Dự án FDI “khủng”, tiến độ “rùa”

Lương Bằng

14:39 24/04/2015

Nhiều dự án “tỷ đô” đã trở thành “điểm đen” trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thời gian qua. Điều này khiến việc giải ngân dòng vốn FDI vẫn còn khoảng cách rất lớn so với vốn FDI đăng ký vào Việt Nam.

Dự án FDI “khủng”, tiến độ “rùa”

Dự án thép Guang Lian chậm tiến độ gần 10 năm. Ảnh: Nguyễn Huân.

Chậm chạp như dự án “tỷ đô”

Dự án nhà máy luyện thép Guang Lian ở khu kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi) được cấp phép từ năm 2006, khởi đầu chỉ do Tập đoàn Tycoons (Đài Loan) đầu tư với số vốn đăng ký khoảng hơn 1 tỷ USD. Sau đó, Tập đoàn E-United (Đài Loan) hợp tác với Tycoons để cùng thực hiện và nâng vốn dự án lên 3 tỷ USD.

Đến đầu năm 2012, Tập đoàn thép JFE của Nhật Bản đã quyết định góp vốn cùng Tập đoàn E-United nghiên cứu, tiếp tục triển khai dự án thép 4,5 tỷ USD này. Song vào tháng 9-2014, Tập đoàn JFE đã chính thức ngừng kế hoạch đầu tư vào dự án thép Guang Lian sau một thời gian dài thăm dò, trì hoãn.

Đáng chú ý, kể từ khi được cấp phép, gần 10 năm trôi qua, trong tổng số vốn đăng ký chính thức là 3 tỷ USD, nhà đầu tư mới chỉ góp được 42 triệu USD cho dự án (tương đương trên 757 tỷ đồng), còn số vốn thực hiện đầu tư chỉ vỏn vẹn hơn 745 tỷ đồng.

Trong khi đó, để phục vụ cho dự án "tỷ đô" này, ngân sách Nhà nước đã phải bỏ ra trên 175 tỷ đồng bồi thường, giải phóng mặt bằng (chưa kể chi phí xây dựng các khu tái định cư, nghĩa địa để phục vụ cho công tác đền bù, giải phóng mặt bằng của dự án). Thế nhưng, đến nay Quảng Ngãi vẫn chưa có quyết định thu hồi dự án.

Một dự án có vốn đầu tư “khủng” khác cũng đang gặp nhiều vấn đề để giải ngân là dự án Saigon Atlantis Hotel của Công ty TNHH Winvest Investment (Việt Nam) tại Bà Rịa - Vũng Tàu. Dự án FDI lớn nhất của Mỹ tại Việt Nam này được cấp phép năm 2007 với mục tiêu hoạt động là xây dựng khu nghỉ mát, khách sạn 5 sao, vui chơi giải trí. Dự án có quy mô 4,1 tỷ USD vốn đầu tư. Ra quyết định thu hồi đất để phục vụ cho dự án du lịch, nhưng đến nay đã gần 8 năm, dự án Saigon Atlantis Hotel vẫn án binh bất động. Nguyên nhân chủ yếu là do công tác giải phóng mặt bằng chậm chạp.

Ngoài ra, trong số 11 dự án “tỷ đô” được cấp phép năm 2008, nay nhiều dự án đã bị rút giấy phép đầu tư do chậm trễ triển khai như dự án Khu liên hiệp thép Cà Ná ở Ninh Thuận (9,8 tỷ USD), dự án Công viên phần mềm Thủ Thiêm (1,2 tỷ USD), dự án Khu công viên văn hóa thế giới kỳ diệu của Công ty TNHH Good Choice USA - Việt Nam (1,3 tỷ USD)...

Tiếp đó, năm 2009, có 3 dự án “tỷ đô” được cấp phép là dự án Khu du lịch sinh thái bãi biển rồng tại Quảng Nam (4,15 tỷ USD), dự án Công ty TNHH thành phố mới Nhơn Trạch Berjaya tại Đồng Nai (2 tỷ USD) và dự án Công ty TNHH một thành viên Galileo Investment Group Việt Nam (1,68 tỷ USD). Thế nhưng, điều đáng buồn là đến nay, cả ba dự án trên đều bị rút giấy phép đầu tư do quá thời hạn 12 tháng mà không triển khai dự án.

Giải ngân chưa đến 50% vốn đăng ký

Nhìn tổng thể tình hình thu hút và giải ngân FDI, TS Nguyễn Chiến Thắng, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam phân tích: Thu hút FDI trong giai đoạn từ năm 2000 đến nay đã có bước tiến đáng kể. Nếu năm 2000 số lượng vốn đăng ký mới chỉ dừng ở con số gần 3 tỷ USD thì con số này đã tăng dần qua các năm.

Đặc biệt, FDI tăng mạnh trong các năm 2005 – 2008 với số lượng thu hút tương ứng là 6,8 tỷ, 12 tỷ, 21,3 tỷ và sau đó tăng vọt lên 71,7 tỷ năm 2008. Tuy nhiên, nếu nhìn vào số lượng FDI giải ngân thì tốc độ tăng trưởng lại không tăng nhanh như vậy. Con số giải ngân các năm này tương ứng là 3,3 tỷ, 4,1 tỷ, 8 tỷ và 11,5 tỷ USD.

Giải thích cho sự chênh lệch quá lớn giữa số vốn đăng ký và vốn giải ngân, TS Nguyễn Chiến Thắng cho rằng có thực trạng “thổi vốn đầu tư” của các nhà đầu tư nhằm hưởng ưu đãi về đất đai và các loại ưu đãi khác từ phía các địa phương thu hút đầu tư.

GS.TSKH Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội DN Đầu tư nước ngoài cũng từng chỉ trích việc tiếp xúc, lựa chọn nhà đầu tư chưa thận trọng, đã có tình trạng một số nhà đầu tư “rởm” được cấp Giấy chứng nhận đầu tư dự án FDI hàng trăm triệu USD để bán lại, khi không thực hiện được thì buộc phải trả lại Giấy chứng nhận đầu tư.

GS.TSKH Nguyễn Mại nhấn mạnh: Vốn đăng ký là con số thể hiện xu thế của FDI, không có nhiều ý nghĩa. Vốn đăng ký mới chỉ là lời hứa, vốn giải ngân thực tế mới là “tiền tươi thóc thật”.

Đánh giá tình hình thu hút FDI hơn 25 năm qua, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng thừa nhận: Tỷ lệ vốn thực hiện thấp so với vốn đăng ký, chỉ khoảng 47,2%. Với tổng vốn đăng ký trên 244 tỷ USD, Việt Nam vẫn còn hơn 120 tỷ USD vốn FDI chưa giải ngân được.

Tỏ ra quan ngại về vốn FDI giải ngân, Ths Vũ Hoàng Dương, Viện Kinh tế Việt Nam đánh giá: Từ năm 2008-2013, dù số vốn FDI đăng ký lớn nhỏ thế nào thì vốn thực hiện chỉ dao động khoảng 10 tỷ USD. Có nhiều lý do dẫn đến tình trạng này nhưng điều này cũng đặt ra vấn đề hấp thụ vốn FDI của Việt Nam. Phải chăng khả năng hấp thụ vốn FDI đang có giới hạn?

Cho nên trong định hướng thu hút và quản lý FDI thời gian tới, Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) đã đặt ra yêu cầu tiếp tục thực hiện các biện pháp thúc đẩy giải ngân; không cấp phép các dự án công nghệ lạc hậu, có tác động xấu tới môi trường; thẩm tra kỹ các dự án sử dụng nhiều đất, giao đất có điều kiện theo tiến độ dự án; cân nhắc về tỷ suất đầu tư/diện tích đất, kể cả đất khu công nghiệp.

Đồng thời tiến hành rà soát các dự án đã cấp Giấy chứng nhận đầu tư trên địa bàn cả nước để có hướng xử lý đối với từng loại dự án, đặc biệt với các dự án quy mô lớn, sử dụng nhiều đất đai bao gồm cả việc rút giấy phép nếu cần thiết.

TS Phạm Hùng Tiến, Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng: Trên thế giới, số lượng dự án được thực hiện đúng tiến độ không phải là nhiều, thông thường quy mô dự án càng lớn thì tỷ lệ chậm tiến độ càng cao. Do đó, việc các địa phương mạnh tay rút Giấy chứng nhận đầu tư các dự án FDI “rùa” lúc này là hết sức cần thiết.

Nếu như hành động đó nhận được sự đồng thuận từ các bên hoặc hành động đơn phương này của địa phương dựa trên cơ sở pháp lí đã ban hành thay vì quyết định hành chính thì về cơ bản, tiến hành sớm và quyết liệt việc rút Giấy chứng nhận đầu tư sẽ hạn chế được nhiều rủi ro và tăng khả năng tận dụng các cơ hội mới cho địa phương.

Theo Báo Hải Quan