Xây đập sông Mekong: Việt Nam chủ động, hãy yên tâm

Vũ Lan

07:36 12/11/2015

Việt Nam đưa ra 10 phương án ứng phó trước thực trạng xây đập trên Mekong...

Xây đập sông Mekong: Việt Nam chủ động, hãy yên tâm

Ảnh minh họa.

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Minh Quang nói với PV ngày 10/11.

PV:- Thưa ông, truyền thông quốc tế tiếp tục chỉ ra hàng loạt vấn đề của xây đập trên MeKong sẽ đe dọa dữ dội an ninh lương thực Việt Nam. Ông có đồng tình với thông tin đó không? Cụ thể thế nào, thưa ông?

Bộ trưởng Nguyễn Minh Quang: Đánh giá của quốc tế là hoàn toàn đúng. Đây là thực tế và Việt Nam cũng sẽ công bố công khai tại hội thảo vào đầu tháng 12 tới đây. Đây là hội thảo do Việt Nam tổ chức nhưng mời chuyên gia tư vấn nước ngoài, trong đó có sự tham gia của ba nước Lào, Campuchia và Thái Lan.

Dựa trên những luận cứ khoa học và đánh giá quốc tế, Việt Nam sẽ công bố công khai những cảnh báo về nguy cơ, mức độ ảnh hưởng của phát triển thủy điện trên dòng chính sông Mekong đối với môi trường, kinh tế và xã hội của khu vực hạ lưu trong tương lai.

Theo tính toán ở phía thượng lưu 15 công trình thủy điện thuộc địa phận Trung Quốc và 11 đập thủy điện trên địa phận Lào, Thái Lan, Campuchia được xây dựng thì tổng dung tích điều tiết của toàn hệ thống bậc thang này ước hơn 30 tỉ m3 nước.

Cùng với đó là kế hoạch chuyển nước từ các dòng Mê Kông, Moei và Salween để tưới tiêu cho các vùng đất nông nghiệp.

Tôi có thể khẳng định ngay, Việt Nam chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng rất nặng nề. Hệ sinh thái và sinh kế hạ lưu vực sông Mekong, đặc biệt ở đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị tác động nghiêm trọng ở nhiều khía cạnh, gây suy thoái về nguồn nước, môi trường, hệ sinh thái, canh tác nông nghiệp, thủy sản, ... và nhiều hệ lụy tiêu cực về kinh tế và an ninh xã hội.

Chỉ riêng dự án đập thủy điện Sambor có công suất 465 MW và 2.600 MW của chính phủ Campuchia cũng đã đủ làm tổn thương nghiêm trọng tới hệ sinh thái sông Mekong.

Ở Việt Nam, dù đập chưa xây nhưng đã nhìn thấy nhiều biểu hiện bị ảnh hưởng đầu tiên như đất nhiễm mặn, mất rừng ở Cà Mau. Vì vậy, Việt Nam một mặt sẽ công bố nghiên cứu đánh giá tác động, mặt khác phải tranh thủ tiếng nói, sự ủng hộ của quốc tế để từng bước thuyết phục các nước bạn cùng chia sẻ, tôn trọng lợi ích chung.

PV:- Liệu chúng ta đã lường tới kịch bản khi phía nước bạn vẫn kiến quyết xây đập, Việt Nam nên ứng xử ra sao chưa, thưa ông?

Bộ trưởng Nguyễn Minh Quang: Theo nhận định nhiều khả năng các nước bạn sẽ xây nhưng xây thế nào, xây bao nhiêu thì chưa thể biết được. Và một khi họ xây chắc chắn sẽ ảnh hưởng rất lớn tới Việt Nam, lúc đó, Việt Nam phải có phương án ứng phó cụ thể.

Hãy yên tâm, Việt Nam luôn chủ động và đã có phương án để ứng phó. Tại hội thảo tới đây, ngoài việc công bố về kết quả nghiên cứu chúng tôi cũng sẽ công bố 10 kịch bản ứng phó của Việt Nam. Trong 10 phương án đó sẽ lựa chọn một vài phương án tốt nhất.

Tất nhiên, giải quyết việc này không hề đơn giản vì còn liên quan tới nhiều vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội. Tôi phải lưu ý, Việt Nam không ngăn cấm việc đầu tư, xây dựng, phát triển của các nước bạn. Do đó, phương án của Việt Nam là tính toán dựa trên lợi ích chung của các bên.

PV: - Vụ lũ bất ngờ ở Lào Cai vừa rồi là một ví dụ "sống" cho Việt Nam về ảnh hưởng nếu không được cung cấp thông tin về điều tiết nước. Điều tương tự có thể xảy ra ở Đồng bằng sông Cửu Long hay không? Những nước có quyền điều tiết dòng nước là ai và khả năng họ chia sẻ thông tin điều tiết nước cũng như chia sẻ nguồn nước với những nước ở hạ lưu như Việt Nam là thế nào? Chúng ta cần có tiếng nói thế nào về vấn đề này?

Bộ trưởng Nguyễn Minh Quang: Việc điều tiết của các hồ thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong khiến sẽ do các nước như Lào, Campuchia, Thái Lan và Trung Quốc. Do đó, khi xả lũ Việt Nam cũng sẽ bị ảnh hưởng.

4 quốc gia là Thái Lan, Việt Nam, Lào, Campuchia đã ký kết thỏa thuận “Hiệp định Mê Kông 1995” với nhiều điều khoản về đối thoại, các thủ tục duy trì dòng chảy trên dòng chính và chất lượng nước. Riêng Trung Quốc chỉ tham gia đối thoại mà không ký kết, nên sẽ rất khó.
Tuy nhiên, do Trung Quốc ở đầu thượng nguồn nên nếu xả lũ thì Lào, Campuchia sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất. Việt Nam nằm ở khu vực cuối dòng chảy, nguy cơ bị ảnh hưởng cũng thấp hơn.
PV:- Ông có thể nói cụ thể hơn về 10 phương án ứng phó của Việt Nam?
Bộ trưởng Nguyễn Minh Quang: Chúng tôi sẽ công bố công khai tại hội thảo. Tôi chỉ có thể nói, 10 phương án trên được đưa ra dựa trên những nghiên cứu quốc tế. Việt Nam không tự nghiên cứu.
 
ĐBQH Bùi Thị An (Hà Nội) cho biết, một dòng sông đang chảy lại bị hàng chục con đập ngăn lại thì không thể phủ nhận những tác động của nó. Chắc chắn sẽ có những ảnh hưởng rất lớn làm biến đổi dòng chảy, gây xói mòn, suy thoái hệ sinh thái…
Tuy nhiên, việc quản lý lưu vực dòng sông liên quốc gia là rất phức tạp. Khi xảy ra sự cố người bị ảnh hưởng nhiều nhất là những nước ở khu vực hạ lưu. Cụ thể ở đây là Việt Nam, trực tiếp nhất là người dân khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
Do đó, cần phải có những nghiên cứu đánh giá mức độ tác động cụ thể để kịp thời đưa ra cảnh báo. Ở Việt Nam, những cơ quan được nhà nước giao nhiệm vụ quản lý trực tiếp sẽ phải thực hiện nhiệm vụ này. Cụ thể ở đây là Ủy ban Mekong, Bộ Tài nguyên môi trường, Bộ NN&PTNT…
Thế nhưng, qua theo dõi thì thấy Ủy ban Mekong qua đánh giá đã đưa ra đánh giá là không ảnh hưởng gì, điều này thật đáng lo ngại. Tất nhiên, chúng ta không hoàn toàn tin vào những cảnh báo của quốc tế, cũng không phải bất cứ đánh giá nào của quốc tế thì Việt Nam cũng phải tin nhưng bỏ qua cảnh báo của quốc tế sẽ rất nguy hiểm.
Vì đây không phải là vấn đề đơn giản, nó liên quan tới đời sống của hàng ngàn, hàng vạn người dân ĐBSCL, liên quan tới vấn đề an ninh lương thực, an ninh quốc gia… không phải là vấn đề cá nhân, vì vậy không thể tùy tiện, dễ dãi đưa ra kết luận.
 

Theo Báo Đất Việt