Thực phẩm bẩn và hóa chất không rõ nguồn gốc: Cơ chế để thực thi chế tài?

Lê Mỹ

06:42 02/04/2016

Trong số báo 26, ra ngày 30/3/2016, DĐDN đã đề cập đến vấn đề không thể ngồi chờ đạo đức kinh doanh khi kinh doanh hóa chất cấm và thực phẩm bẩn đã trở thành “quốc nạn”. Nhưng ngay cả khi chế tài mạnh có hiệu lực thì điều đó cũng khó đã có thể hóa giải được mối nguy của toàn dân?

Thực phẩm bẩn và hóa chất không rõ nguồn gốc: Cơ chế để thực thi chế tài?

Ảnh minh họa.

Sự tồn tại Chợ hóa chất Kim Biên (Quận 5, TP HCM), “kho bom hóa chất lớn nhất cả nước với hàng loạt hóa chất nhập khẩu tiểu ngạch đã là hồi chuông báo động tình trạng và cơ chế quản lý mặt hàng này

Như đã phản ánh đã có khoảng 6/9 tấn thuốc salbutamon được các Cty dược nhập về nhưng… không biết đi đâu (trừ phần đã tồn kho và sử dụng chế biến thuốc).

Cấm chính ngạch, quản sao tiểu ngạch?

Để tránh tình trạng lưu thông salbutamon ra ngoài thị trường ngoài mục đích y tế. Cụ thể ngày 20/11/2015 Cục Quản lý Dược – Bộ Y tế đã có văn bản số 21590/QLD-KD thông báo đến các cơ sở nhập khẩu, các Sở Y tế, Tổng cục Hải quan về việc tạm ngừng nhập khẩu nguyên liệu Salbutamol, chủ động và phối hợp chặt chẽ với Cục cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường – C49, để thanh tra, kiểm tra toàn bộ các Cty dược nhập khẩu nguyên liệu Salbutamol.

Bộ Y tế cũng đã kịp thời chỉ đạo tạm ngừng nhập khẩu nguyên liệu salbutamol, đồng thời đề xuất bổ sung các nguyên liệu/thuốc bị cấm sử dụng trong các lĩnh vực khác (ví dụ như nguyên liệu salbutamol trong ngành nông nghiệp) vào danh mục “thuốc phải kiểm soát đặc biệt” của Luật dược sửa đổi. Việc cấp phép nhập khẩu sẽ căn cứ vào báo cáo cụ thể về số lượng sản xuất, tồn kho, công ty mua, công ty bán…

Tuy nhiên, do Luật bất hồi tố nên 6 tấn saltamon đã ra ngoài thị trường mà trách nhiệm đầu tiên rành rành thuộc về các Cty dược nhập khẩu, ngoài xử phạt hành chính nếu có, còn lại sẽ bị rơi vào im lặng. Dù sao thì ít nhất với văn bản và các động thái chỉ đạo của Bộ Y tế, nhập khẩu chất cấm chính ngạch cũng đã bị chặn cửa.

Nhưng với con đường tiểu ngạch, việc quản lý đã và sẽ ra sao? Đây vẫn là câu hỏi mà ngay cả với một đầu tàu về năng động như TP HCM, chính quyền vẫn còn đang đau đầu chưa xử lý rốt ráo. Điển hình là sự tồn tại và cơ chế quản lý chợ hóa chất Kim Biên (Quận 5), hiện vẫn đang tình trạng còn chồng chéo, lỏng lẻo.

Theo thống kê đến cuối 2015 của Sở Công thương TP HCM, trên địa bàn quận 5 có 112 cơ sở kinh doanh hóa chất gồm 76 DN và 36 hộ cá thể, tập trung tại các tuyến đường xung quanh chợ Kim Biên, như đường Gò Công, Vạn Tượng, Kim Biên, Phan Văn Khỏe… Trong đó Sở Công thương đã tiếp nhận hồ sơ và xem xét cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện cho 57 cơ sở, gồm 50 DN và 7 hộ cá thể kinh doanh hóa chất công nghiệp trên địa bàn quận 5.

Về mặt trách nhiệm, Sở Công thương quản lý hóa chất ngành công nghiệp, hóa chất là tiền chất sử dụng trong nông nghiệp, hóa chất sử dụng trong các sản phẩm tiêu dùng; Sở Y tế quản lý hóa chất bào chế dược, hóa chất sử dụng trong chất diệt khuẩn, diệt côn trùng trong gia dụng và y tế, dược phẩm và phụ gia thực phẩm; Sở Nông nghiệp Phát triển nông thôn quản lý hoạt động hóa chất sử dụng trong trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thú y, bảo vệ thực vật, bảo quản, chế biến nông sản, lâm sản, hải sản và thực phẩm.

Từng đó hộ, được quản lý bởi từng đó ban ngành nhưng hiện trạng hóa chất nào cũng có thể tìm được ở chợ Kim Biên, từ hóa chế chế biến thức uống, đồ ăn, tăng trọng gia súc đến hóa chất “phục hồi” thực phẩm ôi thiu thành thực phẩm tươi mới… đều có. Quản lí được “kho bom hóa chất” lớn nhất nước này, từ cả khâu đầu vào qua nhập khẩu chính ngạch, tiểu ngạch, hay các đường nhập khẩu lậu phi thông quan, đến khâu đầu ra bán đến cho ai, tiêu thụ như thế nào? Luật hình sự sửa đổi 2015 liệu đã là “thanh gươm” sắc bén nhất để xử lý đủ, chặt?

Quá nhiều tổ chức quản lý chồng chéo thì cũng đồng nghĩa sẽ không có tổ chức nào chịu trách nhiệm đến cùng.

Không quản được đầu vào, có thể “quy hoạch” đầu ra?

Ông Trần Trọng Bình, Cục phó Cục cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (Bộ Công An) phát biểu trong buổi tọa đàm “Chất cấm trong chăn nuôi – Hiện trạng và giải pháp” các quy định mới của Bộ Luật hình sự 2015 sửa đổi có hiệu lực kể từ ngày 1/7/2016, ngoài quy định kể trên thì nếu có tình tiết tăng nặng, hành vi sử dụng chất tạo nạc cấm trong chăn nuôi có thể xử phạt tù lên đến 20 năm.

Ông Bình đánh giá, với việc nâng cao khung hình phạt, cùng với các biện pháp quản lý chặt chẽ quy trình nhập khẩu và sử dụng chất thuộc nhóm beta-agonist, tình trạng sử dụng chất tạo nạc cấm trong thời gian tới sẽ được kiểm soát.

Ở góc độ luật pháp, Luật sư Nguyễn Kiều Hưng, Luật gia trưởng Hãng luật Giải Phóng cũng nhận xét với các quy định trên thay cho phạt hành chính như trước, chế tài đối với đối tượng sử dụng hóa chất cấm đã được cải thiện đáng kể. Theo đó, không cần xét đến hậu quả có thể chứng minh đối tượng vi phạm gây ra, chỉ cần bị phát hiện hành vi vi phạm, đã bị chế tài xử lý, là một quy định quan trọng, đặc biệt trong lĩnh vực an toàn thực phẩm. “Bởi nhìn chung các vi phạm về sử dụng hóa chất, chất cấm, khó có thể chứng minh ngay tức thì – trừ trường hợp người sử dụng bị ngộ độc tập thể”, ông Hưng nói.

Cũng theo Luật sư Hưng, trên thực tế thì việc xử phạt theo Luật Hình sự sửa đổi không hề dễ áp dụng. Bởi nếu với người vận chuyển, sử dụng chất cấm nhưng không nhận thức được đó là chất cấm, thì sẽ áp dụng chế tài theo đúng khung quy định được hay không? “Chẳng hạn, với một bà bán bánh phở ở chợ, nếu có bán bánh phở sử dụng chất làm trắng quang học và bị phát hiện bởi cơ quan quản lý thị trường, thì có thể áp dụng khung phạt từ 200 triệu – 5 tù được hay không? Với thực tế hiện nay, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa “quy hoạch” pháp lý, với các công cụ là khung chế định, chế tài đã chặt chẽ và có các hình phạt răn đe “cứng”, cùng “quy hoạch” sản xuất, chăn nuôi, trồng trọt, chế biến thực phẩm. Một mô hình quản lý theo quy hoạch vùng hay địa phương, giao trách nhiệm cho các cơ quan ban ngành và các nhà thanh kiểm tra giá sát theo từng vùng hay địa phương sẽ là sự cải thiện hiệu quả tình trạng kiểm soát dùng chất cấm. Mặt khác, cũng cần có “chế tài” đối với những nhà quản lý buông lỏng trách nhiệm, để xảy ra tình trạng sử dụng chất cấm trong địa bàn, địa phương, vùng quy hoạch mình được giao quản lý”, ông Hưng nói.

Không muốn nêu tên, một Luật sư cho biết vấn đề là ở ta, cơ quan, ban ngành nào cũng đầy “trọng trách”. Các cuộc kiểm tra liên bộ, liên ngành thể hiện đầy tinh thần trách nhiệm của cơ quan Bộ, ngành. Nhưng ngay như hiện tượng chợ Kim Biên với sự dàn trải trách nhiệm trong quản lý, có nghĩa quá nhiều tổ chức quản lý chồng chéo thì cũng đồng nghĩa sẽ không có tổ chức nào chịu trách nhiệm đến cùng, sẽ rất khó quy chế tài hay trách nhiệm của một ai. Tình trạng này nếu không thay đổi, không cải thiện Luật hình sự sửa đổi cũng ít có đất áp dụng. “Ai dám khẳng định một ông Chi cục Thu ý không để “lọt sàng” những ca dùng chất cấm trong chăn nuôi, nếu đó là người nhà, người thân, người quen biết của ông hay của cấp trên ông?”, vị này đặt câu hỏi.

Theo Báo Diễn đàn Doanh nghiệp

Thăm dò ý kiến
Từ 1/1/2018 khi xăng A92 bị "khai tử", bạn sẽ sử dụng loại xăng nào?

Emagazine