Chuỗi giá trị và công nghệ là cơ hội lớn để san bằng khoảng cách

Kim Yến

14:43 12/11/2015

BizLIVE -

Trước áp lực cạnh tranh của những cường quốc lớn khi tham gia vào TPP, năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong tương lai phụ thuộc rất lớn vào sự đổi thay của công nghệ và việc xác định mình đang ở đâu trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

Chuỗi giá trị và công nghệ là cơ hội lớn để san bằng khoảng cách

Ảnh minh họa.

Nên có sự phân công hóa lẫn nhau trong chuỗi giá trị để làm cho nền kinh tế mạnh lên - đó là ý kiến của ông Nguyễn Anh Đức, Phó tổng giám đốc Sài Gòn Coop trong buổi hội thảo Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong tương lai do CEO club tổ chức chiều 11/11/2015. Đề cập đến nội lực của các nhà bán lẻ Việt Nam, ông Đức “tự vấn”: “Chúng tôi đã ngồi lại với nhau để tự đặt ra câu hỏi mình đang ở đâu trong thị trường thế giới? Mình đã làm gì không đúng làm cho năng lực cạnh tranh của mình không bằng thế giới?

Có ba nguyên nhân chính: Thứ nhất là sự chủ động chọn lựa ngành nghề không theo hướng khác biệt. Các ngành nghề liên quan đến tư vấn chiếm quá lớn, trong đó các ngành nghề sản xuất chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong bức tranh kinh tế, làm cho doanh nghiệp chưa đạt được tiêu chuẩn chung của thế giới. Việc chọn lựa ngành nghề của doanh nghiệp thế giới đều dựa trên những dữ liệu, kinh nghiệm, phân tích cụ thể. Doanh nghiệp Việt Nam cũng cần phân tích để chọn lựa ngành nghề của mình.

Thứ hai doanh nghiệp mình rất ngại khi áp dụng các công nghệ thông tin. Con người thích sống ảo hóa, nhưng lại không thích sử dụng các công cụ công nghệ “ảo hóa” cho thương hiệu.

 Doanh nghiệp Việt còn ngại khi áp dụng các công nghệ thông tin.

Thứ ba là chúng ta chưa hiện đại hóa trong phân công lẫn nhau. Khi trồng macca thì ào ạt đi theo, thiếu việc phân bổ trong chuỗi giá trị chung tùy theo địa bàn, địa lý. Các doanh nghiệp toàn cầu rất tinh vi trong phân chia thị trường.

Các doanh nghiệp Việt Nam nên có sự phân công lẫn nhau trong chuỗi giá trị toàn cầu để làm cho cả nền kinh tế mạnh hơn. Sức chúng ta không mạnh, nên một từ doanh nghiệp phải coi trọng là “tập trung”. Phải phát huy cá tính của doanh nghiệp để tạo ra sáng tạo. Tuy nhiên, cản trở lớn nhất là tính đoàn kết của người Việt để tạo nên sức mạnh chung. Bản thân mỗi doanh nghiệp phải là người chủ động kết nối chứ đừng đợi bàn tay thứ ba…”.

Vậy ai sẽ làm việc phân công đó để các ngành nghề phát triển tập trung hơn?

Chuyên gia kinh tế Huỳnh Thế Du phân tích: “ Nếu nhìn cả thế giới, không có ông nhà nước nào có thể phân công được, tất cả là do điều tiết của thị trường. Nhà nước chỉ nên tiếp cận theo kiểu tạo ra nguồn nhân lực tốt cho tất cả các ngành, từ đó tạo ra sự phát triển.

Nếu chúng ta làm từ A đến Z sẽ không thể tạo ra sự phát triển đột phá, cần phải tập trung vào những mũi nhọn thôi. Để cạnh tranh với thế giới, tinh thần doanh nhân đóng vai trò quan trọng, doanh nhân mình cực kỳ liều nhưng lại nhìn ngắn hạn, điều đó ảnh hưởng cực kỳ lớn đến cạnh tranh. Câu chuyện bây giờ không phải lớn hay bé nữa, mà là nhanh hay chậm”.

Chuyên gia kinh tế Huỳnh Thế Du. 

Ông Võ Quang Huệ, CEO Bosh Việt Nam cũng cho rằng sai lầm về chính sách cho ngành ô tô chính là chưa xác định được chúng ta ở đâu trong chuỗi giá trị toàn cầu: “23 năm về trước, câu chuyện ô tô đã được đặt ra cho thị trường Việt Nam. Chính sách lúc đó tập trung vào sản xuất một vài dòng xe hoàn chỉnh với số lượng 2.000-3.000 xe, như vậy là sai lầm.

Phải tập trung vào việc phát triển các linh kiện, công nghệ phụ trợ để sản xuất với khối lượng lớn mới có lời. Chúng ta đang cung cấp cho thế giới các sản phẩm phụ trợ cho dệt may, da giày, đó là con đường đúng. Tôi tin giá trị cốt lõi thông qua chất xám Việt Nam, thông qua nông nghiệp mới là sức mạnh cạnh tranh của doanh nghiệp trong tương lai. Nếu không tạo ra giá trị thặng dư, năng lực điều hành quản lý của Nhà nước không thay đổi, chúng ta sẽ thất bại”.

Công nghệ đem lại cơ hội rất lớn để san bằng khoảng cách

Ông Vũ Minh Trí, CEO Microsoft Việt Nam cho rằng câu chuyện thần kỳ của Alibaba, Uber sử dụng công nghệ để tạo nên bước nhảy vọt cho chúng ta thấy rõ công nghệ đem lại cơ hội rất lớn để san bằng khoảng cách. Chính sách Nhà nước phải ưu đãi nhiều cho nghiên cứu phát triển của doanh nghiệp chứ không phải là ưu đãi đất đai cho FDI, ưu đãi vốn cho doanh nghiệp Nhà nước.

Ông Trí nói: “ Chúng ta có vẻ đang quá phấn khích với việc có rất nhiều nhà máy lắp ráp công nghệ cao ở Việt Nam của các tập đoàn nước ngoài, nhưng phải nhận ra chi phí lắp ráp chỉ chiếm 1% trong toàn bộ chuỗi giá trị. Thẩm Quyến cũng bắt đầu từ 1%, nhưng họ đã leo lên từ từ để chiếm 40% tỷ lệ nội địa trong các sản phẩm công nghệ.

Chúng ta phải có lộ trình để nâng cao tỷ lệ nội địa trong ngành công nghệ. Phải biến phấn khích ban đầu đó thành nội lực con người. Vấn đề lớn nhất ở đây là cải cách giáo dục. Sinh viên mới ra trường còn khoảng cách rất lớn so với đòi hỏi của doanh nghiệp”.

Chuyên gia kinh tế Huỳnh Thế Du nhấn mạnh sự tụt hậu của giáo dục: “ Nhìn về giáo dục Việt Nam, có thể thấy Việt Nam chi tiêu ngân sách cho giáo dục không hề thua kém so với các nước khu vực. Giáo dục phổ thống ở mức ổn, tuy nhiên giáo dục đại học trong nước còn khoảng cách rất lớn giữa thực tiễn và trường lớp, dẫn đến sự bất hợp lý giữa cung và cầu, gần 100 ngàn sinh viên ra trường ở nước ngoài không về nước, trong đó số người lao động thất nghiệp ở Việt Nam rất cao. Cầu chưa đủ khiến cho chất xám chưa được sử dụng”.

Ông Huệ cũng cho rằng hạn chế lớn nhất của giáo dục Việt Nam là trình độ ngoại ngữ còn thấp, học chưa đi đôi với hành. Bên cạnh việc nhà nước đầu tư cho giáo dục, cần kết hợp giữa kỹ nghệ của các công ty với trường đại học, để nâng cao tính hiệu quả cho chất lượng con người.

Tuy nhiên, khả năng sáng tạo của người Việt chính là lối mở cho tương lai. Ông Huệ nói: "Bosh có hai trung tâm sản xuất lớn tại TP.HCM, hàng ngày các kỹ sư Việt Nam đang sản xuất ra những sản phẩm công nghệ cao cung cấp cho toàn cầu. Chúng tôi có cả trung tâm nghiên cứu ô tô tại Việt Nam. Tại sao chúng tôi đặt trọng tâm tại Việt Nam?

Giá thành ở Việt Nam vẫn còn tốt, nhưng yếu tố quan trọng hơn là người trẻ Việt Nam có khả năng sáng tạo, làm được sản phẩm công nghệ cao. Kỳ vọng đến 2020 Bosh sẽ có 2000 kỹ sư ở Việt Nam. Việt Nam phải tiếp tục nâng cao giá trị chất xám của trí tu".

KIM YẾN