Sếp Thép Việt Pomina: Sự công bằng là nguồn gốc của thịnh vượng (Phần 2)

Kim Yến

10:31 02/05/2016

BizLIVE - Sự công bằng trong từng ngành là động lực và là nền tảng của lòng tin giúp các doanh nghiệp đầu tư phát triển và cải thiện năng suất – nguồn gốc của sự thịnh vượng, ông Đỗ Duy Thái, Tổng giám đốc Công ty Thép Việt Pomina nêu quan điểm.

Sếp Thép Việt Pomina: Sự công bằng là nguồn gốc của thịnh vượng (Phần 2)

Ông Đỗ Duy Thái, Tổng giám đốc Công ty Thép Việt Pomina.

Chính sách hiện nay phát ra một tín hiệu khuyến khích cho việc đầu tư vào công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường

Câu chuyện của Formosa đang gây bức xúc dư luận gần đây cho thấy, dù Chính phủ vẫn chưa có kết luận chính thức về nguyên nhân gây ô nhiễm vùng biển làm cá chết, song những nguy hại môi trường mà một dự án thép sử dụng công nghệ lò cao gây ra là không thể xem nhẹ.

Như đã nhận ra mối nguy hại này, Chính phủ Trung Quốc đã và đang nỗ lực đóng cửa hàng loạt các lò cao luyện thép từ quặng. Trong khi đó, chính sách của Việt Nam lại vô tình khuyến khích và dành ưu đãi bất hợp lý cho doanh nghiệp theo đuổi công nghệ ô nhiễm này. Các doanh nghiệp đi đúng hướng đầu tư công nghệ hiện đại sản xuất từ tái chế phế liệu như các nước phát triển cảm thấy họ đang bị trừng phạt, không còn cơ hội phát triển, buộc phải thu hẹp quy mô, sa thải lao động và thậm chí đóng cửa.

Với những chính sách như vậy, định hướng phát triển sản xuất trong môi trường xanh và khả năng cung cấp các sản phẩm cơ khí đòi hỏi chất lượng cao cũng không thể tồn tại. Hơn nữa, khi thế cạnh tranh trong môi trường kinh doanh bị phá vỡ, các đơn vị trong ngành không còn phát triển dựa vào năng lực nội tại mà chỉ dựa vào chính sách, làm giảm năng suất và năng lực cạnh tranh trong ngành thép, từ đó giảm năng lực cạnh tranh quốc gia.

Các doanh nghiệp thay vì dành nguồn lực để đầu tư lớn, đầu tư công nghệ hiện đại nhằm giúp cải thiện năng suất, lại dành tiền đó để “tìm kiếm” các chính sách có lợi (hành động mà các nhà kinh tế gọi là tìm kiếm đặc quyền đặc lợi - “rent seeking”) như Hòa Phát và một số doanh nghiệp đang làm. Điều này không chỉ làm xói mòn lòng tin đối với các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thép mà còn ảnh hưởng rất lớn đến các doanh nghiệp dân doanh khác (Nghiên cứu của Fulbright).

Từ khi chính sách thuế xuất khẩu quặng thép 40% được ban hành, các đơn vị sản xuất quặng cũng như các đơn vị sản xuất thép liên tục kiến nghị việc xem xét lại chính sách nhưng không có kết quả. Thời gian gần đây, tình hình giá quặng thế giới liên tục giảm đến mức 60 USD/tấn. Đồng thời với hàng loạt công ty quặng ngừng hoạt động do thua lỗ thì lợi thế về quặng của Hòa Phát đã giảm đáng kể (ít nhất là trong thời gian giá quặng thế giới giảm).

Hòa Phát phải nhập khẩu quặng có nghĩa là cạnh tranh công bằng với các nhà máy sản xuất từ phế liệu. Tuy nhiên, đến đầu năm 2016 vừa qua, Bộ Công Thương lại có chính sách thuế tự vệ tạm thời trong 200 ngày với mức thuế suất 23,3% đánh trên phôi thép, gây ảnh hưởng nghiêm trọng và đe dọa sự tồn tại của các nhà máy cán thép phía Bắc. Điều đáng lưu ý là bốn công ty gửi yêu cầu đề nghị áp thuế tự vệ đều tăng thị phần và lợi nhuận trong năm 2015 cũng như những tháng đầu năm 2016.

Năm 2015, Hòa Phát đạt lợi nhuận hơn 3.000 tỷ đồng và quý I/2016 là hơn 900 tỷ đồng, nhưng cũng là một trong bốn đơn vị gửi đề xuất áp thuế tự vệ với lý do nêu ra là bị thiệt hại. Thép Hòa Phát cũng vừa đưa vào hoạt động một nhà máy mới, nâng tổng công suất lên 2 triệu tấn/năm. So với với dự đoán nhu cầu thị trường là 6 triệu tấn và với chính sách cạnh tranh không công bằng thì Hòa Phát hoàn toàn có khả năng chiếm 30% (2 triệu tấn/6 triệu tấn) thị trường cả nước và hơn 50% thị trường phía Bắc trong tương lai gần. Đây là con số báo động cho sự độc quyền, khi môi trường cạnh tranh lành mạnh không còn thì giá bán trên thị trường sẽ bất hợp lý và người tiêu dùng sẽ bị thiệt hại, trong khi năng lực cạnh tranh quốc gia bị giảm sút.

Hệ thống luật pháp của nhiều nước cố gắng ngăn chặn khả năng trở thành độc quyền trước khi điều tiết độc quyền. Bản thân Hòa Phát là không thể cạnh tranh do: Việc Hòa Phát gửi đơn kiến nghị áp thuế tự vệ cho thấy doanh nghiệp này đang e ngại phải cạnh tranh, và lợi nhuận của doanh nghiệp không phải dựa vào khả năng cải thiện năng suất mà do “đặc quyền” của chính sách cấm xuất khẩu quặng tạo ra.

Nói chung, Hòa Phát đang tính bài toán “vẹn cả đôi đường”. Tức là, vào những thời điểm giá quặng thế giới tăng cao, chính sách xuất khẩu quặng sẽ mang lại lợi thế tuyệt đối cho Hòa Phát. Ngược lại, khi giá quặng thế giới giảm thì chính sách thuế tự vệ trên phôi lại củng cố vị thế này và vạch lối cho độc tôn thị thường.

Sự công bằng là nguồn gốc của thịnh vượng

Theo nghiên cứu của Chương trình Fulbright, tư duy về một nền công nghiệp tự chủ, tích hợp từ nguồn khai thác quặng rồi chế biến sâu thành sản phẩm là hiểu sai về khái niệm tự chủ cũng như hiểu máy móc về xu hướng phát triển của một ngành công nghiệp nặng như ngành thép. Tự chủ không có nghĩa là sản xuất tất cả mọi thứ bất chấp chi phí bỏ ra.

Trong một nền kinh tế hội nhập với sự chuyên môn hóa sản xuất cao độ, Việt Nam cần phải tập trung nguồn lực phát triển những ngành có lợi thế so sánh, không nên bỏ ra cái giá quá đắt để “tự chủ” mọi thứ. Nếu chúng ta tư duy tự chủ như vậy thì chúng ta sẽ không thể hội nhập thành công được, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội mà tiến trình hội nhập mang lại.

Việc tích hợp dọc về hướng thượng nguồn trong sản xuất thép là cách hiểu máy móc về xu hướng phát triển của ngành thép. Đó là lịch sử mà hơn trăm năm trước các nước phát triển đã trải qua trong ngành thép, nhưng Việt Nam không nhất thiết phải đi lại con đường đó. Vậy đâu là ngành hay mắt xích trong một ngành mà Việt Nam nên lựa chọn? Chắc chắn rằng Nhà nước không thể lựa chọn thay thị trường, thay vào đó thị trường sẽ quyết định lựa chọn con đường đi của mình dựa trên tín hiệu giá cả của các nguồn lực khi không bị bóp méo hay biến dạng bởi các chính sách chủ quan, tùy định và duy ý chí của Nhà nước.

Khi giá quặng thế giới cao, Hòa Phát đã có công văn trình Bộ Công Thương đề nghị dừng mọi hoạt động xuất khẩu quặng sắt để đảm bảo cho nhu cầu trong nước, đồng thời cũng cam kết mua lại quặng đã qua chế biến của các doanh nghiệp trong nước, với giá bằng hoặc cao hơn giá xuất khẩu.

Trên thực tế, Hòa Phát đã không làm đúng cam kết của mình, và các nhà khai thác quặng đã không ngừng kêu cứu vì bị ép giá. Trong thời điểm giá quặng thế giới xuống thấp, Hòa Phát tuyên bố đang nhập khẩu quặng sắt quy mô lớn từ các nước với giá rất cạnh tranh, chất lượng quặng tốt để phục vụ sản xuất. Chúng tôi cho rằng, đây là thời điểm phù hợp để điều chỉnh chính sách thuế xuất khẩu quặng 40% hiện nay.

Như theo kiến nghị trong tài liệu nghiên cứu, trước tiên Việt Nam có thể xem xét mức thuế cao nhất trên thế giới là 15%. Mức này cũng phù hợp với khung thuế suất ban hành theo Nghị quyết 710/2008/NQ-UBTVQH12. Mức thuế này sẽ tạo lối thoát cho các nhà sản xuất quặng, triệt tiêu động cơ xuất lậu, xóa được tình trạng tham những và tăng thu ngân sách Nhà nước từ nguồn thuế xuất khẩu (15%) và thuế tài nguyên (12%).

Theo lộ trình của TPP, Việt nam nên xem xét mức thuế xuất khẩu quặng sắt như các nước khác trên thế giới là 0%, và cải cách thuế tài nguyên (thuế royalty tax) theo mô thức thuế của các nước phát triển có nguồn tài nguyên, để tạo một môi trường cạnh tranh công bằng giữa các công nghệ luyện thép khác nhau, không khuyến khích các công nghệ tàn phá môi trường, thực sự mang lại lợi ích cho người dân, và cho cả thế hệ con cháu tương lai.

Khi Việt Nam tham gia TPP, sức mạnh nội lực là yếu tố sống còn của các doanh nghiệp Việt. Sự công bằng trong từng ngành là động lực và là nền tảng của lòng tin giúp các doanh nghiệp đầu tư phát triển và cải thiện năng suất – nguồn gốc của sự thịnh vượng như Acemoglu và Robinson viết trong quyển sách nổi tiếng "Vì sao các quốc gia thất bại?".
Chúng tôi chỉ có một mong muốn đơn giản, đó là được kinh doanh trong một môi trường cạnh tranh bình đẳng và lành mạnh. Chỉ có thể cạnh tranh bình đẳng và lành mạnh mới là cơ chế và động lực giúp chúng tôi yên tâm bỏ gia sản của mình vào kinh doanh và đóng góp cho xã hội để tiếp tục phát triển dựa trên chính năng lực của bản thân, góp phần tạo sự phát triển bền vững và thịnh vượng cho xã hội Việt Nam.

KIM YẾN

Thăm dò ý kiến
Bạn sẽ chuyển sang nhà mạng di động nào?

BizLIVE - Gặp gỡ