiếp tục tự hài lòng với việc lên án đế quốc Mỹ, và nợ nần đối với Bắc Kinh thì ngày càng chồng chất.

THỤY MY

Tin liên quan

Cùng dòng sự kiện