Chuyện nhân - quả của Brexit

Lề Phương

11:20 17/03/2016

BizLIVE - Nhiều người ủng hộ mơ mộng về một cuộc sống mà ở đó, Anh vừa "không còn liên quan" đến EU, nhưng vẫn được hưởng các hiệp ước thương mại tự do của EU với Canada và Singapore. 

Chuyện nhân - quả của Brexit

Một số người cho rằng Brexit cũng sẽ dễ dàng như khi Greenland đàm phán để rút khỏi Cộng đồng kinh tế châu Âu (European Economic Community – EEC) năm 1985 một cách thuận lợi. Ảnh: hl

Viễn cảnh Brexit đang lơ lửng trước mắt Liên minh châu Âu (EU). Đây có khả năng lớn sẽ là vấn đề chi phối cuộc họp của Hội đồng châu Âu sắp tới. Giới chức sẽ đàm phán để đạt được một thỏa thuận về điều kiện đối với tư cách thành viên Liên minh châu Âu của Vương quốc Anh.

Thỏa thuận này sẽ là tiền đề để cử tri Anh xem xét đi đến quyết định trong cuộc trưng cầu dân ý, sớm nhất là vào mùa hè năm nay.

Bên nào cũng có lý lẽ của mình. Xét cho cùng, không ai biết cuộc trưng cầu dân ý sẽ diễn ra như thế nào, càng không biết sẽ ra sao nếu cử tri Anh chọn ra đi.

Lịch sử chứng minh trong những cuộc trưng cầu dân ý tương tự trước đây, cử tri thường tập trung vào những yếu tố bên lề hơn là vấn đề chính.

Ví dụ trong cuộc trưng cầu dân ý về dự thảo Hiến pháp EU năm 2005, người Hà Lan tập trung vào đồng euro, trong khi người Pháp lại lo rằng thợ ống nước đến từ Ba Lan sẽ lấy đi việc làm của họ.

Cho đến giờ, chưa có dấu hiệu cho thấy cuộc trưng cầu sắp tới sẽ đi chệch vết xe đổ trên. Cử tri có vẻ tập trung vào những ý kiến đơn giản, định kiến và cảm tính hơn cân nhắc duy trí. Trong khi đó, phe phản đối EU thì đang cuồng nhiệt và kích động trong giọng điệu hơn hẳn.

Đối với châu Âu, đây là một tín hiệu đáng lo ngại. Ai cũng biết sự ra đi của Anh sẽ giáng một đòn nặng nề lên khối đoàn kết của châu Âu, có thể làm nứt toác kẽ hở xuất hiện từ trước.

Có vẻ người Anh chưa nhận thức đầy đủ về sự bất ổn đằng sau Brexit. Nó sẽ tác động tới Phong trào đòi độc lập của Scotland, Thỏa thuận Ngày thứ Sáu tốt lành (Good Friday Agreement) với Ireland, và mối "quan hệ đặc biệt” giữa Anh và Mỹ, và hơn thế nữa.

Nhiều người ủng hộ mơ mộng về một cuộc sống mà ở đó, Anh vừa "không còn liên quan" đến EU, nhưng vẫn được hưởng các hiệp ước thương mại tự do của EU với Canada và Singapore. Họ muốn người lao động không còn được dịch chuyển tự do từ EU vào Anh, nhưng vẫn muốn London là trung tâm tài chính hàng đầu châu Âu.

Việc này chỉ là ảo tưởng. Mặc dù Anh vẫn giữ được vị thế vững mạnh trên trường quốc tế về mặt chính sách quốc phòng và ngoại giao, lợi thế trong thương thảo các thỏa thuận thương mại và đầu tư – bao gồm cả với bản thân EU – sẽ bị phương hại nghiêm trọng. Những thỏa thuận này hiện đang chiếm một nửa kim ngạch thương mại của Anh.

Trên thực tế, giới chức EU đã bắt đầu bất bình với việc Thụy Sỹ tiếp cận thị trường chung châu Âu. Anh khó có thể xin được đặc quyền tương tự, nhất là sau khi dứt áo ra đi.

Một số người cho rằng Brexit cũng sẽ dễ dàng như khi Greenland đàm phán để rút khỏi Cộng đồng kinh tế châu Âu (European Economic Community – EEC) năm 1985 một cách thuận lợi.

Nhưng EEC còn nhiều hạn chế của 30 năm trước không thể so sánh với EU hùng ngày nay. Chưa kể Greenland đã trở nên lép vế so với Vương quốc Anh về quy mô kinh tế cũng như vị thế chính trị sau khi ra đi.

Hơn nữa, Greenland ra đi dễ dàng là do ràng buộc hiến pháp với một thành viên EEC là Đan Mạch. Đan Mạch vẫn tiếp tục đại diện cho lợi ích của Greenland trong các cơ quan châu Âu.

Anh không có một đại diện tương tự, nên các cuộc đàm phán với EU với tư cách phi thành viên có thể kéo dài nhiều năm, với các thủ tục phức tạp và gay gắt.

Sau tất cả, ai sẽ cam kết đầu tư dài hạn vào Anh khi mù mờ về những thỏa thuận pháp lý ở đó?

Để tránh hậu quả này, Hội đồng châu Âu trấn an triển vọng ổn định hơn của Anh với tư cách thành viên EU, trong khi thể hiện sự linh hoạt căn bản của châu Âu.

Hiện Anh đã được cho phép không tham gia khu vực Schengen, khu vực đồng tiền chung châu Âu, cũng như các vấn đề pháp lý và nội vụ. Nay EU thể hiện sự thiện chí để tìm kiếm một thỏa hiệp hợp lý với các yêu cầu của Thủ tướng Anh David Cameron.

Hai bên sẽ dễ dàng đạt được đồng thuận trong một vài lĩnh vực, như tăng cường khả năng cạnh tranh và hợp lý hóa các quy định.

EU sẽ khó thỏa hiệp hơn với yêu cầu đòi chấm dứt nghĩa vụ hiệp ước của Anh trong việc hướng tới một “liên hiệp gần gũi hơn” từ phía ông Cameron. Thay vì tiến tới hội nhập sâu hơn giữa các thành viên, có lẽ EU chuyển sự tập trung sang kết nối người dân châu Âu một cách chặt chẽ hơn.

Vấn đề cuối cùng có lẽ là gai góc nhất là nhập cư và phúc lợi. Ông Cameron đã kêu gọi thực hiện chương trình “tạm dừng” phúc lợi việc làm và con cái cho dân nhập cư EU làm việc tại Anh trong 4 năm. Đây bị xem là cách tiếp cận mang tính phân biệt đối xử.

Một giải pháp khả dĩ là phân chia rõ ràng các tranh cãi về cuộc khủng hoảng người tị nạn. Trọng tâm phải hướng vào người Ba Lan và Latvia, chứ không phải là người Syria.

Năm 1953, Winston Churchill đã có tuyên bố nổi tiếng: ”Chúng tôi đồng hành với châu Âu, nhưng không phải là một phần của nó; chúng tôi có liên hệ, nhưng không thỏa hiệp”.

Nếu cuộc họp Hội đồng châu Âu sắp tới phản ánh tinh thần này, kịch bản Brexit sẽ được đẩy lùi, các bên đều có lợi.

Bài viết phản ánh quan điểm cá nhân của bà Ana Palacio, cựu Bộ trưởng Ngoại giao Tây Ban Nha, cựu Phó Chủ tịch cấp cao của Ngân hàng Thế giới, là một thành viên của Hội đồng Nhà nước Tây Ban Nha, giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Georgetown, và là thành viên của Hội đồng Chương trình nghị sự Toàn cầu về Hoa Kỳ của Diễn đàn Kinh tế Thế giới.  

LỀ PHƯƠNG