Có hay không cái bẫy Thucydides giữa Trung Quốc và Mỹ?

Lề Phương

11:21 17/10/2015

BizLIVE - Khi Trung Quốc vẫn đang loay hoay với chiến lược cải cách chính sách, trong lúc khoảng cách về của cải ngày một giãn rộng với Mỹ, thì triển vọng soán ngôi của Bắc Kinh vẫn còn mờ mịt. 

Có hay không cái bẫy Thucydides giữa Trung Quốc và Mỹ?

Cái bẫy Thucydides hiện đang được nhắc đến nhiều nhất đang có Mỹ và Trung Quốc đứng bên miệng vực. Ảnh: NYTimes

Trong suốt chiều dài lịch sử, nhân loại đã chứng kiến nhiều cuộc “quần hùng, tranh bá” giữa các nước lớn, kể cả về chính trị, địa lý lẫn kinh tế. Hiện tượng này được gọi là “Cái bẫy Thucydides”.

Theo nghiên cứu của chuyên gia tại Harvard, trong 500 năm gần nhất có 16 trường hợp một cường quốc mới trỗi dậy tìm cách “soán ngôi” của một cường quốc khác. Kết cục là 12 trong số đó dẫn đến chiến tranh.

Cái bẫy Thucydides hiện đang được nhắc đến nhiều nhất đang có Mỹ và Trung Quốc đứng bên miệng vực. Một số ý kiến cho rằng Bắc Kinh đang nổi lên nhanh chóng và có khả năng đe doạ vị thế đầu tàu của Mỹ.

Tuy nhiên, ông Derek M. Scissors, học giả nghiên cứu kinh tế Trung Quốc và châu Á tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) đã phủ định một vế của giả thiết này.

Trong bài viết đăng trên National Interest, ông cho rằng Trung Quốc chưa đủ năng lực để soán ngôi siêu cường số một về mặt kinh tế của Mỹ, nếu không muốn nói là sẽ không bao giờ đủ.

63 nghìn tỷ USD chênh lệch

Trong 15 năm qua, Credit Suisse đã thống kê sự phân chia tài sản toàn cầu trong báo cáo thường niên. Tính đến giữa năm 2015, người dân Mỹ nắm giữ 85,9 nghìn tỷ USD, con số này của Trung Quốc là 22,8 nghìn tỷ USD. Mức chênh lệch là khoảng 63 nghìn tỷ USD.

Thống kê tổng của cải nằm trong dân chúng là một nhiệm vụ gai góc. Tuy nhiên số liệu của Credit Suisse cho thấy sự nhất quán qua nhiều năm, nó cũng gần sát với thông kê thu nhập ròng hộ gia đình của Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed).

Tài sản công

Mặc dù thua đậm về tài sản tư, Trung Quốc có cơ vượt Mỹ nếu tính đến tài sản công. Các công ty quốc doanh của Trung Quốc nắm giữ kho tài sản kếch xù.

Tuy nhiên, sự phát triển như vũ bão của các công ty này cũng đẩy nợ tín dụng leo thang, góp phần nâng tỷ lệ nợ công của Trung Quốc tăng nhanh chóng.

Không giống Mỹ, lợi nhuận của các doanh nghiệp quốc doanh Trung Quốc đang ở mức dương, nhưng đang cũng đang trên đà thoái trào.

Cuối tháng Chín, các công ty trong lĩnh vực công nghiệp của Trung Quốc đã thông báo lợi nhuận giảm xuống mức thấp nhất 4 năm kể từ năm 2011, do đồng nhân dân tệ suy giảm, thị trường chứng khoán lao dốc và nhu cầu tiêu dùng suy yếu.

Số liệu sơ bộ cho thấy Mỹ năm giữ 73 nghìn tỷ USD tài sản ròng tính đến giữa năm 2015. Tài sản công của Trung Quốc tính đến giữa năm 2015 là 28 nghìn tỷ USD, ghi nhận mức chênh lệch 45 – 46 nghìn tỷ USD so với Mỹ, một con số không hề nhỏ.

GDP tính theo sức mua tương đương

Nhiều người dẫn số liệu GDP điều chỉnh theo sức mua tương đương của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) để bảo vệ lập luận nghiêng về phía Trung Quốc.

Tổng sản phẩm quốc nội điều chỉnh theo tỷ giá hối đoái và cân bằng sức mua của Trung Quốc đạt 17,6 nghìn tỷ USD tính đến tháng 10, trong khi GDP của Mỹ chỉ vào khoảng 17,4 nghìn tỷ USD.

Theo logic về sức mua, giá của hàng hóa không như nhau ở mỗi quốc gia, nên khi đưa ra những điều chỉnh dựa vào sức mua của một nước cũng như quy đổi một loại tiền tệ sang thứ tương đương USD, Trung Quốc đã đánh bại Mỹ. 

Tuy nhiên, điều kiện đặt ra là tất cả các giao dịch trên phải được thực hiện trên thị trường mở. Trong khi rất nhiều giao dịch tại Trung Quốc, bao gồm cả tiêu dùng cá nhân và chi tiêu chính phủ, không đạt được tiêu chuẩn trên. Do đó, sẽ là khập khiễng nếu so GDP đã được điều chỉnh của Trung Quốc và Mỹ.

Bản thân IMF cũng nhiều lần khuyến nghị Trung Quốc cải cách thị trường theo hướng tự do hóa.

Số liệu bị thổi phồng

Tỷ lệ tăng trưởng GDP của Trung Quốc, mặc dù giảm tốc, vẫn cao gấp 3 lần của Mỹ. Nhưng câu hỏi đặt ra là có thể tin tưởng các báo cáo GDP từ phía chính phủ Bắc Kinh không?

Nhiều nhà kinh tế nghi ngờ chính quyền Trung Quốc đã "đẽo gọt" số liệu để mang lại bức tranh toàn cảnh nền kinh tế sáng màu hơn.

Trong bối cảnh tăng trưởng ì ạch, khó có thể dự đoán Trung Quốc đã "khai khống" mức tăng GDP thêm bao nhiêu phần trăm.

Vì GDP tính toán dựa trên các giao dịch làm nảy sinh giá trị, GDP tăng đồng nghĩa tài sản của một quốc gia cũng được bồi đắp. Do đó, nếu tỷ lệ tăng trưởng GDP của Trung Quốc gấp 3 lần Mỹ, chênh lệch về tổng của cải giữa hai nước cũng phải được thu hẹp, hoặc giãn rộng với tốc độ chậm hơn.

Từ năm 2000 đến 2009, khoảng chênh lệch tuyệt đối giữa tổng tài sản của Mỹ và Trung Quốc hầu như không đổi. Tỷ lệ tổng tài sản giảm mạnh từ 9:1 xuống 3,4:1.

Nhưng từ năm 2009 đến 2015, mức chênh giãn rộng thêm hơn 25 nghìn tỷ USD. Tỷ lệ tài sản cũng tăng mạnh từ 3,1:1 lên 3,8:1.

Điều này cho thấy trong 5 năm gần nhất, Trung Quốc không theo kịp Mỹ về tốc độ tăng trưởng của cải trong dân chúng. Thực tế này phát đi hai tín hiệu: Một là tốc độ tăng trưởng GDP bị thổi phồng, hai là tốc độ sản sinh của cải, giá trị của Trung Quốc chậm dần trong giai đoạn này.

Xem xét các chỉ báo trên, có lẽ cái bẫy Thucydidies giữa kinh tế Mỹ và Trung Quốc không đáng lo ngại như người ta đang bàn tán, ông Derek nhận định. Khi Trung Quốc vẫn đang loay hoay với chiến lược cải cách chính sách, trong lúc khoảng cách về của cải ngày một giãn rộng với Mỹ, thì triển vọng soán ngôi của Bắc Kinh vẫn còn mờ mịt. 

LỀ PHƯƠNG

Thăm dò ý kiến
Năm 2018, kênh đầu tư nào sẽ sinh lợi nhất?

Emagazine