Công nhân nước ngoài đang bị bóc lột như thế nào tại Nhật?

Linh Linh

12:09 23/02/2016

BizLIVE - Tôi thực sự cảm thấy hối hận khi quyết định đến Nhật. Tôi sẽ không bao giờ giới thiệu bạn bè mình tới đây làm việc...

Công nhân nước ngoài đang bị bóc lột như thế nào tại Nhật?

Ảnh minh họa.

Chị Tang Xili đến Nhật Bản vào năm 2013, với hy vọng trong vòng 3 năm sẽ kiếm đủ tiền để về quê và xây một ngôi nhà mới cho cô con gái. Tuy nhiên, sau bao tháng ngày làm việc cật lực, giờ đây người phụ nữ này đang phải ở trong căn nhà tạm của công đoàn, sau khi quyết định rời bỏ công việc đang làm vì bị người chủ  nợ lương đến mức 3,5 triệu yên, tương đương hơn 700 triệu đồng.
Năm nay 35 tuổi, đến từ thành phố Yizheng, Trung Quốc, chị Tang cho biết, chị phải làm việc nhiều giờ liền trong ngày, 6 ngày/tuần và được trả thấp hơn mức lương tối thiểu khi làm thêm ngoài giờ. Và một điều trớ trêu là chị không thể đổi nơi làm việc vì nếu vậy sẽ vi phạm các điều khoản trên visa.
"Tôi thực sự cảm thấy hối hận khi quyết định đến Nhật. Tôi sẽ không bao giờ giới thiệu bạn bè mình tới đây làm việc", người phụ nữ này nói.
Tuy nhiên, chị Tang chỉ là một trong hơn 180 nghìn công nhân nước ngoài đang làm việc tại Nhật, những người thuộc một chương trình đào tạo của Chính phủ Nhật dành cho công dân của các nước đang phát triển. Mục đích của chương trình này là nhằm cung cấp cho những người lao động những kỹ năng cần thiết để họ có thể quay trở về đất nước của mình và làm việc tốt hơn.
Tuy nhiên, chương trình này đã biến thành một công cụ giúp một số công ty nhật lách luật để có được nguồn lao động giá rẻ từ nước ngoài.
Takara Seni, công ty cũ của chị Tang, là một công ty dệt may ở tỉnh Kagawa, miền Nam nước Nhật. Giám đốc công ty, ông Yoshihiro Masago từ chối bình luận về trường hợp của Tang nhưng thừa nhận, công ty của ông cần những công nhân nước ngoài.
"Chúng tôi không thể hoạt động nếu chỉ có công nhân người Nhật", ông Masago nói.
Theo đó, người này cho biết, muốn Thủ tướng Shinzo Abe đưa ra một chương trình nhập cư phù hợp dành cho công nhân nước ngoài để làm các công việc cần ít kỹ năng và được trả lương thấp.
Tuy nhiên, theo ông Kazuteru Tagaya, giáo sư luật tại đại học Dokkyo, điều này sẽ không thể xảy ra bởi "phần lớn người Nhật sẽ không chấp nhận điều đó".
Chương trình mở rộng
Thay vì ra một chương trình mới, chính quyền của ông Abe đang có kế hoạch mở rộng hệ thống thực tập, một "cửa sau" cho thị trường lao động trong nước. 
Một dự luật đang được đề xuất nhằm kéo dài chương trình tới 5 năm, thay vì 3 năm như trước. Bên cạnh đó, một cơ quan giám sát mới sẽ được hình thành nhằm ngăn chặn tình trạng lạm dụng học viên.
Theo đó, dự luật này sẽ yêu cầu các doanh nghiệp trong nước phải có được giấy phép trong khi cơ quan giám sát sẽ kiểm tra lại các chương trình dành cho thực tập viên, giám sát việc thực hiện chương trình của các doanh nghiệp và điều tra những doanh nghiệp có dấu hiệu lạm dụng. 
Dự luật mới cũng sẽ định nghĩa những thành phần cấu thành hành vi "vi phạm nhân quyền đối với học viên" và đưa ra các quyết định xử phạt vi phạm cũng như giúp tư vấn và đưa thông tin đến học viên.
Tuy vậy, theo giáo sư Tagaya, nếu không có một sự giám sát phù hợp, tình trạng lạm dụng sẽ còn tiếp diễn, bao gồm việc các doanh nghiệp trả tiền cho các công ty tuyển dụng xuất khẩu lao động để cung cấp nguồn lao động giá rẻ và tiến hành trừ lương công nhân để bù chi phí này.
"Chúng ta không thể để cho tình trạng này tiếp diễn, khi những gì đang diễn ra chẳng khác với hành động buôn người là mấy", ông nói.
Lao động liên tục
Chị Tang cho biết, có thể kiếm được 140 nghìn yên mỗi tháng (khoảng 28 triệu đồng), sau khi chủ trừ đi các chi phí như thuê nhà, điện nước, phúc lợi và internet. Mức thu nhập này gấp đôi thu nhập ở quê nhà, tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc thời gian chị làm việc tăng gấp đôi.
Cuộc sống tạm bợ của chị Tang trong khi chờ chủ trả món nợ
Người phụ nữ này cũng cho biết, chị và các đồng nghiệp khác bị chủ cấm sử dụng điện thoại di động, và giữ lại sổ tiết kiệm khi họ về thăm nhà, nhằm ngăn họ rút tiền.
Trong khi đó, ông chủ của chị thì cho biết, với mức lương tối thiểu, ngày càng khó tuyển dụng công nhân người Trung, tuy nhiên, họ không thể tăng lương vì cạnh tranh hàng dệt may nhập khẩu ngày càng khó khăn.
Năm 2014, Bộ Lao động Nhật Bản đã mở một cuộc điều tra với 3.918 doanh nghiệp có sử dụng các thực tập viên và có tới 76% doanh nghiệp này vi phạm luật lao động. Các vi phạm này bao gồm trả lương chưa bằng một nửa mức lương tối thiểu, giờ làm việc ngoài giờ lên tới 120 giờ/tháng, trong khi quy định chỉ cho phép tối đa 45 giờ cùng với việc công nhân phải sử dụng máy móc thiếu an toàn.
Cũng trong năm này, Bộ Tư Pháp Nhật đã đình chỉ 241 công ty tuyển dụng lao động và doanh nghiệp sử dụng thực tập viên trong vòng 5 năm vì vi phạm các quy định.
Sẽ không có nhiều thay đổi?
Mặc dù dự luật mới cho phép chương trình kéo dài đến 5 năm, nhưng sẽ không cho phép các thực tập viên thay đổi công việc một cách dễ dàng.
"Điều này chẳng khác gì bắt họ (các thực tập viên) hãy im lặng và làm việc, ngay cả khi họ được trả chỉ 300 yên mỗi giờ (60 nghìn đồng), hay kể cả khi bị quấy rối tình dục", ông Shoichi Ibusuki, một luật sư chuyên hỗ trợ thực tập viên nói. 
Luật sư này cho biết, nhiều thực tập viên không thể nhảy việc hay bỏ việc bởi họ đã phải đi mượn tiền để trả phí cho bên tuyển dụng. Nếu không thể chi trả số tiền này, họ sẽ lâm vào cảnh nợ nần.
Mặc dù vậy, nhiều người vẫn quyết định bỏ trốn. Theo số liệu của Bộ Tư Pháp, năm 2014, 4.847 thực tập viên "mất tích", trong đó, 2/3 trong số họ là người Trung. Và năm 2015, con số này được cho là còn tiếp tục tăng lên.

LINH LINH

BizLIVE - Gặp gỡ