Chân dung tập đoàn Formosa dính nghi án “cá chết” tại Việt Nam

Thảo Mai

12:05 26/04/2016

BizLIVE - Là chủ nhân của hàng loạt siêu dự án tại Việt Nam, trong đó có “nhà máy thép dây chuyền sản xuất khép kín và cảng nước sâu lớn nhất Đông Nam Á”, nhưng tập đoàn này cũng vướng vào không ít lùm xùm, vậy Formosa Plastics là ai, và đã làm những gì?

Chân dung tập đoàn Formosa dính nghi án “cá chết” tại Việt Nam

Khi vào Việt Nam, Formosa nhận được nhiều ưu đãi chưa từng có.

Tập đoàn Formosa Plastics Group là một trong những nhà sản xuất nhựa lớn nhất châu Á có trụ sở tại Đài Loan, do hai anh em Vương Vĩnh Khánh và Vương Vĩnh Tại đồng sáng lập năm 1954.

Bỏ học

Vương Vĩnh Khánh là con trai cả trong một gia đình nghèo ở Tân Điếm, Đài Bắc.

Mẹ ông làm nông, còn cha ông buôn chè. Những bài học kinh doanh và sản xuất quan sát được từ cha và mẹ đã sớm thấm vào tâm trí cậu bé Vương.

Mẹ ông là một người phụ nữ tá điền cần cù. Mặc dù chỉ trồng rau bán, kỹ năng thuần thục và sự khéo léo của bà biểu hiện ở việc rau của nhà Vương lúc nào cũng to hơn, lớn hơn rau nhà khác, trong khi giá lại rẻ hơn.

Còn cha ông làm nghề buôn chè. Ông mua lại chè xao từ nông dân và bán lại ăn chênh lệch. Tuy nhiên trước khi bán, ông thường ngồi tỉ mỉ nhặt sạch rơm và sỏi nhỏ còn lẫn trong chè để đảm bảo sự tinh khiết.

Thời đó, công việc buôn bán của cha mẹ Vương chỉ đủ ăn, do đó Vương phải bỏ học và đi làm. Năm 15 tuổi, ông vào làm việc trong một nhà máy gạo.

Chỉ một năm sau, ông vay tiền cha mở một cửa hàng gạo nhỏ trong một con hẻm heo hút. Sạp hàng nhỏ bé, lọt thỏm giữa những cửa hiệu quy mô khác, nên thời gian đầu thường vắng bóng khách.

Triết lý kinh doanh đúc kết từ sạp gạo

Không thể cạnh tranh về vốn, Vương Vĩnh Khánh tính đến nâng cao chất lượng gạo và sự phục vụ, giống mẹ ông tìm cách để trồng được những cây rau to hơn, nhưng giá rẻ hơn.

Đài Loan vào thập niên 30 của thế kỉ 20, người dân thường gặt lúa về rải phơi khô trên đường.  Sau khi tuốt lúa, gạo thường lẫn các hạt sạn nhỏ. Mỗi khi nấu cơm, người ta thường phải vo và đãi gạo.

Bối cảnh cha ông Vương nhặt sạch lá trà trước khi bán trong Bảo tàng Formosa, Đài Loan.

Quan sát thấy sự bất tiện, Vương Vĩnh Khánh huy động người nhà tỉ mẩn ngồi nhặt từng hạt thóc lép, vỏ trấu, cát sạn lẫn trong gạo trước khi đem ra bán, giống cha ông ngày xưa ngồi nhặt sạch lá trà.

Gạo sạch hơn nên cửa hàng của ông bắt đầu có khách qua lại. Khách thường mua gạo và tự chở về nhà. Với thanh niên trai trẻ, đây là việc bình thường. Nhưng ông quan sát thấy những khách hàng cao tuổi rất vất vả mới bê được gạo về.

Do đó, ông quyết định giao hàng tận nhà cho những khách hàng tuổi cao sức yếu.

Mỗi lần giao gạo cho khách mới, ông ghi chép tỉ mỉ lại dung lượng thùng gạo, số miệng ăn trong nhà, nhu cầu từng người là bao nhiêu. Từ đó ông tự nhẩm tính và mang gạo đến khi thùng gạo của khách vừa hết mà không cần khách gọi.

Nếu thùng gạo chưa hết, ông thường dốc gạo cũ ra, đổ gạo mới vào rồi mới đổ gạo cũ lên bên trên. Như vậy, khách sẽ không bao giờ ăn phải gạo mốc.

Nếu khách không sẵn tiền, ông thường vui vẻ cho họ mua chịu, đợi đến ngày họ có lương, ông lại lặn lội tới tận nhà để thu tiền, tránh việc khách phải đi xa.

Nhờ sự phục vụ tận tụy và chất lượng gạo cao, Vương Vĩnh Khánh đã có được nhiều khách hàng thân thiết.

Từ sạp gạo nho nhỏ, ông từng bước gây dựng cơ đồ trở thành người giàu có nhất bậc nhất Đài Loan.

Sau này, ông tiết lộ chính những triết lý kinh doanh từ thời ông còn đi bán gạo là nền tảng để xây dựng hệ thống quản lý của tập đoàn Formosa Plastics Group khổng lồ ngày hôm nay.

Cha đẻ của một ngành công nghiệp

Có một đợt, ông Vương tìm nơi vay tiền để mở xưởng sản xuất lốp xe, tuy nhiên bất thành.

Tình cờ, ông biết đến một dự án nhựa với công suất 4 tấn polyvinyl chloride (PVC) mỗi ngày, được tài trợ 798.000 USD. Ông quyết định dấn thân vào ngành sản xuất hóa chất mới mẻ.

 Vương Vĩnh Khánh - nhà đồng sáng lập tập đoàn Formosa Plastics Group.

Năm 1954, ông thành lập công ty với cái tên Trung Quốc “Fu Mao” ở Cao Hùng, vốn 155.000 USD. Sau này, công ty được đổi tên thành “Tai Suo,” nghĩa là Formosa Plastics.

Qua nhiều lần tăng vốn chóng mặt, Formosa Plastics nhanh chóng mở rộng và thiết lập vị thế. Trong lĩnh vực sản xuất hóa chất còn sơ khai ở Đài Loan thời bấy giờ, truyền thông mệnh danh Formosa Plastics là “cha đẻ của một ngành công nghiệp nhựa mới”.

Tập đoàn Formosa Plastics Group sở hữu không dưới 100 công ty con hoạt động trong nhiều lĩnh vực, bao gồm lọc dầu, hóa dầu, vật liệu nhựa, sợi và dệt may, vật liệu điện tử, máy móc, công nghệ sinh học, và hậu cần.

Quy mô nhất là Formosa Plastics Corporation, Nan Ya Plastics Corporation (sản xuất nhựa), Formosa Chemicals & Fiber Corporation (sợi nhựa, vải), và Formosa Petrochemical Corporation (hóa dầu).

Cả 4 công ty này đều đứng trong top 1000 công ty đại chúng lớn nhất thế giới năm 2015, theo xếp hạng của Forbes. Tổng doanh thu đạt hơn 60 tỷ USD, vốn hóa thị trường đạt gần 70 tỷ USD.

Củng cố vị thế tại quê nhà

Sau khi Trung Hoa Dân Quốc giành lại quyền kiểm soát Đài Loan, ngành hóa chất nhanh chóng nở rộ, lấn át nông nghiệp vốn là ngành trụ cột của nền kinh tế. Khi các sản phẩm nhựa được đa dạng hóa, nhu cầu sử dụng của người dân cũng cao hơn.

Giai đoạn 1960 – 1980, thị trường xuất khẩu nở rộ tạo mới công ăn việc làm cho người dân Đài Loan. Các nhà đầu tư cũng thâm nhập thị trường.

Để củng cố vị thế trước đối thủ ngoại, Formosa Plastics khuyến khích nhân viên tự lập công ty riêng và áp dụng cơ chế quản lý doanh nghiệp của tập đoàn, để cùng hỗ trợ công việc kinh doanh.

Năm 1970, tỷ giá dollar Đài Loan tăng chóng mặt so với USD, từ 40:1 lên 25:1, khiến nhiều nhà xuất khẩu lao đao. Vương Vĩnh Khánh ngay lập tức tuyên bố sẽ bù chênh lệch tỷ giá cho các công ty của nhân viên.

Mặc dù quyết định này khiến Formosa Plastics thất thoát tới 155 triệu USD doanh thu, nó đã cứu sống nhiều công ty đối tác của tập đoàn.

Sau khi xác lập chỗ đứng vững chắc tại Đài Loan, năm 1978, Formosa Plastics bắt đầu mở rộng hoạt động ra nước ngoài, chủ yếu tại Hoa lục, Mỹ, Việt Nam và Indonesia.

Năm 2008, ông Vương Vĩnh Khánh qua đời ở tuổi 91 với lượng tài sản ước tính khoảng 6,8 tỷ USD.

Sau một thời gian lâm bệnh nặng, em trai ông - Vương Vĩnh Tại, nhà đồng sáng lập Formosa Plastics – cũng qua đời vào năm 2014, tại Đài Loan.

Hiện nay, con trai của ông Vương Vĩnh Tại là Vương Văn Uyên đang giữ chức Chủ tịch Tập đoàn Formosa Plastics tại Đài Loan.

Formosa tại Việt Nam

Khi vào Việt Nam, Formosa nhận được nhiều ưu đãi chưa từng có như miễn tiền thuê đất 15 năm, thuế thu nhập doanh nghiệp 10% từ năm có thu nhập chịu thuế (thông thường là 25%), 4 năm được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo.

Chủ dự án này đang nắm trong tay nhiều công ty và khu vực hợp, đều nằm trong những dự án vốn FDI quy mô nhất tại Việt Nam.

Ví dụ, công ty TNHH Hưng Nghiệp Formosa – Formosa Đồng Nai là một trong những doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài lớn nhất đang hoạt động tại Việt Nam. Sản phẩm chính của công ty này là các sản phẩm sợi, dệt, nhựa.

Formosa Đồng Nai đã thuê gần như toàn bộ hơn 300ha diện tích của KCN Nhơn Trạch 3 để xây dựng khu liên hợp nhà máy sợi – hạt nhựa – nhiệt điện.

Năm 2014, doanh thu của công ty này đạt hơn 17.100 tỷ đồng; tổng tài sản và vốn chủ sở hữu đạt lần lượt là 17.400 và 13.300 tỷ đồng.

Một số công ty khác như Formosa Taffeta Đồng Nai, Formosa Taffeta Việt Nam (chuyên về dệt – nhuộm) Formosa Gear (sản xuất linh kiện cơ khí)… đều có quy mô vốn cũng như doanh thu lên đến cả trăm triệu USD.

Nhưng đáng kể nhất Dự án Khu liên hợp gang - thép và cảng Sơn Dương (Formosa Hà Tĩnh) tại khu kinh tế Vũng Áng, Hà Tĩnh với tổng vốn đầu tư lên đến 28 tỷ USD.

Dự án xin giấy phép năm 2008. Tổng mức đầu tư giai đoạn 1 là 10,5 tỷ USD, dự kiến sẽ được hoàn thành vào cuối năm 2016, bao gồm khu liên hợp sản xuất thép, nhiệt điện và cảng nước sâu tại khu kinh tế Vũng Áng, Hà Tĩnh.

Sau khi hoàn thành, đây dự kiến sẽ là một trong những khu liên hợp gang thép lớn nhất Đông Nam Á.

Nhưng Formosa Hà Tĩnh cũng là dự án dính nhiều bê bối nhất của tập đoàn tại Việt Nam. Có thể kể đến một số vụ việc đã được báo chí phản ánh như tuyển hàng nghìn lao động Trung Quốc làm việc chui, sập giàn giáo khiến 13 người thiệt mạng, xây miếu thờ trái phép, và mới đây nhất là nghi vấn xả thải ra biển Hà Tĩnh làm hàng chục tấn cá chết.

THẢO MAI

Bảng giáThị trường

VN-Index 740.93 ▼ -3.17 (-0.43%)

 
VN-Index 740.93 -3.17 -0.43%
HNX-Index 91.9 -0.81 -0.88%
UPCOM 57.92 -0.04 -0.07%
DJIA 16,038.48 11.43 0.07%
Nasdaq 4,286.74 2.99 0.07%
Nikkei 225 16,122.71 -881.59 -5.47%
FTSE 100 5,632.19 -57.17 -1.02%

BizLIVE - Gặp gỡ