Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: Nông sản ùn ứ vì thiếu quy hoạch

Minh Huệ

07:07 21/05/2015

BizLIVE -

Bên lề Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng, cho biết tình trạng ùn ứ một số sản phẩm nông sản trên cửa khẩu không phải bây giờ mới xảy ra mà đã tồn tại từ nhiều năm nay. 

Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: Nông sản ùn ứ vì thiếu quy hoạch

Bộ trưởng bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng

“Tuy nhiên, tôi khẳng định rằng với các sản phẩm nông nghiệp mà chúng ta đã có quy hoạch hay có kế hoạch dài hạn thì không xảy ra tình trạng này”, Bộ trưởng Hoàng cho bình luận.

Ông có thể nói rõ hơn về thực trạng này không?

Ví dụ như lúa hiện đang duy trì chỉ tiêu diện tích trồng lúa ở mức 3,8 triệu ha/năm. Như vậy sản lượng lúa của chúng ta không có chuyện tăng đột biến mà nếu có tăng thì cũng tăng từ từ. Vì thế chúng ta tương đối chủ động trong vấn đề tính toán giữa cung cầu và tìm kiếm thị trường.

Tương  tự là mặt hàng cà phê, gần như không có tình trạng ách tắc tại các cửa khẩu tiêu thụ…, trừ khi năm đó cả thế giới được mùa thì tiêu thụ có thể khó hơn chút ít.

Quay trở lại, vừa rồi tình trạng ách tắc hàng nông sản tại một số cửa khẩu xảy ra với những mặt hàng nông nghiệp không có quy hoạch hoặc rất lỏng lẻo.

Về dưa hấu, theo tôi được biết hiện chưa có quy hoạch diện tích trồng dưa hấu trên cả nước là bao nhiêu. Mặt khác dưa hấu là loại cây dễ trồng, ngắn ngày nên khá nhiều địa phương người dân tận dụng mùa vụ giữa 2 mùa lúa để tranh thủ trồng dưa hấu tăng thu nhập.

Việc tự phát này không ai kiểm tra, quy định, tính toán đưa vào quy hoạch được dẫn đến sản lượng dưa hấu tăng đột biết.

Nói như vậy, có thể hiểu việc trồng dưa tự phát dẫn đến tình trạng dư cung và ứ đọng ở cửa khẩu? Nhân tình hình này, thương lái phía Trung Quốc ép giá, thưa ông?

Cần phải nói rằng chúng ta trồng dưa hấu vẫn nhằm tiêu thụ trong nước là chủ yếu. Thống kê, năm 2014, chúng ta có khoảng hơn 1 triệu tấn dưa hấu thì 700.000 tiêu thụ trong nước, còn lại tiêu thụ sang Trung Quốc, chủ yếu qua cửa khẩu Lạng Sơn (nhiều nhất Tân Thanh).

 Khi nào các mặt hàng nông sản mới hết tình trạng ứ đọng

Tại cửa khẩu Tân Thanh, chúng tôi đã kiểm tra nhiều lần. Không phải Trung Quốc hạn chế nhập khẩu dưa hấu mà có các điều kiện. Thứ nhất là chất lượng, mẫu mã, kích cỡ sản phẩm phải đảm bảo tiêu chuẩn.

Không ít trường hợp thương lái của ta thu mua dưa hấu trong dân mang lên đây không có hợp đồng trước, không có chọn lọc kỹ càng, buộc phía nước bạn phải chọn khắt khe.

Thứ 2, khu vực tập kết xe tải chở hàng hóa làm các thủ tục thông quan ở cửa khẩu của phía Trung Quốc có diện tích rất chật chội, chỉ chứa được khoảng 350-400 xe/ ngày. Song có những lúc có đến 1.000 xe tải chở dưa hấu của Việt Nam lên, phía họ không thể có cách nào để giải quyết hết được nên dẫn đến ùn tắc bên phía Việt Nam.

Vấn đề này tỉnh Lạng Sơn đã có báo cáo lên Bộ Công Thương từ vài năm trước rồi. Bộ cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có khuyến cáo đối với các địa phương trồng nhiều dưa hấu, nhất là các tỉnh miền Trung, đề nghị khi đưa dưa hấu lên biên giới cần liên hệ với Lạng Sơn và các cơ quan liên quan để làm sao có giải pháp điều tiết, kéo dài thời gian thông quan, không bị ách tắc ở khu vực thông quan. Tuy nhiên trên thực tế không phải ai cũng biết được thông tin đó.

Nói như vậy là do công tác tuyên truyền của cơ quan quản lý đối với mặt hàng nông sản chưa tốt. Vậy những thiệt hại này ai là đối tượng chịu thiệt hại, thưa ông?

Thiệt hại chính khi nông sản ùn ứ tại cửa khẩu thương lái phải chịu, tuy nhiên khi thương lái

Đại biểu Quốc hội Lê Như Tiến, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội:

Tình trạng dưa hấu không tiêu thụ được của người dân Quảng Ngãi, giá bán gấp 10 lần so với nông dân bán ra. Người dân chỉ bán 2.000 đồng nhưng nhiều nơi bán 18-20.000 đồng cho người tiêu dùng.

Như vậy vướng mắc ở đây là khâu phân phối trung gian, tiêu hao quá lớn. Cần xem lại khâu phân phối lưu thông. Vẫn phải có chi phí trong vận chuyển lưu thông nhưng không thể nhiều đến thế.

Trách nhiệm đối với thực trạng này là cơ quan phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp, Bộ Công thương và ở chừng mực nào đó là cơ quan quản lý về giá. 

không tiêu thụ được thì quay lại ép giá bà con nông dân, cuối cùng nông dân vẫn là người chịu thiệt. Đấy là một bài học kinh nghiệm.

Tôi nghĩ rằng với vấn đề này chỉ có một cách, đó là chính quyền địa phương và các Bộ ngành liên quan phải làm tốt công tác thông tin cho người nông dân; phải vận động kết nối giữa người nông dân với thương lái, với các doanh nghiệp tiêu thụ, các trung tâm thương mại, siêu thị…

Thực tế, chúng ta vẫn tiêu thụ dưa hấu trong nước là chính, nếu tiêu thụ trong nước tốt thì chắc chắn không xảy ra vấn đề này. Về vấn đề thông quan, cần làm tốt hơn.

Chúng tôi đã bàn với một số địa phương mở rộng và xây dựng thêm khu tập kết chờ thông quan hàng hóa để trong trường hợp hàng hóa quá nhiều không thông quan kịp thì có chỗ chứa, bảo quản và chọn lọc hàng hóa, hiện chúng tôi đang triển khai điều này.

Liệu việc gia nhập sâu rộng hơn với thương mại thế giới thông qua các hiệp định như TPP, Liên minh Châu Âu… của nước ta hiện nay có thể giải quyết được tình trạng ứ đọng các mặt hàng nông sản ở cửa khẩu hiện nay không?

Rất nhiều cơ quan tham gia chứ không chỉ có thương mại. Đầu tiên phải đi từ quy hoạch, sản xuất. Tất cả những gì mình làm ra phải xuất phát từ khâu sản xuất. Cơ quan nhà nước phụ trách lĩnh vực đó phải có hướng dẫn, anh trồng cây gì, con gì để tiêu thụ được, kể cả trong nước chứ không chỉ có xuất khẩu.

Câu chuyện bố trí sản xuất, tái cơ cấu ngành nông nghiệp là câu chuyện quan trọng nhất, sau đó mới đến tiêu thụ trong nước hay nước ngoài.

Bộ Công thương được giao trách nhiệm tìm thị trường xuất khẩu, có rất nhiều biện pháp khác nhau đã làm trong thời gian vừa qua. Ví dụ xúc tiến thương mại đã làm mấy chục năm rồi, các cơ quan đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài được giao nhiệm vụ tìm kiếm thị trường cho hàng hoá Việt Nam, trong đó có nông sản.

Thứ hai là đàm phán và tham gia các Hiệp định thương mại tự do, nội dung quan trọng và ưu tiên đó là tìm cách xuất khẩu được hàng nông sản của Việt Nam, những mặt hàng chúng ta có thế mạnh như gạo, cao su, hồ tiêu, đường, một số trái cây.

Thứ 3 là bằng những giải pháp được phép, có nghĩa là không dùng biện pháp hành chính, chúng ta tìm cách để bảo hộ hợp lý sản xuất trong nước. Hợp lý có nghĩa là đối với những mặt hàng rất nhạy cảm, chúng ta tìm cách bảo lưu, rất hạn chế để nước ngoài tham gia.

Đối với một số mặt hàng không nhạy cảm lắm nhưng hiện chúng ta đang cạnh tranh khá yếu thì chúng ta duy trì thời gian đủ để người nông dân Việt Nam vươn lên đến khi đứng vững được cho đến khi chúng ta mở cửa. Hiện nay chúng tôi đang làm việc đó.

Có một thực tế, trong khi nhiều mặt hàng nông sản bị ứ đọng do thiếu thị trường tiêu thụ thì hoạt động nhập khẩu đối với những mặt hàng nông sản đó lại diễn ra khá sôi động. Vấn đề ở đây là gì, thưa ông?

Vấn đề chính ở đây là xây dựng các hàng rào kỹ thuật. Thời gian qua có vẻ chúng ta chưa xây dựng được nhiều.

Việc xây dựng các hàng rào kỹ thuật chủ yếu là việc ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật, ví dụ tiêu chuẩn về tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, tồn dư kháng sinh hoặc kiểm dịch đối với những sản phẩm nông nghiệp.

Đi đôi với việc bảo hộ sản xuất trong nước, chúng ta đồng thời phải duy trì các biện pháp kỹ thuật để làm sao trong trường hợp chúng ta chấp nhận mở cửa đối với một số lĩnh vực cụ thể, các sản phẩm đó phải đáp ứng các yêu cầu về VSATTP, phòng dịch để giúp cho không ảnh hưởng đến sức khoẻ của người tiêu dùng Việt Nam.

Trong thời gian vừa qua Chính phủ, Quốc hội yêu cầu các Bộ, ngành trong đó có bộ Công thương xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật đó. Nhưng riêng trong lĩnh vực nông nghiệp, nội dung này chủ yếu thuộc về trách nhiệm của Bộ nông nghiệp & phát triển nông thôn, bộ Khoa học và công nghệ.

MINH HUỆ